Differt a sputo σίαλον, saliua, quae est vtile περίττωμα, excrementum, ex eo nutrimento reliquum, quo glandulae faucium reficiuntur: & asseruatur in illis glandularum & linguae poris, quae ⟦χηραμοί?⟧, excauationes siue cauitates faucium, vocantur, vt humectet & riget linguam, laryngem, stomachum, & totam illam cauitatem, quae faucium nomine Latinis, Graecis φάρυγξ nota est, ne nerui & musculi, continuis motibus, & maxime, cum foris aer aestuat, nimium desiccentur.
시알론(σίαλον), 곧 침은 가래와 다르다. 침은 목구멍의 샘들을 보충하는 영양물에서 남은 유용한 찌꺼기이다. 이는 그 샘들과 혀의 작은 구멍들, 곧 목구멍의 파인 곳이나 빈 공간이라고 불리는 곳에 저장된다. 그리하여 혀, 후두, 식도와, 라틴어로 파우케스(fauces), 그리스어로 파링크스(φάρυγξ)라 알려진 그 빈 공간 전체를 적시고 축인다. 신경과 근육들이 끊임없는 움직임 때문에, 특히 바깥 공기가 뜨거울 때 지나치게 마르지 않도록 하기 위해서이다.
Hinc ab Hippocrate, glandulis his spongiarum nomen tributum est, quae alioquin ab Anatomicis propter situm, παρίσθμια & ἀντιάδες, Latine amygdalae a forma, & tonsillae vocantur.
이 때문에 히포크라테스는 이 샘들에 해면이라는 이름을 붙였다. 해부학자들은 그 위치를 따라 파리스미아(παρίσθμια)와 안티아데스(ἀντιάδες)라 부르며, 라틴어로는 모양을 따라 아미그달라이(amygdalae), 곧 아몬드라고도 하고 톤실라이(tonsillae), 곧 편도라고도 부른다.
Quanto autem rectius valet ventriculus, tanto minus inde crudorum fumorum exhalat, praesertim, si cibi sint conuenientes. Si languidus ventriculus cibos, nec complectatur rite, nec coquat, & osculum superius, languifacto tono, nimis laxe pateat: denique, si non πέψις, coctio, fiat, sed μόλωσις, leuis quaedam coctio, obnubilatur, & plane obruitur cerebrum, velut nebula densorum & crudorum halituum.
위가 더 건강할수록 그곳에서 피어나는 미숙한 연기는 더 적다. 특히 음식이 알맞으면 그렇다. 위가 쇠약하여 음식을 제대로 감싸지도 소화하지도 못하고, 긴장도가 약해져 위쪽 입구가 지나치게 느슨하게 벌어져 있다면, 요컨대 펩시스(πέψις), 곧 소화가 아니라 몰로시스(μόλωσις), 곧 약간의 가벼운 소화만 일어난다면, 뇌는 짙고 미숙한 증기의 안개에 덮이듯 흐려지고 완전히 뒤덮인다.
Chylum autem, etsi videtur esse ὁμογενές eiusdem generis, tamen partibus constare dissimilibus, separatio ostendit. Nam & aëreas complectitur, iusta subactione adaequatas & attemperatas ventriculi naturae, & quasdam igneas, tenues, plusculum calentes: quasdam aqueas, fluidas, lubricas, & lentore tenaces & sine lentore quae phlegma vocatur, quod primo in ventriculo gignitur, & chylo inest ἐνεργείᾳ, reapse, cum χυμοὶ, humores, reliqui δυνάμει, facultate, tantum insint: quasdam crassas, crudas, terreas, quae nulla emollitione comminui, & fundi in liquorem potuerint.
유미는 같은 종류로 이루어진 균질한 것처럼 보이지만, 분리해 보면 서로 다른 부분들로 이루어져 있음을 알 수 있다. 적절하게 처리되어 위의 본성에 맞고 알맞게 혼합된 공기 같은 부분들도 포함하고, 불 같고 미세하며 다소 더 뜨거운 부분들도 포함한다. 또한 수성이고 흐르며 미끄럽고, 끈적여 달라붙기도 하고 끈적임이 없기도 한 부분도 있는데, 이를 점액이라고 한다. 이것은 처음 위에서 생기며 실제로, 곧 현실태로 유미 안에 들어 있다. 반면 나머지 체액들은 오직 능력으로, 곧 가능태로만 들어 있다. 또한 걸쭉하고 미숙하며 흙 같은 부분들도 있는데, 어떤 연화 작용으로도 잘게 부서지거나 액체로 녹을 수 없었던 것들이다.
