원문

Physicarum vero causarum actiones atque effectus, insigniter variat fluxibilitas & instabilitas materiæ elementaris, quæ vagis admodum & incertis, ac variis agitatur motibus, nec eas, quas semel complexa est, formas retinet perpetuo, nec vno fertur motu simplici: sed leui occasione irritata causis agentibus, pristinas formas excutit, & nouis præparata motibus, nouas assumit atque induit, vagaturque in hac sede elementari ordine incerto huc illuc, prout à causis agentibus in hanc vel illam partem trahitur, voluitur, aut propellitur, aut hoc alioue modo afficitur. Nec certas vllas, aut stabiles, ac perpetuas primarum qualitatum habet mixtiones. Mutantur enim hæ cum formis ipsis: his vero amotis & abolitis mixtione dissoluta, qualitates quoque abscedunt, ac dissipantur, moxque noua proportione inter se in eodem subiecto miscentur & iunguntur, quæ congruit formæ occupaturæ materiam. [Marginal71: Materiæ elementaris fluxibilitas variat prædictiones Physicas.] Tales, materia elementaris, cum vices motuum, mutationumque subeat ac sustineat, quam difficile sit de his coniectari nemo est, qui non agnoscat. Atque vt exactius infirma omnium harum diuinationum certitudo perspiciatur, repetam paulo altius, sed generatim tamen & strictim, euentuum causas, ex quibus liquido patebit, quanta sit in hoc toto genere difficultas, quam prona & lubrica ad errandum via, ob tantam varietatem & obscuritatem causarum, tamque vagos materiæ motus: & ordiar à naturalibus. [Marginal71: Incertitudinis prædictionum Physicarum exempla & causæ.] Difficile est constituere, vtrum causæ, quæ de secuturo effectu testimonium perhibent, & spem faciunt, satis roboris habeant ac virium, ad eundem producendum atque perficiendum. Frequenter enim illæ, quæ inquiruntur causæ, quæque coniecturas de euentibus suppeditant, ad eosdem vim tantum μερικὴν seu ἀπὸ μέρους partialem seu ex parte conferunt, nec absoluendis sua vi effectibus sufficiunt, citra opem causarum sociarum. Non raro incidit vis contraria, quæ vel inchoatos iam effectus à prioribus discutit ac demolitur, vel omnino prohibet, ne exercere vim suam illæ queant, vel exertam quidem, priusquam opus inchoatum compleat, velut interrumpit, ac sistit. Non semper Luna, vel Tauri Hyades Pleiadesque subiens, vel nebulosas præteriens Cancri stellas, quibus Asellorum & Præsepis est nomen, pluuias ciet. Sæpe vniuersales & particulares causæ dissentiunt inter se: Particulares felicia pollicentur, Vniuersales aut damna minantur, aut exitia cladesque portendunt & inferunt, quæ cum sint validiores & efficaciores, (ὑποπίπτει γὰρ ἀεὶ, vt recte Ptolemæus ait, ἡ βραχυτέρα αἰτία τῇ μείζονι κὲ ἰσχυροτέρᾳ: semper enim causa inferior subdita est potiori & validiori) elidunt atque excludunt particularium causarum significata, & effectiones. Sic vno die in præliis pereunt multa millia, quorum sunt dissimilia fata: Pestilentibus morbis consumuntur plurimi, quibus diuturnam vitam & astra, & ceteræ causæ Physicæ propinquæ spondent.

번역

그런데 자연 원인들의 작용과 결과는 원소적 질료의 유동성과 불안정성 때문에 크게 달라진다. 질료는 매우 떠돌고 불확실하며 다양한 운동으로 움직이고, 한 번 받아들인 형상들을 영원히 간직하지도 않으며, 하나의 단순한 운동으로만 옮겨 가지도 않는다. 작용하는 원인들에 의해 작은 계기만으로도 자극을 받으면 이전의 형상들을 떨쳐 버린다. 새로운 운동을 통하여 준비된 뒤에는 새로운 형상을 받아 입는다. 이 원소의 영역에서는 일정하지 않은 순서로 이리저리 떠돈다. 작용하는 원인들에 의해 이쪽저쪽으로 끌리거나 굴러가거나 밀리며, 이 방식 또는 저 방식으로 영향을 받는 데에 따른 것이다. 또한 기본 성질들의 혼합도 확정되고 안정되며 영속적인 상태로 지니지 않는다. 이 성질들은 형상 자체와 함께 바뀐다. 형상이 제거되고 없어지며 혼합이 풀리면 성질들도 떠나 흩어진다. 곧이어 같은 바탕 안에서 서로 새로운 비례로 섞이고 결합하는데, 그 비례는 질료를 차지하게 될 형상에 맞는다.

원소적 질료가 이처럼 운동과 변화의 교대를 겪고 받아들이므로, 이를 추측하기가 얼마나 어려운지는 누구나 인정한다.

이 모든 점복의 확실성이 얼마나 약한지 더 정확하게 드러내기 위해, 사건의 원인들을 조금 더 근원에서 되짚되 일반적으로 간략히 말하겠다. 그 원인들을 보면 이 부류 전체에 얼마나 큰 어려움이 있는지, 원인들의 큰 다양성과 불명료함, 질료의 떠도는 운동 때문에 오류로 미끄러져 들어가는 길이 얼마나 가파르고 미끄러운지가 분명해질 것이다. 먼저 자연적 원인부터 시작하겠다.

뒤따를 결과를 증언하고 기대하게 하는 원인들이 그 결과를 낳고 완성하기에 충분한 힘과 능력을 지니는지 확정하기는 어렵다. 탐구 대상이 되며 사건을 추측할 근거를 제공하는 원인들이, 흔히 그 사건에 ‘부분적인’ 또는 ‘한 부분으로서의’ 힘, 곧 일부의 힘만 보태기 때문이다. 함께하는 다른 원인들의 도움 없이 자기 힘만으로 결과를 완성하기에는 충분하지 않다. 반대되는 힘이 끼어드는 일도 드물지 않다. 앞선 원인들이 이미 만들어 내기 시작한 결과를 흩뜨리고 무너뜨리거나, 그 원인들이 자기 힘을 발휘하지 못하도록 완전히 막는다. 혹은 힘이 이미 발휘되었다 해도, 시작한 일을 완성하기 전에 끊어 멈추게 한다.

달이 황소자리의 히아데스와 플레이아데스 아래를 지나거나, 게자리의 흐릿한 별들인 아셀리와 프라이세페를 지나간다고 해서 언제나 비를 일으키는 것은 아니다.

보편적인 원인과 개별적인 원인이 서로 어긋나는 일도 흔하다. 개별 원인들은 좋은 일을 약속하지만, 보편 원인들은 손해를 위협하거나 파멸과 재앙을 예고하고 가져온다. 보편 원인들은 더 강하고 효력이 크므로 개별 원인들의 징표와 작용을 꺾어 없앤다. 프톨레마이오스가 옳게 말했듯이 “더 작은 원인은 언제나 더 크고 강한 원인 아래 놓이기” 때문이다. 라틴어로는 “열등한 원인은 언제나 우세하고 강한 원인에 종속된다”라는 뜻이다. 그리하여 운명이 서로 다른 수천 명이 전투에서 하루에 죽는다. 별들과 다른 가까운 자연 원인들이 긴 생명을 약속한 수많은 사람이 역병으로 죽어 없어지기도 한다.