Restat ex duobus initio constitutis signorum fontibus alter, quo signa complector, extra rei quidem essentiam posita, non negligenda tamen, vt quae ad illa priora procreanda, mutanda, acuenda, remittenda, & omnino, ad afficiendum corpus vniuersum, non parum habeant momenti. Ea suppeditant res non naturales.
처음에 설정한 두 징후 원천 가운데 다른 하나가 남는다. 여기에는 대상의 본질 밖에 놓여 있지만 무시해서는 안 되는 징후들을 포함한다. 그것들은 앞에서 말한 징후들을 생겨나게 하고, 바꾸고, 날카롭게 하고, 누그러뜨리며, 전반적으로 온몸에 영향을 미치는 데 적지 않은 힘을 갖기 때문이다. 이러한 징후들은 비자연적인 것들이 제공한다.
Primo, aer, quem necessario haurimus, quo carere, dum spiramus, nequimus, qui subito & ineuitabili motu raptus atque absorptus, in praecipua fertur membra corporis, eaque; suis imbuit qualitatibus. Variat hic secundum regionum naturam ac diuersitatem, anni tempus, & quae in distincta anni tempora incidunt, menstruas, diurnas, & paene horarias, mutationes caeli.
첫째는 공기이다. 우리는 반드시 공기를 들이마시며, 숨을 쉬는 동안에는 그것 없이 있을 수 없다. 공기는 갑작스럽고 피할 수 없는 운동으로 끌려 들어와 흡수되고, 몸의 주요 부위들로 운반되어 자기의 성질을 그곳에 스며들게 한다. 공기는 지역의 성격과 차이, 계절, 그리고 각 계절에 생기는 매달·매일·거의 매시간의 하늘 변화에 따라 달라진다.
Secundo, Diaeta vel victus ratio, quae cibo constat & potu, in quorum vtroque, multum pollet aqua, quae qualis sit, non parum refert.
둘째는 음식과 마실 것으로 이루어진 식생활, 곧 생활 섭생이다. 이 둘 모두에서 물의 영향은 크며, 물의 성질이 어떠한지는 적지 않게 중요하다.
Tertio, Exercitia, praeterea euacuationes superfluorum, vel spontaneae, & à natura institutae, ac peractae, vel medicamentis prouocatae: aut eaedem, vel inhibitae ac retentae ex naturae aliquo errato, aut intermissae à nobis: Animi effectus, laeticia, tristitia, curae, somnus, & vigiliae.
셋째는 운동이다. 그 밖에 불필요한 것들의 배출도 있다. 이는 저절로, 자연이 시작하고 완수하는 배출이거나 약물로 일으킨 배출이다. 또는 자연의 어떤 잘못으로 그 배출이 억제되어 안에 머물거나, 우리가 그것을 중단한 경우도 있다. 마음의 작용, 곧 기쁨·슬픔·근심, 그리고 잠과 깨어 있음도 있다.
In his valet plurimum, immo dominatur, consuetudo, quae Hippocrati est ἐπίκτητος φύσις, acquisita natura.
이 모든 것에서는 습관의 힘이 매우 크며, 오히려 지배적이다. 히포크라테스에게 습관은 ‘얻어진 본성’이다.
Nec parum de morbo, conualescentia, viribus aegri, abundantia humorum assumtas ex prioribus notis coniecturas confirmat, nosse, qui quis diaetae assuerit, somnoque indulserit, eique vel diurno vel nocturno aut plus vigilarit; quas natura sponte moliri euacuationes, quas irritare quiuis, ac commouere pharmacis consueuerit; quibus studiis, quis laboribusve animi aut corporis, vires intenderit, quaque in ea vehementia & assiduitate incubuerit; quibus sit affectibus corripi solitus, quos aluerit. Tanta horum vis est, & in afficiendis corporibus efficacia, vt longiore continuata tempore in naturam abeant.
어떤 식생활에 익숙한지, 잠을 얼마나 즐겼는지, 낮잠인지 밤잠인지 아니면 더 오래 깨어 있었는지, 자연이 어떤 배출을 저절로 일으키는 데 익숙한지, 자신은 어떤 배출을 약물로 자극하고 일으켜 왔는지 아는 것은 앞의 징후들에서 얻은 병·회복·병자의 힘·체액의 풍부함에 관한 추측을 크게 뒷받침한다. 어떤 학업이나 정신적·신체적 노동에 힘을 쏟았는지, 얼마나 격렬하고 꾸준히 거기에 몰두했는지, 어떤 감정에 사로잡히곤 했고 어떤 감정을 길렀는지 아는 것도 그러하다. 이것들이 몸에 미치는 힘과 효력은 매우 커서, 더 오랜 시간 지속되면 본성으로 바뀐다.
Recensui signorum discrimina, & monstraui vtcunque fontes, ex quibus conspicuum est, atque euidens, σημειωτικὴν Medicorum, veram, eruditam, & necessariam esse Physicam, alienissimam à commenticiis praestigiis, immo vna cum arte tota monstratam & explicatam diuinitus. Ceteras disputationes, vtra signa praestent, & erudiant certius quibus niti ac fidere potius Medicum deceat, hoc in loco omitto.
나는 징후들의 구별을 열거하고, 그 원천을 어느 정도 보여 주었다. 이로써 의사들의 징후론은 참되고 학식 있으며 필수적인 자연학이고, 꾸며 낸 기만과는 아주 거리가 멀며, 나아가 의술 전체와 함께 신의 힘으로 제시되고 밝혀졌다는 점이 분명해진다. 어느 징후들이 더 뛰어나고 더 확실히 가르쳐 주는지, 의사가 무엇에 더 기대고 신뢰해야 하는지에 관한 나머지 논의는 여기서 생략한다.