Singulis autem plures insunt qualitatum gradus & discrimina. Vbi igitur maturuit chylus, & ventriculus de eo assumsit, quantum satis fuit ad sui refectionem, tunc sese exoneraturus, adaperto inferiori ostio, cui, ab hoc officio attributum nomen πυλωρός, ianitoris, fundo vero, & recto superiore ac sinistro pariete arctius contracto, excutit & propellit reliquum omne, in intestinum duodenum: Vnde paulatim virtute intestinorum, expultrice, in sequentia prouoluitur, constrictione intestinorum, quam transuersae fibrae moliuntur, protrusum, conferente aliquid tractione rectarum fibrarum, & ne praepropera fiat depulsio, obliquis fibris impetum nonnihil retardantibus, & progressum chyli remorantibus. De phlegmate vero, & ventriculi, & intestinorum tunicis, superficietenus semper aliquid, ob lentorem adhaerescit, quod illinit & inungit superficiem, vt chylum transmittat facilius lubricitate.
각 부분에는 성질의 여러 정도와 차이가 있다. 그러므로 유미가 익고 위가 자신을 보충하기에 충분한 양을 취하면, 위는 짐을 덜기 위해 아래쪽 입구를 연다. 이 입구는 이 기능 때문에 필로로스(πυλωρός), 곧 문지기라는 이름을 얻었다. 한편 위의 바닥과 곧게 선 위쪽 및 왼쪽 벽은 더 단단히 수축하여 나머지 전부를 십이지장으로 털어 내고 밀어낸다. 거기서 유미는 장의 배출 능력에 의해 차츰 다음 장들로 굴러간다. 가로 섬유가 일으키는 장의 수축이 이를 밀고, 곧은 섬유의 당김도 어느 정도 돕는다. 또한 너무 성급하게 밀려나지 않도록 비스듬한 섬유가 그 기세를 다소 늦추고 유미의 진행을 지연시킨다. 한편 점액의 일부는 끈적임 때문에 위와 장의 막 표면에 언제나 달라붙는다. 그것은 표면에 발리고 기름칠하듯 덮여, 미끄러움으로 유미가 더 쉽게 지나가게 한다.
De ipso vero chylo in intestina infuso, venae Mesaraicae, quae a portis epatis, vbi vena est, quam inde πύλας portas, seu venam portae, vocant, & a tenui forma στελεχιαίαν quasi arboris caudici respondentem, innumera sobole distribuuntur, radicum instar, in intestina praesertim gracilia, exugunt, quod est fluidum maxime, & liquidum, idque conuehunt ad epatis portas, in caudicem venae portae; ex quo rursus diffunditur chylus in riuulos, qui, ramorum instar, caudici cohaerentes, totum cauum epatis ambitum, serie multiplici implicant, & pertexunt.
장으로 흘러든 유미 자체에서 장간막 정맥들은 가장 잘 흐르고 액체다운 부분을 빨아들인다. 이 정맥들은 간의 문에서 나와, 뿌리처럼 수없이 갈라져 특히 가느다란 장들에 퍼진다. 간의 문에는 그 위치 때문에 필라이(πύλαι), 곧 문들 또는 문맥이라 불리는 정맥이 있다. 또한 그 가느다란 모양이 나무의 줄기에 해당하는 듯하여 스텔레키아이아(στελεχιαία)라고도 불린다. 장간막 정맥들은 빨아들인 것을 간의 문, 곧 문맥의 줄기로 실어 나른다. 거기서 유미는 다시 작은 시내 같은 혈관들로 퍼진다. 이들은 나뭇가지처럼 줄기에 붙어, 간의 오목한 면 전체를 여러 겹으로 얽고 엮는다.
