원문

Restat τύχη, fortuna, quartum genus causarum secundarum, quo Aristoteles euentus vtrosque prosperos & aduersos complectitur, qui accidunt hominibus præter ea, quæ voluntas libera sua sponte, suaque vi, aut adiuta sociis causis inchoat, prosequitur, & conficit.

Latissimè patet hoc genus. Mirandæ sunt enim rerum humanarum vices, mira volubilitas, mira & inconstantia fortunæ.

Multa cuiuis in vita præter spem & opinionem contingunt: Multa sapienter cogitata, & cautè prouideque cœpta ac gesta infelicius cadunt, quam existimamus.

E diuerso alia stolidè atque incogitanter mota, & administrata negligenter, atque inter exordia prima variis incursionibus inhibita & impedita procedunt tandem feliciter, & optatos consequuntur exitus. Sæpe, quæ pro desperatis ac perditis contemnuntur, subito reflante fortuna, rursus se erigunt & augescunt, quæ vero florent, & ad eum fulta ac stabilita modum putantur, vt nulla vi conuelli queant, leui momento, velut repentino flatu disiecta corruunt, tumque vel maximè cum plurimum fortuna blanditur, fouetque & beat suauissimè. Adeoque vix quicquam est in rebus humanis stabile ac perpetuum.

Vix vlla quæ suscipimus & gerimus, aut institutis initio respondent per omnia deliberationibus, etiamsi feliciter conficiantur: aut intra definitos limites sese continent, aut præfixum scopum adipiscuntur: intercidunt multa, quæ præmeditata consilia mutant, abolent, aut turbant, aut extra metas nos rapiunt: Et vt Herodotus ait, ὡς κύκλος τῶν ἀνθρωπηίων ἐστὶ [πρηγμάτων?]: περιφερόμενος δὲ οὐκ ἐᾷ αἰεὶ τοὺς αὐτοὺς εὐτυχέειν. id est, orbem esse rerum humanarum, qui conuerti, neque eosdem semper fortunatos esse pati, soleat.

Præbuit hæc rerum humanarum vicissitudo occasionem Poetis, vt rotundo fortunam globo insistere, & globi volubilitate nunc huc, nunc illo ferri volutarique finxerint. An vero sit de talibus euentibus, quæ præter ea, quæ voluntas efficit & consequitur, præterque consilium & deliberationem nostram obiiciuntur, diuinatio aliqua, & si est aliqua à quibus sumatur causis, & quousque progrediatur, postea constituemus, vbi prius exposuerimus causas, quæ tales euentus gubernant. Quam enim τύχην, fortunam, Aristoteles nominat, ipse inopinatorum euentuum affirmat tantum esse αἴτιον κατὰ συμβεβηκός, causam per accidens siue aduenticiam. Ergo præcedere necesse est aliud καθ᾽ αὐτὸ αἴτιον, causam per se, vel vnum, vel plura, quorum vi illi dispensantur, producuntur, & complentur euentus.

번역

이차적 원인들의 넷째 종류인 ‘튀케(τύχη)’, 곧 운(fortuna)이 남아 있다. 아리스토텔레스는 이 말로 순조로운 결과와 불리한 결과를 모두 포괄한다. 이는 자유의지가 자발적으로 자기 힘으로, 또는 함께 작용하는 원인들의 도움을 받아 시작하고 수행하며 완수하는 일들 이외에 사람들에게 일어나는 결과들이다.

이 종류의 범위는 매우 넓다. 인간사의 성쇠는 놀라우며, 운의 변전도 놀랍고 그 불안정함도 놀랍기 때문이다.

누구에게나 삶에서는 기대와 예상 밖의 일이 많이 일어난다. 현명하게 생각하고 신중하고 선견지명 있게 시작하여 수행한 많은 일들이 우리가 생각했던 것보다 불행하게 끝난다.

반대로 어리석고 생각 없이 시작하고 소홀하게 처리했으며, 맨 처음부터 여러 공격으로 가로막히고 방해받은 일들이 마침내 순조롭게 진행되어 바라던 결말에 이르기도 한다. 가망없고 이미 망한 것으로 여겨 버려둔 일들이, 운의 바람이 갑자기 다시 불어오면 자주 되살아나 성장한다. 반면에 번성하고 있으며 어떤 힘으로도 무너뜨릴 수 없을 만큼 지탱되고 안정되었다고 여겨지는 일들이, 사소한 계기로 갑작스러운 돌풍에 흩어지듯 붕괴한다. 특히 운이 가장 살갑게 대하고 가장 다정하게 보살피며 행복을 안겨 줄 때 바로 그렇게 된다. 그러므로 인간사에는 안정되고 영속적인 것이 거의 없다.

우리가 맡아서 수행하는 일들 가운데, 비록 성공적으로 끝나더라도 처음에 세운 숙고와 모든 점에서 일치하거나, 정해진 한계 안에 머물거나, 미리 정한 목표에 이르는 일은 거의 없다. 도중에 많은 일이 끼어들어 미리 생각해 둔 계획을 바꾸거나 무너뜨리거나 혼란스럽게 하며, 우리를 한계 밖으로 끌고 가기 때문이다. 헤로도토스(Herodotus)가 말하듯, “인간사에는 하나의 원환이 있어서, 그것이 돌면서 늘 같은 사람들이 행운을 누리도록 내버려 두지 않는다.” 곧, 저자의 라틴어 풀이로는 인간사의 원환이 있어 그것은 회전하며, 언제나 같은 사람들이 운이 좋도록 내버려 두지 않는다는 뜻이다.

인간사의 이러한 변천은 시인들에게 운을 둥근 공 위에 서 있는 것으로, 그리고 공이 굴러감에 따라 이쪽저쪽으로 실려 가며 구르는 것으로 그려 낼 계기를 주었다. 그런데 의지가 이루고 얻는 일들 이외에, 또 우리의 계획과 숙고 밖에서 닥치는 이러한 결과들에 관해 어떤 점복이 가능한지, 가능하다면 어떤 원인들에서 도출되며 어디까지 나아갈 수 있는지는, 그러한 결과들을 다스리는 원인들을 먼저 설명한 뒤에 결정하겠다. 아리스토텔레스가 ‘튀케’, 곧 운이라고 부르는 것은, 그 자신이 말하듯 뜻밖의 결과들에 대한 ‘아이티온 카타 쉼베베코스(αἴτιον κατὰ συμβεβηκός)’, 곧 우유적 원인 또는 덧붙여 생긴 원인일 뿐이기 때문이다. 따라서 그에 앞서 다른 ‘카트 아우토 아이티온(καθ᾽ αὐτὸ αἴτιον)’, 곧 그 자체로서의 원인이 하나 또는 여럿 있어야 한다. 그 힘으로 그러한 결과들이 배정되고 산출되며 완성되는 것이다.

원주 대조

τύχη.

튀케, 곧 운.

Fortunæ varietas & inconstantia.

운의 다양성과 불안정함.

Fortunæ pictura.

운의 형상.