원문 대조 원고

R4-640-01

Ergo temperamentis cognitis de prioribus notis, mox & actionum innotescet natura, an perfectae sint & conuenientes, an vero languidae, vel deprauatae, & ingeniorum, iudicii, morum, affectuum perspicietur conditio, & vicissim certiora dant indicia, de partium temperamentis, viribus, affectionibus naturalibus, inclinationibus, actiones singularum de cerebro, ingenii fonte, & corde, exteriorum interiorumque sensuum, & corporis motiones, gestus, incessus, agitationes membrorum, affectus subiti, iique characteres, quos in oculis, fronte, & toto vultu natura effinxit, interioribus consentientes, qui ad ipsas animi sese inflectunt, accommodant, & mutant affectiones, & animi sensus, motus, cogitata, machinationes, proferunt, mirando naturae consensu.

그러므로 앞의 표지들로 혼합 상태를 알면 곧 기능의 성질도, 그것이 완전하고 알맞은지 아니면 쇠약하거나 손상되었는지도 알게 되며, 타고난 기질·판단력·성품·감정의 상태도 파악하게 된다. 거꾸로 각 부위의 기능, 특히 기질의 근원인 뇌, 그리고 심장에 관계하는 외적·내적 감각의 기능은 부위들의 혼합 상태·힘·자연적인 성향·기울어짐에 관해 더 확실한 단서를 준다. 몸의 움직임, 몸짓, 걸음걸이, 팔다리의 움직임, 갑작스러운 감정, 그리고 자연이 눈·이마·얼굴 전체에 새겨 놓은 표지들도 그러하다. 이 표지들은 내부의 것들과 조응하면서 마음의 감정에 따라 기울고 맞추어지고 변하며, 자연의 놀라운 일치를 통해 마음의 느낌·움직임·생각·계획을 드러낸다.

R4-640-02

Oratio mentis character. Cibi, potus, & Venereorum consuetudo, & quicquid est huiusmodi in vita, morum, atque actionum. Haec vt nascuntur ex tribus praecipuis in homine potentiis, ita earum adeo exacte naturam, ceu pingunt, & contuendam oculis exhibent, vt raro fallant. Quare & haec morum indicia ceteris Aristoteles praefert: inquit enim, γνωριμώτερα δὴ τῶν ἐπὶ τοῖς μέρεσιν σημείων ἐστὶ, τὰ ἐν τοῖς ἤθεσι, τοῖς ἐν τοῖς ἐπιφαινομένοις λαμβανόμενα, καὶ κατὰ τὰς κινήσεις, καὶ τὰ σχήματα: i.e. euidentiora autem ex signis, quae sunt in partibus corporis, morum sunt indicia, quae apparent ex motibus & figuris.

말은 정신의 표지이다. 음식·음료·성생활의 습관과 삶에서 이와 비슷한 모든 것은 성품과 행동의 표지이다. 이런 것들은 인간의 세 주요 능력에서 생겨나는 만큼, 그 능력들의 본성을 너무도 정확하게 그려 눈앞에 보여 주므로 좀처럼 속이지 않는다. 그러므로 아리스토텔레스도 이런 성품의 단서들을 다른 것들보다 우선한다. 그는 “각 부위에 있는 징후들 가운데 더 잘 알아볼 수 있는 것은 겉으로 드러나는 성품에서 취한 것들, 그리고 움직임과 모양에 따른 것들이다”라고 말한다. 곧 몸의 부위들에 있는 징후들 가운데 더 뚜렷한 것은 움직임과 형태에서 나타나는 성품의 단서들이다.

R4-640-03

Sed cum multum referat, ad quae quis studiorum genera, ad quam viuendi rationem sit assuefactus, quove modo sit informatus à teneris: prudenter Aristoteles πρὸς τὰ φυσικὰ παθήματα, ad naturales affectiones, adiungit τὰ ἐπίκτητα ascita seu acquisita. Nam & disciplina, cum naeui à natura insiti eluuntur, aut corriguntur, aut retunduntur: tum, quae eadem natura adiumenta largita est, augentur ac roborantur: etsi quae corpori forinsecus impressa sunt lineamenta, exteri & amoueri nequeunt: &, consuetudine contracta ac durata, tam pertinaciter saepe infiguntur atque insidunt, vt, ceu suppressis & obscuratis naturalibus, sola emineant ac dominentur: & consilio, arte, ac simulatione ascitiis, naturae indicia tegi possunt, atque occultari.

그러나 사람이 어떤 관심과 활동, 어떤 생활 방식에 익숙해졌으며 어릴 때부터 어떻게 형성되었는지는 매우 중요하다. 그래서 아리스토텔레스는 현명하게도 프로스 타 피시카 파테마타, 곧 자연적인 성향들에 타 에픽테타, 곧 덧붙여지거나 습득된 것들을 더한다. 훈련으로 타고난 결함을 씻어 내거나 바로잡거나 누그러뜨릴 수 있고, 자연이 베푼 장점은 키우고 강화할 수 있기 때문이다. 몸 겉에 새겨진 윤곽들은 닳아 없어지거나 제거될 수 없더라도 그러하다. 또 습관으로 생겨 굳어진 것들은 흔히 너무도 끈질기게 박혀 자리 잡으므로, 자연적인 성향들이 억눌리고 가려진 듯 그것들만 두드러져 지배하기도 한다. 의도와 기술과 가장으로 덧붙인 것들에 의해 자연의 단서들이 덮이고 숨겨질 수도 있다.

R4-640-04

Zopyrum Physiognomonen legimus, Socratem, cum habitum corporis inspexisset, stupidum pronunciasse, & bardum, quod iugula concaua non haberet, obstructas eas partes, atque obturatas esse dixit, addidit etiam mulierosum: in quo, Alcibiades cachinnum dicitur sustulisse, cum in eo nihil horum obseruatum esset. Nam, & errata naturae emendarat, &, ex naturalibus causis, nata vitia edomuerat ac compresserat voluntate, studio, ac disciplina, ad eum modum, vt nemo vnquam in eo vllum eorum vestigium viderit.

관상가 조피로스가 소크라테스의 몸의 모습을 살펴본 뒤, 그를 어리석고 둔하다고 판정했다는 이야기를 우리는 읽는다. 목아랫부분이 오목하지 않으므로 그 부분들이 막히고 닫혀 있다고 말했으며, 여자도 밝힌다고 덧붙였다. 이에 알키비아데스는 크게 웃었다고 한다. 소크라테스에게서는 그런 것이 하나도 관찰되지 않았기 때문이다. 그는 의지와 노력과 훈련으로 자연의 잘못을 바로잡고 자연적 원인에서 생긴 결함을 길들이고 억눌러, 누구도 그에게서 그 흔적을 본 적이 없을 정도에 이르렀다.

R4-641-02

Nouimus ipsi quosdam simulationum artifices, qui, cum res poscit, exuere naturam pristinam, & assumere nouam, eamque, tanta fingere calliditate queunt, vt connatam quis non ascitam esse putaret.

우리 자신도 가장에 능숙한 몇몇 사람을 안다. 그들은 사정이 요구하면 예전의 본성을 벗어 버리고 새로운 본성을 취해, 너무도 능숙하게 꾸며 낼 수 있어서, 누구든 그것이 덧붙인 것이 아니라 타고난 것이라고 생각할 정도이다.

R4-a289 · author margin

Signa Physiognomonica certiora.

더 확실한 관상 징후.

R4-a290 · author margin

Zopyrus physiognomon.

관상가 조피로스.