전사 관례: 긴 s는 s로 표시하고, 행말 분철은 합친다. 인쇄 철자·약자·구두점은 가능한 한 보존한다. 반복되는 쪽머리·장서명·면수·캐치워드는 별도 원전 목록에 기록하며 산문으로 중복 번역하지 않는다.
원문
Apud Lucanum, Erichthone venefica Thessala mortuum euocat, qui Sexto Pompeio exitum Pharsalicæ pugnæ denunciat. Habuit & Phygalia Arcadiæ ciuitas ψυχαγωγοὺς, euocatores manium, à quibus, sciscitari occulta & futura vsitatum fuit.
번역
루카누스의 작품에서 테살리아의 마녀 에리크토네는 죽은 사람을 불러내며, 그 죽은 이는 섹스투스 폼페이우스에게 파르살루스 전투의 결과를 알려 준다. 아르카디아의 도시 퓌갈리아에도 ‘프쉬카고고이(ψυχαγωγοί)’, 곧 망령을 불러내는 자들이 있었으며, 그들에게 숨겨진 일과 미래를 묻는 것이 관례였다.
원문
Aristoteles narrat inter Æolias iuxta Italiam insulas, Liparam tumulum habuisse, ampla ac profunda voragine hiantem, ad quem tuto noctu non accederetur, & ex quo cymbalorum sonitus boatusque, crotalorum, cum insolitis atque inconditis cachinnis, exaudiretur. Eo aliquando accessisse iuuenem ebrium, & ad specum obdormiuisse, ibique tertio post die à quæritantibus repertum, ac pro mortuo sublatum esse: Cumque paratis exequiis, funus efferendum esset, subito experrectum, quæ vidisset, quæque perpessus esset, magna cum admiratione commemorasse.
번역
아리스토텔레스는 이탈리아 곁의 아이올리아 제도 가운데 리파라에, 넓고 깊은 구렁이 입을 벌린 언덕이 있었다고 전한다. 그곳에는 밤에 안전하게 다가갈 수 없었으며, 거기에서 심벌즈의 소리와 크로탈룸의 울림이 낯설고 난잡한 폭소와 함께 들려왔다. 어느 날 술 취한 청년이 그곳에 가서 동굴 곁에서 잠들었고, 사흘 뒤에 찾으러 다니던 사람들이 그를 발견하여 죽은 사람으로 알고 들어 옮겼다고 한다. 장례가 준비되어 시신을 내갈 참에 그가 갑자기 깨어나, 자신이 본 것과 겪은 것을 이야기하여 사람들을 크게 놀라게 하였다.
원문
Est & in Islandia mons Hecla, qui immanis barathri, vel inferi potius profunditate terribilis, eiulantium miserabili & lamentabili ploratu personat, vt voces plorantium circumquaque, ad interuallum magni miliaris, exaudiantur. Circumuolitant hunc coruorum & vulturum nigerrima agmina, quæ nidulari ibidem, ab incolis existimantur. Erumpunt & ex eodem monte fontes duo quorum alter aquarum frigiditate, alter feruore intolerabilis excedit omnem elementarem vim. Vulgus incolarum descensum esse per voraginem illam ad inferos persuasum habet: inde, quod fere, cum prælia committuntur alibi, in quacunque parte orbis terrarum, aut cædes fiunt cruentæ, commoueri horrendos circumcirca tumultus & excitari clamores atque eiulatus ingentes, longa experientia didicerunt.
번역
아이슬란드에도 헤클라 산이 있다. 이 산은 엄청난 구렁, 아니 차라리 지옥이라 할 만한 곳의 깊이 때문에 두려우며, 통곡하는 자들의 가련하고 슬픈 울음으로 울려 퍼진다. 그리하여 그 울음소리가 사방으로 큰 마일 하나의 거리까지 들린다. 이 산 주위에는 새까만 까마귀와 독수리 떼가 날아다니는데, 주민들은 그 새들이 거기에 둥지를 튼다고 여긴다. 같은 산에서 두 샘도 솟아난다. 하나는 물의 차가움으로, 다른 하나는 견딜 수 없는 뜨거움으로 모든 원소적 힘을 넘어선다. 주민들 가운데 일반 사람들은 그 구렁을 통해 지옥으로 내려가는 길이 있다고 확신한다. 세상 어느 지역이든 다른 곳에서 전투가 벌어지거나 피비린내 나는 살육이 일어날 때면 대체로 그 둘레에 끔찍한 소란이 일어나고 엄청난 비명과 통곡이 터져 나온다는 것을 오랜 경험으로 배웠다는 이유에서이다.
Erichthone venefica.
마녀 에리크토네.
Liparæ tumulus.
리파라의 언덕.
Hecla mons Islandiæ.
아이슬란드의 헤클라 산.
Heclæ fontes miraculosi.
헤클라의 놀라운 샘들.