원문 대조 원고

R4-579-02

Alterantium obscurior ratio est, in quibus, si contrarietas totius substantiae vim veneni necat: vis veneni vero tota substantia, inimica est corpori humano, sequitur, summam esse inter corpus humanum, & medicamentum malignitati contrarium, similitudinem. Nec vinci, excutique; venenum aut superari atque confici aliter, quam robore naturae aucto, per praesidium simile, eoque medicamentum omne catharcticum & antipharmacum, ex ea similitudine, alimentum potius esse, quam medicamentum. At refragantur ratio & experientia, quae ostendunt & conuincunt pharmaca dicta, si non reperiant obiectum conueniens suae naturae & actioni, inferre vim corporibus, quod de catharcticis certum est: de Antipharmacis vero Galenus etiam admittit: τὰ τοῖς δηλητηρίοις ἐναντιούμενα σχεδὸν ἅπαντα πλείω ληφθέντα μεγάλως ἀδικεῖ τὸ τοῦ ζῴου σῶμα: Ea, quae venenis aduersantur, fere omnia, si maiore assumantur copia, valde animantis corpus affligunt.

변화시키는 약물의 원리는 더 불분명하다. 그것들에서 실체 전체의 반대성이 독의 힘을 죽이고, 독의 힘이 실체 전체로 사람 몸에 적대적이라면, 사람 몸과 그 악성에 반대되는 약물 사이에는 가장 큰 유사성이 있다는 결론이 따른다. 그렇다면 독을 이기고 떨쳐 내거나 정복하여 없애는 일은, 비슷한 보호 수단으로 본성의 힘을 키우는 것 외에는 가능하지 않다. 그리고 그 유사성 때문에 모든 배출제와 안티파르마카는 약물이라기보다 음식일 것이다. 그러나 이성과 경험은 이에 반대한다. 이성과 경험은 앞서 말한 약물들이 자기 본성과 작용에 맞는 대상을 찾지 못하면 몸에 강한 해를 가한다는 점을 보여 주고 입증한다. 배출제에 관해서는 이것이 확실하며, 안티파르마카에 관해서도 갈레노스가 인정한다. “독에 대항하는 것들은 거의 모두 더 많이 복용하면 동물의 몸을 크게 해친다.” 라틴어 풀이로는, “독에 대항하는 거의 모든 것은 더 많은 양을 섭취하면 동물의 몸을 심하게 괴롭힌다.”

R4-579-03

Si ergo alterantia alexiteria, contraria vi venenum extinguunt, & simul etiam infesta sunt, ac noxia humano corpori, quae eorum, & corporis inter se ratio est? Galenus vt dixi, eodem illa loco habet, quo catharctica. Nimirum vt contraria & cognata corpori humano: Contraria quidem, quatenus aduersa sunt, & inimica corpori, extra ἀναλογίαν ποσότητος, proportionem & mensuram quantitatis: cognata vero, quatenus cum natura pariter oppugnant, demoliuntur noxiam malignitatem. Sed certo demenso, ne vel mensura, maiore iusto laedant naturam, vel imbecillitate, & paucitate succumbant. Sicut Opium calori natiuo καθ᾽ ὑπερβολὴν, in nimia copia, nocentissimum, aestuanti parti, ex calido veneno, sit gratum & salubre, sed moderata tamen, & parti attemperata mensura.

그렇다면 변화시키는 알렉시테리아가 반대되는 힘으로 독을 소멸시키면서 동시에 사람 몸에도 해롭고 적대적이라면, 그것들과 몸 사이에는 어떤 관계가 있는가? 앞서 말했듯 갈레노스는 그것들을 배출제와 같은 자리에 둔다. 곧 사람 몸에 반대되면서도 친연적인 것으로 본다. 양의 비례와 적정한 분량을 벗어나면 몸에 반대되고 적대적이라는 점에서 반대되는 것이고, 본성과 함께 해로운 악성을 공격하고 무너뜨린다는 점에서는 친연적이다. 그러나 일정한 분량이어야 한다. 적정량을 넘어서 본성을 손상시키거나, 약하고 양이 적어서 힘을 쓰지 못해서는 안 된다. 마치 아편은 지나치게 많은 양에서는 타고난 열에 몹시 해롭지만, 뜨거운 독 때문에 달아오른 부위에는 이롭고 건강에 도움이 되는 것과 같다. 다만 적당하며 그 부위에 알맞은 분량이어야 한다.

