Deprauatum sensuum iudicium, excæcat & corrumpit mentem sequiturque vt erroribus ducantur vtraque perpetuis, neque ad aspectum veritatis vnquam perueniant. Mens ipsa, etsi non, vt Aristoteles censet, nudæ tabellæ similis, iis quæ illinuntur patet opinionibus, quemadmodum cerebrum, sed certis & immotis est notata atque obsignata sententiis, quas ἀρχὰς, προλήψεις, & ἀξιώματα, principia, anticipationes siue prænotiones, & pronunciata vocarunt, quæ ceu lumen præeunt iudicanti de rebus: tamen culturam requirit, qua hæ obscuræ, & velut in densa caligine micantes scintillæ excitentur, illustrentur, augeantur, ac foueantur. Fotæ enim conuenienti veræ doctrinæ pabulo, in flammam iustam exardescunt: neglectæ, vel cœno falsarum opinionum conspurcatæ, aut obrutæ, obscurantur & elanguescunt.
Etiam vtrisque innata ὀξύτης καὶ ἀγχίνοια, ingenii acumen & solertia, nisi elaboretur ac perpoliatur iis artibus, quæ methodi artifices sunt, perit, aut obtorpescit: deprauatur eadem, si ad sophismatum imposturas magis, quam veritatis inquisitionem assuescat.
[Marginal92: Mens culturam requirit.]
감각의 그릇된 판단은 정신을 눈멀게 하고 타락시킨다. 그 결과 양쪽 모두 끊임없는 오류에 이끌려 끝내 진리를 바라보는 데 이르지 못한다. 정신 자체는, 아리스토텔레스가 생각하듯 아무것도 적히지 않은 판과 같아서 뇌처럼 그 위에 덧발라지는 의견들을 받아들이는 것이 아니다. 오히려 확고하고 움직이지 않는 판단들이 새겨지고 각인되어 있다. 사람들은 이를 그리스어로 ‘아르카이, 프롤렙세이스, 악시오마타(ἀρχὰς, προλήψεις, ἀξιώματα)’, 라틴어로는 ‘원리, 선취 관념 또는 예비 인식, 명제’라고 불렀다. 이것들은 사물에 관해 판단하는 사람을 빛처럼 앞서 이끈다. 그렇더라도 정신에는 수양이 필요하다. 이 어둡고, 짙은 어둠 속에서 반짝이는 듯한 불꽃들을 일깨우고 밝히며 키우고 보살펴야 하기 때문이다. 참된 가르침이라는 알맞은 양분으로 길러진 불꽃들은 온전한 불길로 타오른다. 그러나 돌보지 않거나 그릇된 의견들의 진창으로 더럽히거나 덮어 버리면, 어두워지고 쇠약해진다.
양쪽에 타고난 ‘옥쉬테스와 앙키노이아(ὀξύτης καὶ ἀγχίνοια)’, 곧 재능의 예리함과 기민함도, 방법을 세우는 학문들로 연마하고 충분히 다듬지 않으면 사라지거나 무디어진다. 진리를 탐구하기보다 궤변의 속임수에 익숙해지면, 바로 그 능력이 타락한다.
Mens culturam requirit.
정신에는 수양이 필요하다.