Quantum ad saporem, phlegma aliud est insipidum, ἄποιον, qualitatis expers, & nulla euidenti qualitate praeditum, sed οἷον ὑδατῶδες τὴν γεῦσιν: gustu velut aqueum. Causa huius est βραχεῖα ψύξις, longa refrigeratio.
맛에 관해 말하면, 어떤 점액은 맛이 없고 뚜렷한 성질을 지니지 않아, 맛보면 물 같은 것이다. 그 원인은 그리스어로 ‘짧은 냉각’이라고 적혀 있으며, 이어지는 라틴어 풀이는 ‘오랜 냉각’이라고 한다.
Aliud est γλυκὺ, dulce, & dulcedinis obscurae saporem inferens, quale quidam assidue, aut screatu, aut vomitu, aut sputo reiiciunt, halituoso plenum spiritu, & quoad sensum ἀνομοιομερές, dissimilium partium. Sed hoc ad mixta genera pertinet, & causam etiam habet calorem remissum, tam validum tamen vt, in agitato phlegmate, & coqui coepto, iam induxerit saporis dulcis rudimenta, & exagitatione, à calore est illa flatulenti spiritus cum phlegmate commixtio.
다른 점액은 달며 희미한 단맛을 낸다. 어떤 사람들이 끊임없이 목을 가다듬어 뱉거나, 토하거나, 침을 뱉어 내보내는 것이 이와 같다. 이것은 증기 같은 정기로 가득하며, 감각으로 보아 서로 다른 부분들로 이루어져 있다. 그러나 이것은 혼합된 종류에 속한다. 그 원인은 역시 약한 열이지만, 흔들리고 소화되기 시작한 점액에 단맛의 첫 흔적을 만들어 낼 만큼은 강한 열이다. 가스를 이루는 정기가 점액과 섞이는 일도 열에 의한 그 흔들림에서 생긴다.
Aliud est ἁλυκὸν seu ἁλμυρόν, salsum phlegma: Cuius vnum genus ἄκρατον, sincerum seu impermixtum, fit tale, aut ex putrefactione, aut ex adustione. Salsedinem enim pariunt partes adustae terrae, in humido aqueo, quod ipsum quoque, ex adustione illa pinguedinis aliquid & lentoris concipit. Alterum fit δι᾽ ἐπιμίξιος ἁλυκῆς ὀῤῥώδεος ὑγρότητος propter admixtionem salsae serosae humiditatis, & ad mixta genera pertinet.
다른 점액은 짠 점액이다. 그중 순수하거나 섞이지 않은 한 종류는 부패나 태움으로 짜게 된다. 수성 습기 안에 있는 탄 흙 부분들이 짠맛을 만들기 때문이다. 수성 습기 자체도 그 태움에서 어느 정도의 기름기와 끈적임을 얻는다. 다른 종류는 짠 장액성 습기가 섞여 생기며, 혼합된 종류에 속한다.
Denique aliud est phlegma acidum, ὀξύ, cuius causa est ἰσχυρὰ ψύξις, valida refrigeratio. Galenus cum acido salsum conferens inquit, τοῦ φλέγματος ὅσον ὀξὺ καὶ ἁλμυρὸν ἐφύετο, τὸ μὲν ὀξὺ, διὰ τὸ μὴ τελέως ⟦ἀπεπῆσθαι?⟧, τὸ δ᾽ ἁλμυρὸν διὰ τὸ διασεσήφθαι: quod ex phlegmate acidum & salsum euasit, acidum quidem, quod à perfecta coctione defecerit, salsum vero, propter putredinem. Fit enim acidus sapor, cum, exuberante aqueo humido, cum aereo modico temperato & terreo, fit ebullitio quaedam, ab alieno calore, qua, consumtum aereum humidum & calidum dissipatur, atque effumat, terreum aduritur, &, in reliquo humido aqueo, succedit frigiditas alterans, quae est causa formalis acoris seu aciditatis, actu occupans, eliso calore natiuo, humidum. Efficiens causa est calor externus & alienus.
마지막으로 신 점액이 있으며, 그 원인은 강한 냉각이다. 갈레노스는 짠 점액과 신 점액을 비교하며 말한다. ‘점액에서 신 것과 짠 것이 생겨났다면, 신 것은 완전히 소화되지 않았기 때문이고, 짠 것은 부패했기 때문이다.’ 곧 점액에서 시거나 짜게 된 것 가운데 신 것은 완전한 소화에 이르지 못해서, 짠 것은 부패 때문에 그렇게 되었다는 뜻이다. 신맛은 다음과 같이 생긴다. 적당한 소량의 공기 같은 것과 흙 같은 것이 섞여 있는 수성 습기가 넘치는 가운데, 이질적 열로 일종의 끓음이 일어난다. 그 과정에서 공기 같고 습하고 뜨거운 부분은 소모되어 흩어지고 연기로 나가며, 흙 같은 부분은 탄다. 남은 수성 습기에는 변화시키는 차가움이 뒤이어 들어온다. 이 차가움은 신맛 또는 산미의 형상 원인이며, 타고난 열이 밀려난 뒤 습기를 실제로 차지한다. 작용 원인은 외부의 이질적 열이다.
Acidus ergo sapor in humoribus, semper argumentum est valde languefacti caloris natiui. Et, si tale nascatur in epate & venis, τέλειαν ἀπεψίαν, perfectam cruditatem, illarum partium denotat.
그러므로 체액의 신맛은 언제나 타고난 열이 매우 쇠약해졌다는 징후이다. 이런 것이 간과 정맥에서 생기면, 그 부위들의 완전한 소화 불능, 곧 완전한 미숙 상태를 나타낸다.
Quantum ad consistentiam & saporem, vnum genus phlegmatis, quod Praxagoras nominauit vitreum humorem, τὸ ὑαλῶδες φλέγμα, ὅτι τῇ ὑάλῳ κεχυμένῃ προσέοικε τὴν χροιὰν καὶ τὴν σύστασιν, quod liquefacto & fuso vitro, consistentia & colore respondet. Est autem prorsus frigidum, viscidum & acidum, & cuicunque fuerit impactum infartumve loco, in eo cum obstructione, quam parit, ciet ingentes dolores, vt Colicos dolores, cum intestinorum meatus obsepit. Etsi vero visciditate nunquam caret, minus tamen est lentum aut tenax, & fusum fluitat. Visciditatem adipiscitur, ex alieni caloris impressione: Acorem, ex insita frigiditate, quae post calorem aereum natiuum, qui exiguus est, exclusum succedit.
점도와 맛을 함께 보면, 프락사고라스가 유리 같은 체액이라고 부른 점액의 한 종류가 있다. ‘유리 같은 점액은 빛깔과 점도가 녹아 부어진 유리와 닮았기 때문에 그렇게 불린다.’ 곧 액화되어 부어진 유리와 점도와 빛깔이 대응한다는 뜻이다. 이것은 전적으로 차갑고 끈끈하고 시다. 어느 장소에 박히거나 가득 차든, 그곳을 막으면서 큰 통증을 일으킨다. 장의 통로를 막을 때 일으키는 산통이 그 예이다. 언제나 끈끈함을 지니지만, 끈적이거나 달라붙는 정도는 더 약하여 쏟아 놓으면 흐른다. 이것은 이질적 열의 작용에서 끈끈함을 얻고, 내재한 차가움에서 신맛을 얻는다. 이 차가움은 원래 적은 양이던 공기 같은 타고난 열이 쫓겨난 뒤 들어온다.