R4-580-01

At non eadem est contrarietatis ratio, in totius substantiae, seu proprietatis, abdita repugnantia, quae in qualitatum manifestarum. Hae enim, pondere exiguo medicamenti parum agunt, ac ne quidem vi veneni nocent. Ἐναντίωσις, contrarietas & repugnantia, vero totius substantiae, quacunque mensura, eadem, & sui similis semper est eodemque; modo nocet, etsi plus nocet maiore, & minus maiore demenso. Iure igitur dubitatur: an sit Antidotum seu Antipharmacum, quod tota substantia venenum profliget, aut perimat.

그러나 실체 전체, 또는 그 특성의 숨은 반발성에서 반대성이 성립하는 방식은 명백한 성질들에서와 같지 않다. 명백한 성질들은 약물의 무게가 적으면 작용도 작고, 독의 힘으로 해치지도 않는다. 반면 실체 전체의 반대와 반발은 어떤 분량에서든 늘 같고 자기 자신과 비슷하며, 같은 방식으로 해친다. 비록 더 큰 분량에서 더 해치고, 더 큰 분량에서 덜 해친다고 하더라도 그렇다. 그러므로 실체 전체로 독을 몰아내거나 죽이는 안티도툼 또는 안티파르마쿰이 있는가 하는 의심은 정당하다.

R4-580-02

Oritur & de euacuantibus dubium. Galen. 5. de simpl. facul, inquit: πᾶς δηλητήριος ἰὸς ὑπὸ τῶν ἔξωθεν ἐπιτιθεμένων ἐκκενοῦται φαρμάκων, οἷον ἤτοι θερμότητι τὴν ὁλκὴν ποιουμένων ἢ τῇ τῆς ὅλης οὐσίας ὁμοιότητι: id est, omne deleterium venenum euacuatur à medicamentis, quae foris applicantur, id nempe aut caliditate attractionem molientibus, aut totius substantiae similitudine. Et primo, de naturalibus facult. inquit: Non ea modo, quae purgant, proprias sibi qualitates attrahere, sed etiam quae surculos euellunt, ac spicula alte nonnunquam in carne adacta, & quae venena trahunt. Item: Non solum alia surculos, alia venenum trahendi vim habere, sed ea etiam, quae venena sugunt, alia venenum viperae alia marinae pastinacae, alia alterius cuiuspiam trahere.

비워 내는 약물에 대해서도 의문이 생긴다. 갈레노스는 『단순 약물의 능력에 관하여』 제5권에서 말한다. “모든 파괴적인 독은 밖에서 대는 약물에 의해 비워진다. 그 약물들은 열로 끌어당기거나 실체 전체의 유사성으로 그렇게 한다.” 곧 라틴어 풀이로는, “모든 파괴적인 독은 외부에 적용하는 약물로 배출된다. 그 약물들은 열로 끌어당김을 일으키거나 실체 전체의 유사성으로 그렇게 한다.” 또 『자연적 능력에 관하여』 제1권에서 말한다. “정화하는 것들만 자기에게 고유한 성질들을 끌어당기는 것이 아니다. 가시와 때로 살에 깊이 박힌 작은 화살촉을 뽑는 것들, 독을 끌어당기는 것들도 그러하다.” 또 이렇게 말한다. “어떤 것은 가시를, 어떤 것은 독을 끌어당기는 힘을 가진다는 데 그치지 않는다. 독을 빨아들이는 것들 가운데서도 어떤 것은 독사의 독을, 어떤 것은 바다 가오리의 독을, 다른 것은 또 다른 어떤 동물의 독을 끌어당긴다.”