In his riuulis, secunda fit coctio, quae χύμωσις, chymi seu humorum elaboratio, vocatur inde, quod, de chylo feruefacto & excocto, elicit atque producit quatuor humorum genera, consistentia, caloribus, qualitatibus aliis, & vsu distincta, quos humores vocant χυμούς, vel succos.
이 작은 혈관들에서 두 번째 소화가 이루어진다. 이를 키모시스(χύμωσις), 곧 체액의 생성이라고 부른다. 가열되어 소화된 유미에서 점도, 열의 정도, 다른 성질들과 용도가 서로 다른 네 종류의 체액을 끌어내 만들어 내기 때문이다. 사람들은 이 체액들을 키모이(χυμοί), 곧 즙들이라고 부른다.
Sicut enim, cum mustum feruet in doliis, & eo feruore perpurgatur, velut eructatur, atque expuitur supra, virtute vini leue quiddam, tenue, spumosum, amarum, quod vocatur ἄνθος, & flos vini: depellitur deorsum crassum aliud, & lutulentum, quod in fundo dolii subsidit, id vocant feces: agitatur & aqueum quiddam, crudum, nec dum satis percoctum, quod tamen, neque extruditur in aliquem peculiarem locum, vt feces, neque eiicitur, vt hoc nominatur flos, sed retinetur in vino, & paulatim coquitur: Sic, cum chylus in vasis epatis velut accensus calore epatis feruet, ex separatione dissimilium partium, erumpit quiddam tenue, spumosum, quod ξανθὴν χολὴν flauam bilem, nominant: decidit & crassum ac lutulentum, fecibus simile, quod μελαγχολικὸν χυμόν, melancholicum humorem, vocant: ab vtroque distinguitur tertium temperatum, quod forma sanguinis, constitutioni epatis respondet, & praestat hoc, cuius gratia coctio instituitur: denique explicatur ac secernitur ab his omnibus aqueum crudum, quod est phlegma.
포도즙이 통 안에서 끓고 그 끓음으로 정화될 때를 보자. 포도주의 힘에 의해 가볍고 미세하며 거품이 많고 쓴 것이 트림하거나 뱉어 내듯 위로 나온다. 이것을 안토스(ἄνθος), 곧 포도주의 꽃이라고 부른다. 또 다른 걸쭉하고 진흙 같은 것은 아래로 밀려 통 바닥에 가라앉는데, 이를 앙금이라고 한다. 아직 미숙하고 충분히 소화되지 않은 수성 부분도 움직인다. 그러나 이것은 앙금처럼 특별한 곳으로 밀려나거나, 이른바 꽃처럼 밖으로 던져지지 않고, 포도주 속에 남아 차츰 소화된다. 이와 마찬가지로 유미가 간의 혈관 안에서 간의 열로 불붙듯 끓으면, 서로 다른 부분들이 갈라지면서 미세하고 거품 같은 것이 솟아난다. 이를 크산테 콜레(ξανθὴ χολή), 곧 황담즙이라고 한다. 또한 걸쭉하고 진흙 같으며 앙금과 비슷한 것이 가라앉는데, 이를 멜랑콜리코스 키모스(μελαγχολικὸς χυμός), 곧 흑담즙성 체액이라고 한다. 이 둘과 구별되는 세 번째 것은 알맞게 혼합되어 있으며, 혈액의 형태로 간의 구성을 닮고 소화가 이루어지는 목적을 수행한다. 마지막으로 이 모두에서 미숙한 수성 부분이 풀려 나와 분리되는데, 이것이 점액이다.
Causa coquens est δύναμις, facultas, epatis, quae, vi sui temperamenti, & natiui caloris de chylo, quantum venae capiunt, tantum complectitur, vt totum, quantum fieri potest, ad vsum nutritionis adaptet.
소화를 일으키는 원인은 간의 디나미스(δύναμις), 곧 능력이다. 이 능력은 자기의 혼합 상태와 타고난 열의 힘으로 정맥들이 담을 수 있는 만큼의 유미를 감싸서, 가능한 한 그 전부를 영양의 용도에 맞게 만든다.