전사 관례: 긴 s는 s로 표시하고, 행말 분철은 합친다. 인쇄 철자·약자·구두점은 가능한 한 보존한다. 반복되는 쪽머리·장서명·면수·캐치워드는 별도 원전 목록에 기록하며 산문으로 중복 번역하지 않는다.
원문
Serapidis cultus præcipuus fuit apud Ægyptios, qua appellatione, etsi Osirin cultum atque exornatum aliqui scribunt, primos parentes tamen Deo hanc tribuisse, existimo, quod sit æterna lux & æterna sapientia.
번역
세라피스 숭배는 이집트인들 사이에서 특히 중요하였다. 어떤 이들은 이 이름으로 오시리스를 숭배하고 높였다고 기록하지만, 나는 최초의 조상들이 하나님께서 영원한 빛이며 영원한 지혜이시라는 이유로 그분께 이 명칭을 붙였다고 생각한다.
원문
Superstitiosa posteritas, amisso vero Deo, nomen retinuit, & cultus Deo destinatos ac debitos, fictitio idolo hoc titulo præstitit, noua subinde superstitione cumulatos.
번역
미신에 빠진 후손들은 참 하나님을 잃어버리고도 그 이름은 간직하였다. 하나님께 바치도록 정해져 있으며 그분께 마땅히 드려야 할 숭배를 이 이름 아래 가공의 우상에게 바쳤고, 거기에 늘 새로운 미신을 덧쌓았다.
원문
Fana huic Ægyptus dedicauit plurima quorum vetustissima fuerunt Memphitica, celeberrima Alexandrina.
번역
이집트는 그에게 수많은 신전을 봉헌하였다. 그중 가장 오래된 것은 멤피스의 신전들이었고, 가장 유명한 것은 알렉산드리아의 신전들이었다.
원문
Ægyptios imitati Græci, eidem Serapidi non pauca fana consecrarunt, assumtis sacrificiorum ritibus & religionis, qua coleretur, legibus, ab Ægyptia gente. Nam & Athenienses, & Spartani, & Messenii, & Bœotii, ac plures alii hos secuti, Serapidi peculiares cultus exhibuerunt, Ægyptiorum exemplo.
번역
그리스인들도 이집트인들을 본받아 같은 세라피스에게 적지 않은 신전을 봉헌하고, 그를 숭배하는 제사의 의례와 종교 규정들을 이집트 민족에게서 받아들였다. 아테네인들, 스파르타인들, 메세니아인들, 보이오티아인들과 이들을 따른 많은 다른 이들이 이집트인들의 본보기에 따라 세라피스에게 특별한 숭배를 바쳤다.
원문
A Serapide profectum fertur oraculum, de tribus personis diuinitatis, cuius supra memini.
번역
앞서 언급한 신성의 세 위격에 관한 신탁은 세라피스에게서 나왔다고 한다.
원문
Id à Sacerdotibus Ægyptiis, ex veteri patrum doctrina, concinnatum reor. Non enim dubium est, veterum monumenta plurima diu in Ægypto cura & custodia sacerdotum conseruata esse: etsi doctrinæ verus intellectus perierit paulatim, deprauatus aut petulantium, aut superstitiosorum ingeniorum commentis, quæ simpliciter dicta aut in ænigmata & allegorias transformarunt, aut picturis inuoluerunt, aut dubiis & ancipitibus interpretationibus in dubium adduxerunt.
번역
나는 그것이 이집트 제사장들이 조상들의 옛 가르침을 바탕으로 꾸며 낸 것이라고 생각한다. 고대의 기록들이 제사장들의 보살핌과 보관 아래 이집트에서 오랫동안 많이 보존되었다는 데에는 의심의 여지가 없기 때문이다. 다만 그 가르침의 참된 이해는 점차 사라졌다. 경솔하거나 미신적인 정신들이 만들어 낸 이야기로 왜곡되었기 때문이다. 그들은 평이하게 말한 것들을 수수께끼와 알레고리로 바꾸거나 그림들 속에 싸 넣거나, 의심스럽고 양면적인 해석으로 불확실하게 만들었다.
원문
Ab eodem oraculo deceptus Hannibal, fugit ex Aphrica ad Prusiam Bithyniæ Regem, quod ex oraculi verbis, quæ erant, Λίβυσσα κρύψει βῶλος Ἀννίβα δέμας: Libyssa corpus, Annibal, teget tuum, interiturum sese in Aphrica ratiocinaretur.