R4-580-03

Si ergo Antipharmaca foris admota, attrahunt ad se venenum, similitudine naturae, quid faciunt intra corpus assumta? Attrahunt, inquies. Si attrahunt, venenum ergo attractum eiicietur vomitione, aut deiectione alui, vt in vsu purgantium. At frequentius, κατὰ διαφόρησιν, per discussionem ac resolutionem, dissipatur sudore, per habitum corporis, & cutem, quo quidem, vt cum prouocetur externis, tum protrudatur internis remediis, Medici omni cura dant operam. Deinde haec attractio non fieret, absque; vitae discrimine, quia venenum, aut in interiora, & cordi proxima adducitur, aut ad cor ipsum, si eidem antipharmaca applicentur, vnde summoueri debet, arcerique; quantum fieri potest, maxime. Videntur itaque Antipharmaca interius non trahere, sed, obuiando, ab internis repellere atque excutere venena.

그러므로 안티파르마카를 밖에 대었을 때 본성의 유사성으로 독을 자기에게 끌어당긴다면, 몸 안에 복용했을 때에는 무엇을 하는가? 그때도 끌어당긴다고 당신은 말할 것이다. 끌어당긴다면 그 독은 배출제를 쓸 때처럼 구토나 대변의 배출로 나가야 한다. 그러나 더 자주 일어나는 것은 흩어지고 풀어져, 땀을 통해 몸의 조직과 피부로 퍼져 나가는 것이다. 의사들은 외용 수단으로 이를 자극하고 내복 수단으로 밀어내려고 온 힘을 기울인다. 게다가 그런 끌어당김은 생명의 위험 없이 일어날 수 없을 것이다. 독이 몸 안쪽과 심장 가까운 곳으로 이끌리거나, 해독제를 심장에 적용하면 심장 자체로 이끌리기 때문이다. 독은 바로 그곳에서 가능한 한 멀리 치우고 막아야 한다. 따라서 안티파르마카는 안쪽으로 끌어당기는 것이 아니라, 독을 맞받아 몸 안에서 밀어내고 떨쳐 내는 듯하다.

R4-581-01

Si intus exigunt assumta occursu, foris autem illita, aut quouis alio modo admota, ex imo eruunt, quae est ratio diuersitatis? Sunt, inquies, Antipharmaca alia, quae exterius applicata, familiaritate naturae vacant simile & cognatum, vt lac σχιστὸν, scorpius, dissecti gallinacei, radix arundinis, Alexiteria ad viperarum, dipsadum, cerastarum virus: alia, quae assumta interius elidunt ac perimunt vim veneni. At rursus, sunt alia etiam, vt Theriaca & Mithridatum, quae vtrobique; interiore & exteriore vsu, à venenis liberant. Ea, si foris imposita euocant è profundo, quaeritur adhuc, qua & ista, & illa priora hausta, vel deuorata vi, venenum morsu punctuve, aut illitione instillatum exigant ex imo corpore. Si tractione enim educunt, ad se rapiunt venenum intro intentione & actione illi, quae foris fit contraria.

안에 복용하면 맞받아 밀어내고, 밖에 바르거나 다른 방식으로 대면 깊은 곳에서 끌어낸다면, 이 차이의 이유는 무엇인가? 당신은 말할 것이다. 밖에 적용하여 본성의 친숙성으로 비슷하고 친연적인 것을 비워 내는 안티파르마카가 따로 있다고. 이를테면 분리된 우유, 전갈, 갈라 놓은 닭, 갈대 뿌리, 독사·딥사스·케라스테스의 독에 대항하는 알렉시테리아가 그러하며, 안에 복용하여 독의 힘을 꺾고 죽이는 것들은 따로 있다는 것이다. 그러나 또 다른 것들, 이를테면 테리아카와 미트리다툼은 내복과 외용 양쪽 모두에서 독을 제거한다. 이것들이 밖에 놓이면 깊은 곳에서 불러낸다면, 이것들과 앞의 것들을 마시거나 삼켰을 때에는 어떤 힘으로 물림·찔림·바름을 통해 들어온 독을 몸 깊은 곳에서 밀어내는가 하는 질문이 여전히 남는다. 끌어당겨 끌어낸다면, 외부에서 일어나는 것과 반대되는 방향과 작용으로 독을 안쪽의 자기에게 끌어당기는 것이기 때문이다.