Ipsæ etiam voluntatis & cordis δυνάμεις, facultates habitus, & actiones, quæque ex qualitatum contemperatione corporibus innascuntur κράσεις, temperamenta, atque ex his manantes vires effectrices actionum certarum, & qui totam qualitatum commixtionem moderantur atque absoluunt cœli positus, variorum euentuum hominibus causæ sunt.
Cum enim ita constitutum sit diuinitus, vt recte facta comitetur perpetua quædam felicitas, καὶ ἡδεῖα ἐλπὶς ἀγαθὴ γηροτρόφος ἐστὶ, iucunda spes quæ bona est senectutis nutritia, malos mores sequantur pœnæ, ἐλπίδες τε κακαί, spesque malæ, natura etiam recte faciendo ita efficitur, vt impetus quosdam contrahat, quibus ad ea flectitur, quæ sunt prospera & à rebus nocituris abducitur. Idque in improbis conspicuum est, quibus iniici Furias vltrices scelerum non solum Poetæ affirmant, sed res ipsa declarat: quæ Furiæ quid sunt aliud, quam infelices illi impetus, & sauciatæ conscientiæ aculei, quibus incitati vltro sibi accersunt perniciem?
Nec minima est inconstantiæ rerum humanarum causa, quod vix vlli in rebus secundis sunt moderati, τίκτει γάρ τοι κόρος ὕβριν, satietas mater est iniuriæ ac petulantiæ. Animi, prosperis & ex sententia succedentibus rebus, opinioneque & spe duraturæ in perpetuum prosperitatis ac beatitudinis elati, gestiunt, lasciuiunt, & luxuriant, suscipiuntque multa non mandata, neque ad sese pertinentia, sine necessaria causa, vel manifestis iniuriis afficiunt imbecilliores.
의지와 마음 자체의 능력들(δυνάμεις), 곧 기능들, 습성들과 행위들, 그리고 성질들의 배합으로 몸에 생겨나는 혼합 상태들(κράσεις), 곧 기질들 또한 인간에게 일어나는 여러 사건의 원인들이다. 이 기질들에서 흘러나와 특정한 행위들을 일으키는 힘들과, 성질들의 혼합 전체를 조절하고 완성하는 하늘의 배치들도 그러하다.
신의 정하심에 따라 올바른 행위에는 어떤 지속적인 행복이 뒤따르게 되어 있으며, “즐거운 좋은 희망은 노년을 먹여 살리는 것이다”, 곧 “즐거운 희망, 좋은 희망은 노년을 부양한다.” 반면 나쁜 품행에는 벌과 “나쁜 기대들”, 곧 “불길한 기대들”이 뒤따른다. 그러므로 본성 또한 올바르게 행함으로써 어떤 충동들을 갖게 되어, 그것들에 의해 번영을 가져오는 일들로 향하고 해를 끼칠 일들에서는 멀어진다. 이는 악한 자들에게서도 분명히 드러난다. 그들에게 죄악을 보복하는 복수의 여신들이 들이닥친다고 시인들만 말하는 것이 아니라, 사태 자체가 이를 보여 준다. 이 복수의 여신들이란 저 불행한 충동들과 상처 입은 양심의 가시들 외에 무엇이겠는가? 악한 자들은 그것들에 자극받아 스스로 자신에게 파멸을 불러들인다.
인간사가 불안정한 데에는, 일이 잘 풀릴 때 절제를 지키는 사람이 거의 없다는 점도 큰 원인이 된다. “배부름은 참으로 오만을 낳는다”, 곧 “포만은 부당한 행위와 방종의 어머니이다.” 일이 번영하고 뜻대로 풀리며 그 번영과 행복이 영원히 지속될 것이라는 생각과 희망에 마음이 들뜨면, 사람들은 날뛰고 방종하며 사치에 빠진다. 꼭 필요한 이유도 없이, 맡겨지지도 않았고 자기와 관계도 없는 많은 일을 벌이거나, 자신보다 약한 이들에게 명백히 부당한 일을 저지른다.
conscientiæ vis in vtramque partem maxima.
양심의 힘은 양쪽 방향으로 매우 크다.
Pauci in rebus secundis moderati.
일이 잘 풀릴 때 절제를 지키는 사람은 적다.