Parit enim superbia omnis impetus immoderatos: hi ad inferendam aliis iniuriam incitant, τῆς γὰρ ὕβρεως ἔκγονος ἡ ἀδικία, iniuriæ enim & petulantiæ soboles est iniustitia, vt præclare Plato: hanc è vestigio insequitur νέμεσις δίκης ἄγγελος, Nemesis pœnæ nuncia, id est, conscientiæ læsæ iudicium, quod perpetratorum scelerum atrocitatem exaggerans, & ante oculos assidue versans, quatit, agit, perterret, lacerat, dementiaque animos afficit: φιλέει γὰρ ὁ θεὸς τὰ ὑπερέχοντα πάντα κολούειν, consueuit Deus eminentia & excellentia omnia deturbare, vt est apud Herodotum. Et in sacris literis dicitur: Superbis resistit Dominus. Item, Deposuit potentes de sede, & exaltauit humiles.
Græci luserunt eleganter singulos homines comitari ἀδράστειαν, Adrastiam, quæ & Nemesis, quæ tum ingerat atque inculcet singulis hoc μηδὲν ὑπὲρ τὸ μέτρον, Nequid nimis, vibrato quod gestat freno, tum exultantes stulta ferocitate reprimat atque compescat, legitimas metas egressos frenoque retrahat in viam, cui si pareant, potiantur & fruantur optata felicitate: si hoc freno, vel recusato, vel detracto, abiectoque indulgeant libidinibus, mox accurrere Nemesin, pœnas immoderatorum consiliorum & conatuum vindices denunciantem atque incutientem. Nam & Deus ipse flagitat, præmiisque ornat ac condecorat virtutem, quæ est mediocritas, & natura hominibus moderatum omne gratum atque conueniens: Acres nimis & feroces impetus cum hi oderunt; tum acerrime infringit & vindicat Deus, ordinem à sese constitutum exequens ac sanciens rigidissime, vt sapienter Euripides, μισεῖ γὰρ ὁ θεὸς τὰς ἄγαν προθυμίας, μισοῦσι δ’ ἀστοί, odit nimis feroces impetus Deus, odere ciues. Ergo ad secundos euentus vel aduersos, multum adfert momenti, recte assuefactum esse, vel secus.
모든 교만은 절제 없는 충동들을 낳으며, 이 충동들은 다른 이들에게 부당한 일을 가하도록 부추긴다. 플라톤(Plato)이 훌륭하게 말했듯이, “오만이 낳는 자식은 불의이다”, 곧 “가해와 방종이 낳는 자식은 불의이다.” 그 뒤를 곧바로 “응보의 전령 네메시스(νέμεσις)”가 쫓는다. 곧 “벌을 알리는 네메시스(Nemesis)”이다. 이는 상처 입은 양심의 심판을 말한다. 이 심판은 저지른 죄악의 흉악함을 크게 부각하고 끊임없이 눈앞에 들이밀면서 마음을 뒤흔들고 몰아붙이며, 공포에 질리게 하고 찢어 놓으며, 광기에 빠뜨린다. 헤로도토스(Herodotus)에게서 읽을 수 있듯이, “신은 높이 솟은 모든 것을 꺾기를 좋아한다”, 곧 “하나님께서는 높이 드러나고 뛰어난 모든 것을 끌어내리곤 하신다.” 또한 성경에는 “주께서는 교만한 자들에게 맞서신다”라고 쓰여 있다. 또 “권세 있는 자들을 자리에서 끌어내리시고 낮은 자들을 높이셨다”라고도 하였다.
그리스인들은 우아한 이야기로, 아드라스테이아(ἀδράστειαν, Adrastia), 곧 네메시스가 각 사람을 따라다닌다고 하였다. 그녀는 지니고 다니는 고삐를 흔들며 각 사람에게 “아무것도 분수를 넘지 말라”, 곧 “무엇이든 지나치게 하지 말라”라는 말을 거듭 들려주고 새겨 넣는다. 또한 어리석은 사나움으로 날뛰는 이들을 억누르고 진정시키며, 정해진 한계를 벗어난 이들을 고삐로 다시 길 안으로 끌어들인다. 사람들이 그녀에게 순종하면 바라던 행복을 얻고 누리지만, 이 고삐를 거부하거나 벗겨 내어 내던지고 욕망에 빠지면, 곧 네메시스가 달려와 절제 없는 계획과 시도에 보복하는 벌을 선고하고 내린다는 것이다. 하나님 자신도 덕을 요구하시고 상을 주어 영예롭고 빛나게 하시는데, 이 덕은 중용이다. 또한 절제된 모든 것은 본성상 사람들에게 반갑고 알맞다. 지나치게 격렬하고 사나운 충동들은 사람들도 미워하며, 하나님께서도 자신이 세우신 질서를 실행하고 매우 엄격하게 확립하시면서 가장 준엄하게 꺾고 벌하신다. 에우리피데스(Euripides)가 지혜롭게 말했듯이, “신은 지나친 열성을 미워하며, 시민들도 미워한다”, 곧 “하나님께서는 지나치게 사나운 충동들을 미워하시고, 시민들도 미워한다.” 따라서 올바른 습관을 들였는가, 아니면 그 반대인가 하는 점은 일이 잘되거나 잘못되는 데 큰 영향을 미친다.
Pictura Nemesis.
네메시스의 묘사.