원문 대조 원고

R4-537-04

Prima itaque coctione, quae in ventriculo fit, alimentum quod dentibus prius ceu confringitur, conteriturque, miscetur, conuertitur in liquorem similem cremori ptisanae, album, fluidum, crassiusculum adhuc, quem χυλὸν, chylum, vocant, & coctionem ipsam, inde χύλωσιν, chyli elaborationem.

그러므로 위에서 이루어지는 첫 번째 소화에서는 먼저 이로 부수고 찧어 섞은 영양물이 보리죽의 걸쭉한 즙과 비슷한 액체로 바뀐다. 그것은 희고 흐르며 아직 다소 걸쭉하다. 사람들은 이를 킬로스(χυλός), 곧 유미라고 부르고, 이에 따라 그 소화 자체를 킬로시스(χύλωσις), 곧 유미 생성이라고 부른다.

R4-537-05

Dum ceu feruet in ventriculo cibus, (quem quidem ipse, dum recte valet, sese vndique, obliquarum fibrarum intensione constringens, comprehendit adeo exacte, vt, quauis interioris superficiei parte, cibum attingat, osculo etiam superiore coarctato, ne hiet, sed conniueat tantum) interea ergo, dum feruet cibus, ex dissolutis aqueis partibus, magna vis halituum expirat in oesophagum, per osculum superius. Eorum pars aliqua, per os, & nares erumpit, atque in aerem dispergitur. Pars siccior & tenuior, perrepens cranei suturas, & capitis poros, exhalat: Crassior & κνισώδης, nidorosa, per eosdem, lente egeritur, sordibus pinguibus caput inquinat: λιγνῶδης, fuliginosa, haeret impacta radicibus capillorum, & his alimentum praebet, ac materiam. Pars liquidior & humidior, vel, in palato ipso, & faucibus protinus liquefactum sputum gignit, vel per foramina ossis σφηνοειδοῦς, quasi cuneiformis, seu basilaris, quae in palatum descendunt cerebrum petit: vbi tum per eos meatus, quibus, ad cerebri basin, primi duo ventriculi oblique reflexi deorsum excipiunt παρωτίδας, quae iuxta aures sunt, arterias, in ipsos efferuntur ventriculos: tum circumcirca, & intra duram membranam, & extra hanc, effunduntur, ceu ad craneum, testudinis, aut camerae instar, cerebro obductum: tum si sint tenues, in ipsum etiam sese ingerunt & penetrant cerebri corpus, quod rarum & spongiosum est, perpetuoque motu, & diductum intumescit, & residit compressum.

음식이 위 속에서 끓는 듯할 때, 위가 건강하면 비스듬한 섬유를 팽팽하게 하여 사방에서 자신을 조임으로써 음식을 매우 꼭 감싼다. 그래서 안쪽 표면의 어느 부분이나 음식에 닿으며, 위쪽 입구도 좁아져 벌어지지 않고 살짝 닫혀 있다. 이처럼 음식이 끓는 동안, 풀어진 수성 부분에서 많은 증기가 위쪽 입구를 통해 식도로 피어오른다. 그 일부는 입과 콧구멍으로 나가 공기 속에 흩어진다. 더 건조하고 미세한 부분은 두개골의 봉합선과 머리의 작은 구멍들을 지나 발산된다. 더 걸쭉하고 기름 타는 냄새가 나는 부분은 같은 통로로 천천히 배출되며, 기름진 때로 머리를 더럽힌다. 그을음 같은 부분은 머리카락의 뿌리에 들러붙어 그것에 영양과 질료를 공급한다. 더 액체 같고 습한 부분은 입천장과 목구멍에서 곧바로 액화되어 가래를 만들거나, 쐐기 모양의 뼈, 곧 기저골에서 입천장으로 내려오는 구멍들을 통해 뇌로 향한다. 그곳에서는 먼저 아래쪽으로 비스듬히 굽은 앞의 두 뇌실이 뇌의 밑바닥에서 귀 곁의 동맥들을 받아들이는 통로를 통해 그 뇌실들 안으로 올라간다. 또한 둘레로, 경막의 안팎으로 퍼져, 뇌를 둥근 천장이나 아치형 지붕처럼 덮고 있는 두개골 쪽으로 나아간다. 미세한 경우에는 뇌의 몸체 자체에도 들어가 침투한다. 뇌는 성기고 해면 같으며, 끊임없이 움직이면서 벌어지면 부풀고 눌리면 가라앉는다.

