Περιττώματα ergo παρὰ φύσιν, excrementa non naturalia, quae solis peccant qualitatibus primis vel secundis, vel vtrisque simul, aut feruefacta plus nimio ceu assata, aut perfrigerata ex cruditate, nec satis percocta, aut extenuata nimium, aut densata, aut lentore, & tenacitate affecta, aut salsedine imbuta: Talia, inquam, omnia duplicia sunt sicut & priora, quae toto genere παρὰ φύσιν, praeter naturam, esse diximus. Quaedam enim ἄκρατα sunt καὶ πρὸς αἴσθησιν ὁμοιομερῆ, id est, impermixta, & ad sensum similia: Quaedam κεκραμμένα sunt, καὶ πρὸς αἴσθησιν ἀνομοιομερῆ, καὶ ἐπίμικτα, id est, mixta confusaque, & ad sensum dissimilia.
그러므로 오직 일차 성질이나 이차 성질 또는 두 성질 모두에서 잘못된 비자연적 찌꺼기가 있다. 지나치게 가열되어 구워진 듯하거나, 미숙하여 몹시 차고 충분히 소화되지 않았거나, 너무 미세해지거나 조밀해지거나, 끈적임과 점착성을 얻거나, 짠맛에 젖은 것들이다. 이런 것들은 모두 앞서 종류 전체에서 자연에 어긋난다고 한 것들과 마찬가지로 두 갈래로 나뉜다. 어떤 것은 섞이지 않았고 감각에 동일한 부분들로 보인다. 다른 것은 섞여 뒤엉켜 있으며 감각에 서로 다른 부분들로 보인다.
Περὶ ἀκράτων, de impermixtis; primo dicemus, ἄκρατα περιττώματα impermixta excrementa, citra admixtionem alterius, seu humoris, seu flatulenti spiritus, generantur in corporibus à calore, vel intenso, vel debili, per sese, aut materiae ratione, & δυσκρασίᾳ, intemperie, degenerant.
먼저 섞이지 않은 것들에 관해 말하겠다. 섞이지 않은 찌꺼기는 다른 체액이나 가스를 이루는 정기가 혼입되지 않은 채 몸 안에서 생긴다. 그 자체로 보든 질료와의 관계로 보든 너무 강하거나 약한 열에 의해 생기며, 성질의 불균형으로 변질된다.
In prima coctione chylus corrumpitur, cum, vel ab aestu ventriculi velut torretur, vel, ob languorem cum frigiditate coniunctum, non percoquitur.
첫 번째 소화에서 유미는 위의 뜨거움에 볶아지듯 하거나, 차가움과 결합한 쇠약 때문에 충분히 소화되지 못할 때 손상된다.
Huc recte referri existimo, humorem viridem porri colore, qui in ventriculis puerorum maxime, & adultorum etiam nasci ac colligi consueuit, διὰ τινῶν ἀπεψίαν ἐδεσμάτων, ex cruditate esculentorum quorundam, vt sunt oleracei generis, betae, brassicae, caepe, allium. Vocant hunc, à colore, πρασοειδῆ χολὴν, seu bilem porraceam, cum bilis corruptae species proprie non sit, sed corruptus chylus in ventriculo: & quidem, ex mala coctione existat, sicut inquit Galenus τὰ πρασοειδῆ μόνοις τοῖς κακῶς πέψασι ἐν τῇ κοιλίᾳ φύεται: id est, quae porri colorem referunt, tantum iis procreantur, qui cibum in ventriculo male concoxerunt.
나는 특히 아이들의 위에서, 또한 어른들의 위에서도 흔히 생겨 모이는 파 빛깔의 녹색 체액을 여기에 넣는 것이 옳다고 생각한다. 이는 근대, 양배추, 양파, 마늘 같은 채소류를 비롯한 어떤 음식들이 소화되지 않아 생긴다. 사람들은 그 빛깔 때문에 이를 파 같은 담즙이라고 부른다. 그러나 엄밀하게는 손상된 담즙의 한 종류가 아니라 위 안에서 손상된 유미이며, 잘못된 소화에서 생긴다. 갈레노스가 말하듯 ‘파 같은 것들은 위에서 소화를 잘못한 사람들에게만 생긴다.’ 곧 파의 빛깔을 띤 것들은 위에서 음식을 잘못 소화한 사람들에게만 생겨난다는 뜻이다.
Ex eadem coctione, prodeunt discrimina pituitae non naturalis, & τῆς βλέννης, καὶ μύξης, itemque πτυέλου, id est, mucoris narium, & sputi, cum haec excrementa, iusta crassitie destituta, aut nimis tenuia fiunt, simulque, aut insipida aquea, aut salsa acria, aut nimis lenta ac viscida.
같은 소화에서 비자연적인 점액, 콧물과 가래의 여러 종류도 생긴다. 이 배출물들이 적당한 농도를 잃어 지나치게 묽어지면서, 동시에 맛없고 물 같거나, 짜고 자극적이거나, 지나치게 끈적하고 끈끈해지는 경우이다.
Si enim langueat ventriculus, nec bene claudatur, aut oneretur sarcina cibi vel potus grauiore, quam pro modo virium, euehitur in cerebrum magna copia crudorum halituum, qui frigiditate densati liquescunt. Quod si adest sicca calida intemperies in cerebro, quod de his, vel halitibus, vel liquoribus paulo crassius est, mora longiore, ex alieni caloris impressione, lentorem contrahit, ac visciditatem, γίγνεται γὰρ γλισχρότης ἐκ τῆς πολυχρονίου μονῆς ἐν θερμῷ χωρίῳ τοῦ φλέγματος: id est, lentor enim & viscositas contrahitur ex mora longiore phlegmatis, in loco calido. Quod de iisdem tenuius est & calidius, aduritur, & salsedinis saporem acquirit ex adustione.
위가 쇠약하고 잘 닫히지 않거나, 자기 힘에 비해 너무 무거운 음식이나 음료의 짐을 지면, 많은 미숙한 증기가 뇌로 올라가 차가움에 응결하여 액체가 되기 때문이다. 뇌에 건조하고 뜨거운 성질의 불균형이 있으면, 이 증기나 액체 가운데 조금 더 걸쭉한 것은 오래 머무는 동안 이질적 열의 작용을 받아 끈적임과 점착성을 얻는다. ‘점액이 따뜻한 장소에 오랫동안 머무르면 끈끈함이 생기기 때문이다.’ 곧 점액이 뜨거운 장소에 더 오래 머무름으로써 끈적임과 점착성을 얻게 된다는 뜻이다. 같은 것들 가운데 더 미세하고 뜨거운 것은 타며, 타는 작용에서 짠맛을 얻는다.