De luce, vtrum qualitas sit esse habens in corpore naturali, an vero sit ipsa forma, in cœlestibus actu lucidis, quæ luce, vt specie specialissima distinguuntur, & inter se, & ab elementari luce, disputari video, explicari non reperio. Si tamen ipsa stellarum forma non est, (etsi eam ego, esse plane sentio,) qualitas certe proxima est, atque inseparabilis, qua & differunt, & diuersimode agunt. Lumen, imago est lucem repræsentans, & vibratu subito diffunditur, secundum lineas rectas, quas radios vocant. Color extremitas perspicui terminati esse dicitur. Id non de rei veritate intelligi debet, sed de emphasi seu apparentia: Non, quia superficiei reuera insit, sed quia in ea apparet. Per se enim, ac primo inest corpori ac substantiæ: per accidens autem, ac secundario, superficiei. Color enim passio mixti est, ex perspicuo, quod lucis actu particeps est, tincto ac terminato ab interfuso & admixto opaco. Inde omnis varietas colorum existit, qui quanto perspicuum & opacum, vtrumque scilicet attenuatum magis, & à terrenis ac tenebrosis sordibus atque vmbris secretis fuerit exquisitius perpurgatum, & lucis etiam purioris copia maiore imbutum, tanto euadunt candidiores, aut candido propiores, siue in ipso mixto τὸ διαφανὲς perspicuum exuberet, vt in vitro, Crystallo, gemmis pellucidis, siue τὸ ἀδιόπτον, opacum, ex terrena soliditate. Ad nigrum rursus propius accedunt contrarii. Concurrunt enim ad coloris effectionem necessario; Lumen, perspicuum, & opacum. Lumen quidem, vt principium formale: Perspicuum actu, vt materiale, id est, adeptum suam formam & perfectionem à lumine, quo illustratur. Opacitas perspicuum actu, id est, lucem implicatam cum ipso perspicuo, soliditate ac tenebrositate sua coërcens ac terminans, vel tanquam per accidens, cum se velut priuatio habeat ad formæ procreationem, respectu luminis ac perspicui, vel vt causa, sine qua non. Prima enim coloris forma est, ab interno atque insito lumine. Vltima ἐντελέχεια, absolutio, ac perfectio à lumine externo, quæ facit, vt color appareat ac videatur, perinde vt calor σύμφυτος, insitus, seu complantatus formæ quidem mixti, in animantibus & plantis proximus est, non sufficiens tamen actionibus formæ perficiendis: ab influente autem ex corde, vel à Sole accenso, perfectio est, qua forma, per insitum, sese, & vires suas exercit, quod sine influente ἔμφυτος, innatus, solus præstare nequit: Sic color, etsi à congenito lumine formam acquirit, vi tamen illius, quod opaci contraria vi vinctus, vt lumen imperfectum, deficit ac hebet, nec diffundere se potest, nec, aërem penetrando atque illustrando visum ferire, sed externo lumine, vt omnia simul perfusa collustrentur, ac velut actuentur, necesse est.
빛이 자연적 몸 안에 존재하는 성질인지, 아니면 실제로 빛나는 천상적 존재들에서는 형상 자체인지에 관하여 논쟁하는 것은 보지만, 명확한 설명은 찾지 못한다. 이 천상적 존재들은 빛을 가장 특수한 종적 구별로 삼아 서로 구별되고 원소적 빛과도 구별된다. 빛이 별들의 형상 자체가 아니라고 하더라도, 나는 분명히 그것이 형상이라고 생각하지만, 적어도 형상에 가장 가깝고 분리될 수 없는 성질임은 확실하다. 별들은 이 성질로 서로 다르며 서로 다른 방식으로 작용한다. 퍼져 나오는 빛은 빛 자체를 재현하는 상이며, 광선이라고 부르는 직선들을 따라 순간적으로 뻗어 퍼진다. 색은 경계가 정해진 투명한 것의 끝부분이라고 일컬어진다. 이는 사물의 실제 본성보다는 드러나 보이는 모습에 관한 말로 이해해야 한다. 색이 실제로 표면 안에 있기 때문이 아니라 표면에서 나타나기 때문이다. 색은 그 자체로, 일차적으로는 몸과 실체 안에 있고, 우연적으로, 이차적으로 표면에 있다. 색은 혼합물의 상태이기 때문이다. 실제로 빛에 참여하는 투명한 것이, 그 안에 스며들어 섞인 불투명한 것에 의해 물들고 경계 지어짐으로써 생긴다. 색의 모든 다양성은 여기서 비롯된다. 투명한 것과 불투명한 것 모두가 더 미세해지고, 흙에 속하는 어두운 찌꺼기와 그늘로부터 분리되어 더 정교하게 정화되며, 더 순수한 빛을 더 많이 받아들일수록 색은 더 희거나 흰색에 가까워진다. 이는 유리·수정·투명한 보석처럼 혼합물 안에 투명한 것이 풍부하든, 흙의 단단함에서 비롯된 불투명한 것이 풍부하든 마찬가지다. 반대되는 색들은 다시 검은색에 더 가까워진다. 색이 만들어지려면 빛, 투명한 것, 불투명한 것이 반드시 함께 작용해야 한다. 빛은 형상적 원리로 작용한다. 현실태의 투명한 것은 질료적 원리로 작용한다. 곧 자신을 비추는 빛에서 자신의 형상과 완성을 얻은 것이다. 불투명함은 자신의 단단함과 어두움으로 현실태의 투명한 것, 다시 말해 투명한 것과 얽혀 있는 빛을 억제하고 경계 짓는다. 이는 우연적인 것처럼 작용한다고도 할 수 있다. 빛과 투명한 것에 견주어 형상의 생성에 대해 결여처럼 작용하기 때문이다. 또는 그것 없이는 이루어질 수 없는 원인이라고 할 수도 있다. 색의 최초 형상은 안에 깃든 내적인 빛에서 생긴다. 마지막 현실적 완성, 곧 완결과 완성은 외부의 빛에서 오며, 이로써 색이 나타나고 보이게 된다. 이는 동물과 식물에 본래 심어져 함께 자라난 열이 혼합물의 형상에 가장 가깝지만, 그 형상의 작용들을 완수하기에는 충분하지 않은 것과 같다. 심장에서 흘러오거나 태양에 의해 점화된 열이 더해져야 완성되며, 형상은 이 완성을 통해 안에 깃든 열을 매개로 자신과 자신의 힘들을 발휘한다. 타고난 열만으로는 흘러오는 열 없이 이를 해낼 수 없다. 색도 마찬가지로 본래 함께 생겨난 빛에서 형상을 얻지만, 그 빛의 힘만으로는 불투명한 것의 반대 힘에 묶여 불완전한 빛처럼 쇠약하고 둔해진다. 스스로 퍼질 수도 없고 공기를 통과하여 밝힘으로써 시각에 도달할 수도 없다. 그러므로 외부의 빛이 모두를 한꺼번에 적시듯 비추어, 말하자면 현실적으로 작용하게 해야 한다.
Lucis & colorum ratio.
빛과 색의 이치.