원문

Sunt in genere signorum & communia quædam, ambigua atque obscura, quorum significatis ἐπ’ ἔλαττον, raro euentus respondent. Hæc etsi cum ceteris certioribus indiciis considerata πρόγνωσιν, prænotionem adiuuant & dirigunt: tamen per se sola turbant tantum, distrahuntque cogitationes, remque, quam perscrutamur, obscurant. Non pauca horum in rerum natura reperiuntur: plura fingunt, conformant & obtrudunt Dæmones naturam imitantes, vt pauida & anxia hominum corda solicitudine inani feriant, atque inuoluant. Sed cum nil certi insit huiusmodi notis, prætereo eas, & accedo ad tertium genus secundarum causarum, quod προαίρεσιν consilium & propositum, vocari ab Aristotele dixi. Τὴν προαίρεσιν, consilium & propositum vt supra monui, accommodat Aristoteles actionibus, quas libera voluntas, de consilio decretoque rectæ rationis suscipit. Sed cum voluntas sit liberum agens, vbi vult, rationem ducem sequitur: vbi non vult, eo se inclinat, quo vel suo fertur impetu, vel ab aliis causis impellitur. Harum causarum plures sunt atque diuersæ: & mentis non est vis eadem aut perspicacia, vel dexteritas in omnibus, neque idem iudicium, neque eodem genere doctrinæ excultum. Præterea, cum voluntas bene deliberata consiliisque necessariis optime communita & fulta, recte administrat, nullo eorum, quæ ad consequendum id, quod prosequitur, pertinent prætermisso, frustratur tamen sæpissime: Euentum enim præstare nequit, quem alias aliæ causæ gubernant. Idcirco antequam definiamus quid sit certi in prænotionibus, prædictisque eorum, quæ hominibus accidunt, causas cum actionum, tum euentuum, vt enumeremus ac distinguamus, necesse est.

번역

표지라는 부류에는 일반적이고 모호하며 어두운 것들도 있다. 이것들이 가리키는 바에 사건들이 들어맞는 것은 그리스어로 ‘에프 엘라톤’, 라틴어로 ‘라로’, 곧 드문 경우다. 더 확실한 다른 징후들과 함께 고찰하면 ‘프로그노시스’, 곧 미리 앎을 돕고 이끌기는 한다. 그러나 그것들만 따로 보면 생각을 혼란시키고 흩어 놓으며, 우리가 탐구하는 일을 흐리게 할 뿐이다.

이런 표지는 자연에서도 적지 않게 발견된다. 하지만 자연을 흉내 내는 악령들이 더 많은 것을 꾸며 내고 빚어 내어 사람들에게 들이민다. 겁먹고 불안한 사람들의 마음을 헛된 근심으로 때리고 휘감으려는 것이다. 이 같은 징표에는 확실한 것이 전혀 없으므로, 나는 이것들을 지나쳐 제이 원인의 셋째 부류로 넘어간다. 아리스토텔레스가 ‘프로아이레시스’, 라틴어로 숙고와 의도라고 부른다고 앞서 말한 부류다.

앞에서 말했듯이 아리스토텔레스는 ‘프로아이레시스’, 곧 숙고와 의도라는 말을 자유로운 의지가 올바른 이성의 조언과 결정에 따라 맡아 하는 행위에 적용한다. 그러나 의지는 자유로운 행위자이므로, 원할 때에는 이성을 길잡이로 따르고, 원하지 않을 때에는 자기 충동에 이끌리거나 다른 원인들에 떠밀리는 쪽으로 기울어진다. 이런 원인들은 여럿이며 서로 다르다. 모든 사람의 정신이 같은 힘과 통찰력과 능숙함을 갖춘 것도 아니고, 판단력이 같거나 같은 종류의 학문으로 다듬어진 것도 아니다.

더구나 의지가 충분히 숙고하고 필요한 방책들로 굳게 무장하고 지탱되어 올바르게 일을 처리하며, 자신이 추구하는 것을 얻는 데 필요한 아무것도 빠뜨리지 않더라도, 아주 자주 좌절한다. 때에 따라 다른 원인들이 다스리는 사건의 결과를 자신이 보장할 수 없기 때문이다.

그러므로 인간에게 일어나는 일을 미리 알고 예측하는 데 얼마나 확실한 것이 있는지 규정하기에 앞서, 행위의 원인과 사건 결과의 원인을 모두 열거하고 구별해야 한다.