번역
한니발은 같은 신탁에 속아 아프리카에서 비티니아의 왕 프루시아스에게 달아났다. 신탁은 ‘리비사의 흙이, 한니발이여, 네 몸을 덮으리라(Λίβυσσα κρύψει βῶλος Ἀννίβα δέμας)’고 말하였고, 라틴어로는 ‘리비사가, 한니발이여, 네 몸을 덮으리라’는 것이었다. 그는 그 말에서 자신이 아프리카에서 죽으리라고 추론하였기 때문이다.
원문
Fuit autem in Bithynia fluuius Libyssus, cui adiacentem campum vocarunt incolæ Libyssam. In eo loco, mandato Flaminii, Hannibal veneno necatus est à Prusia Rege.
번역
그러나 비티니아에는 리비소스라는 강이 있었고, 주민들은 그 강에 인접한 들판을 리비사라고 불렀다. 그곳에서 한니발은 플라미니우스의 명령에 따라 프루시아스 왕에게 독살당하였다.
원문
Extat apud scriptores historiæ Ecclesiasticæ, descriptio & templi Serapidis, & Idoli portentosæ magnitudinis, & præstigiarum mirificarum, quibus templi Antistites, imitati Diaboli artificia, imposuerunt miseris hominibus.
번역
교회사 저술가들에게는 세라피스 신전과 엄청나게 거대한 우상, 그리고 놀라운 속임수들에 대한 기록이 남아 있다. 신전의 제사장들은 마귀의 기술을 흉내 낸 그 속임수들로 가련한 사람들을 기만하였다.
원문
Templum stetit ad Theodosii seculum vsque, quo id Theophilus Alexandrinus Episcopus deleuit funditus statua idoli lignea dissecta ac cremata. Parietes triplicibus diuersæ materiæ laminis aureis, argenteis, & æneis obductos, ac velut incrustatos fuisse, authores prodiderunt, iisque ad eum modum coaptatis inter sese connexisque, vt, amotis anterioribus, superessent & conspicerentur posteriores; opere pæne stupendo.
번역
그 신전은 테오도시우스 시대까지 서 있었는데, 그때 알렉산드리아의 주교 테오필루스가 나무로 된 우상 조각을 토막 내어 불태우고 신전도 근본부터 파괴하였다. 저술가들은 벽들이 금·은·청동이라는 서로 다른 재료의 판을 세 겹으로 입혀 마치 외피를 씌운 것 같았다고 전한다. 이 판들은 서로 맞물리고 연결되어 있어 앞쪽 판을 떼어 내면 뒤쪽 판이 남아 드러났으니, 거의 경악할 만큼 놀라운 솜씨였다.
원문
Ad eundem modum Memphi ex vacca, Heliopoli ex boue Mneo, in Arsinoe ex Crocodilis, coniectati sunt de futuris. Prout enim oblatas escas, vel accepissent, vel aspernati fuissent, sic felices & optatos exitus, vel contra graues luctus, repentina incommoda, dira ac pestifera omnia, præmonstrare putabantur.
번역
같은 방식으로 멤피스에서는 암소로, 헬리오폴리스에서는 므네오스 황소로, 아르시노에에서는 악어들로 장래를 추측하였다. 내민 먹이를 받는지 물리치는지에 따라, 행복하고 바라는 결말을 미리 보여 주거나, 반대로 심한 슬픔, 갑작스러운 불행, 온갖 무섭고 파멸적인 일을 예고한다고 여겼다.
원문
Oracula Memphitica, sacrorum Ægyptiorum Antistites reddebant sciscitantibus, cum ex his Idolorum commenticiis indicationibus, tum ex aliis, vel superstitiosis obseruationibus, vel Diabolicis præstigiis. Sed longum esset Diaboli ludibria & præstigias omnes, saltem in historiis hinc inde notatas, enumerare.
번역
이집트의 제사장들은 이런 우상들의 허구적 징표들뿐 아니라, 다른 미신적 관찰이나 마귀의 속임수들을 근거로, 묻는 이들에게 멤피스의 신탁을 내려 주었다. 그러나 마귀의 모든 농락과 속임수들을, 적어도 역사서 여기저기에 기록된 것들만이라도 모두 열거하자면 너무 길어질 것이다.