R4-538-02

Si ergo caleat cerebrum, interdiu maxime, cum fatigatur, aut intentionibus animi, aut corporis motibus vehementioribus, pars illorum halituum, calore cerebri consumitur ac discutitur: pars, occursu aeris frigidioris densatur in guttulas, quae, intra primos ventriculos corriuatae, per peculiarem ceu canalem destillant, in subiectum tertium ventriculum, ex quo geminis meatibus educuntur in χώνην seu πύελον, infundibulum, insistens glandulae, cui peculiarem sinum, in osse basilari, natura exsculpsit, & muniuit exquisite, vt nixu firmiore & tutiore commodius exciperet, quicquid humorum ex alto delabitur & confluit. Inde geminis vtrinque meatibus, de tenuioris membranae cerebri tunica contextis, & per oculorum sedem, ad nares, per peculiaria foramina ossis basilaris, ad palatum directis, deuehitur, quod collectum est, in narium & palati amplitudinem, vt emunctione & sputo eiiciatur.

그러므로 뇌가 따뜻해지면, 특히 낮에 정신을 집중하거나 몸을 더 격렬하게 움직여 피로해지면, 그 증기 중 일부는 뇌의 열로 소모되고 흩어진다. 일부는 더 차가운 공기와 만나 작은 물방울로 응결한다. 앞의 뇌실들 안에 모인 물방울은 전용 수로 같은 것을 따라 아래에 있는 세 번째 뇌실로 떨어진다. 거기서 두 통로를 통해 코네(χώνη) 또는 피엘로스(πύελος), 곧 깔때기로 이끌려 간다. 이 깔때기는 하나의 샘 위에 놓여 있다. 자연은 그 샘을 위해 기저골에 특별한 오목한 자리를 파고 정교하게 보호하여, 위에서 흘러내려 모이는 온갖 체액을 더 단단하고 안전하게 받치며 잘 받아들이도록 하였다. 그곳에서 모인 것은 양쪽의 두 통로를 통해 콧속과 입천장의 넓은 공간으로 내려간다. 이 통로들은 뇌의 더 얇은 막으로 짜여 있으며, 눈이 자리한 곳을 지나 코로, 기저골의 특별한 구멍들을 지나 입천장으로 향한다. 그리하여 모인 것은 코를 풀거나 뱉어서 배출된다.

R4-538-03

In magnis repletionibus, per eos etiam meatus, per quos assurgere, & cerebri sinus subire halitus diximus, liquefactae guttulae refluunt in fauces.

많이 차 있을 때에는, 증기가 올라가 뇌의 빈 공간들로 들어간다고 앞서 말한 바로 그 통로들을 통해서도 액화된 물방울이 목구멍으로 되흘러 내려간다.

R4-538-04

Quod, extra duram cerebri membranam, sese intra eandem, & craneum insinuans, colligitur, fere digeritur calore & motu. Quod intra eandem, & ipsum cerebri corpus continetur, hoc, vel calore consumtum euanescit; vel frigore liquefactum, aut excidit in nares, per foramina ossis ἠθμοειδοῦς, cribrosi, quod supra nares eminet inclusum basilari, & multis foraminibus, cribri instar, peruium est: aut secundum latera delabens, decumbit ad basin cerebri, vbi per patentia ossis basilaris foramina, praecipitatur in fauces.

뇌의 경막 밖으로 들어가 그 막과 두개골 사이에 모인 것은 대체로 열과 운동으로 흩어진다. 그 막과 뇌의 몸체 사이에 들어 있는 것은 열에 소모되어 사라지거나, 추위에 액화된다. 액화된 것은 체 같은 뼈의 구멍을 통해 코로 떨어지기도 한다. 이 뼈는 기저골 안에 들어 있으면서 코 위로 솟아 있으며, 체처럼 많은 구멍이 뚫려 있다. 또는 뇌의 양옆을 따라 흘러 밑바닥에 고였다가, 그곳에서 기저골의 열린 구멍들을 통해 목구멍으로 쏟아진다.

R4-538-05

Ex his ergo halitibus hoc modo liquefactis, nascitur & fit in palato & faucibus πτύελος, sputum, in naribus μύξα, mucor, qui recte coctus, ex occursu aeris frigidioris contractus crassescit.

그러므로 이렇게 액화된 증기에서 입천장과 목구멍의 프티엘로스(πτύελος), 곧 가래와, 코의 믹사(μύξα), 곧 콧물이 생긴다. 콧물은 잘 소화된 뒤 더 찬 공기와 만나 수축하면서 걸쭉해진다.

R4-538-06

Vtriusque gradus & differentiae multiplices, in crassitie ac tenuitate, copia ac raritate, lentore & visciditate, prout plures, vel pauciores, & minus crudi ascendunt halitus, & cerebrum nulla vel propria, vel ascita aut caliditate lentorem, liquefactis halitibus, inducit, aut frigiditate eosdem cogit ac densat.

이 두 가지는 걸쭉함과 묽음, 많음과 적음, 끈적임과 점착성에서 여러 정도와 차이를 보인다. 이는 올라오는 증기의 많고 적음과 덜 미숙한 정도에 따라, 또 뇌가 자체의 것이든 외부에서 얻은 것이든 전혀 열을 가하지 않는지, 아니면 열로 액화된 증기에 끈적임을 주는지, 추위로 그것들을 모아 조밀하게 하는지에 따라 달라진다.