Vt diuersa harum causarum vis est: Sic dissimilis ratio effectuum. Ἀνάγκη, necessitas, totum elementarem Mundi tractum ambitu suo complexa, afficit, subigit, & immutat. Cuilibet speciei sua est peculiaris & propria Φύσις, natura, ordine & lege procedens, seu cum producit & constituit indiuidua; seu cum absoluta fouet, sustentat, dispensat, ac conseruat; tueturque coalitum formæ cum materia, ne ante præstitutum dissoluatur terminum, aut fatiscat. Soli homini προαίρεσις, consilium & propositum, inest: huic soli τύχαι, fortunæ, accidunt, quemadmodum τῇ Φύσει, αὐτόματα, naturæ casus. Ἐξ ἀνάγκης γινόμενα, quæ necessario fiunt, vt Aristoteles inquit, sua secutus principia, ἀεὶ ὡσαύτως γίνονται, semper eodem modo fiunt. Sed refutatur experientia, & Verbi diuinitus patefacti autoritate. Φύσις, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, ἢ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, natura plerunque, aut vt plurimum, idem instituit, agit, & efficit. Aristoteles ἀνάγκην κυρίως, necessitatem quæ proprie & reuera talis est, distinguit ἀπ’ ἀνάγκης καθ’ ὑπόθεσιν, à necessitate cum lege & conditione. Sed nulla est in rebus creatis nisi καθ’ ὑπόθεσιν, cum conditione, necessitas. Προαίρεσις consilium & propositum, in quamcunque se vertit & inclinat partem libere, neque eodem modo actiones instituit, nec susceptas eodem modo prosequitur, exercet aut absoluit. Prorsus varia est τύχη, fortuna, & inconstans, vt quæ in horas fere, & momenta mutatur, suntque τύχη & αὐτόματον, fortuna & casus, causæ κατὰ συμβεβηκός, per accidens. Dissimillima ergo ratio iudicandi, vel de effectibus singularum vel de euentibus, qui effectibus institutis interueniunt. Quantum singulis certi insit & veri decernemus, adhibita semper (intellectu saltem, si verba non repetuntur) hypothesi, quam initio constituimus, tanquam regula Lesbia.
이 원인들의 힘이 서로 다른 것처럼, 그 결과가 이루어지는 방식도 서로 다르다.
‘아낭케’, 곧 필연성은 자기의 둘레로 세계의 원소적 영역 전체를 감싸고, 거기에 영향을 미치며 지배하고 변화시킨다. 각각의 종에는 그 종에 독특하고 고유한 ‘퓌시스’, 곧 본성이 있다. 이 본성은 개체들을 낳고 성립시킬 때나, 완성된 개체들을 보살피고 지탱하고 다스리고 보전할 때나 질서와 법칙에 따라 나아간다. 또 형상과 질료의 결합을 지켜서, 정해진 기한보다 먼저 풀리거나 무너지지 않게 한다. 오직 인간에게만 ‘프로아이레시스’, 곧 선택이 있으며, 라틴어로는 숙고와 의도가 있다. 오직 인간에게만 ‘튀카이’, 라틴어 ‘포르투나이’, 곧 운에 따른 사건들이 일어난다. 이와 마찬가지로 자연에는 ‘아우토마타’, 곧 우연한 일들이 일어난다.
아리스토텔레스는 자신의 원리들을 따라, 그리스어로 “필연적으로 생기는 것들”, 라틴어로 “필연적으로 일어나는 것들”은 그리스어로 “언제나 같은 방식으로 생긴다”, 라틴어로도 “언제나 같은 방식으로 일어난다”고 말한다. 그러나 이 주장은 경험과 하나님께서 계시하신 말씀의 권위에 의해 반박된다.
자연은 그리스어로 “대개” 또는 “대부분의 경우에”, 라틴어로도 “대개” 또는 “대부분의 경우에” 같은 것을 시작하고 행하고 이루어 낸다. 아리스토텔레스는 ‘아낭케 퀴리오스’, 곧 본래의 의미에서 참으로 그러한 필연성과, ‘아낭케 카트 휘포테신’, 곧 법칙과 조건이 붙은 필연성을 구별한다. 하지만 피조물 안에는 ‘카트 휘포테신’, 곧 조건이 붙은 필연성 말고 다른 필연성은 없다. ‘프로아이레시스’, 라틴어로 숙고와 의도인 선택은 어느 쪽으로든 자유롭게 돌아서고 기울어진다. 그리하여 같은 방식으로 행위를 시작하지도 않고, 이미 시작한 행위를 같은 방식으로 이어 가거나 실행하거나 완수하지도 않는다.
‘튀케’, 곧 운은 온전히 가변적이고 한결같지 않다. 거의 매시간, 매순간 달라지기 때문이다. ‘튀케와 아우토마톤’, 라틴어로 ‘포르투나와 카수스’, 곧 운과 우연은 ‘카타 쉼베베코스’, 라틴어로 ‘페르 악키덴스’, 곧 우유적인 원인들이다. 따라서 각 부류의 결과를 판단하는 방식이나, 시작된 결과에 끼어드는 사건들을 판단하는 방식은 서로 매우 다르다. 우리는 각각에 얼마나 확실하고 참된 것이 있는지 결정하되, 처음에 세운 조건을 늘 레스보스의 자처럼 적용할 것이다. 같은 말을 되풀이하지 않더라도 적어도 뜻으로는 늘 그 조건을 적용한다.