At miracula Ecclesiæ, Prophetarum, Apostolorum, directa sunt ad confirmationem veræ doctrinæ traditæ diuinitus, & verorum cultuum, consentiuntque cum verbo ante patefacto de vero cultu & Filio Dei. Semper enim Ecclesia propriis quibusdam claruit miraculis, præ gentibus ceteris, quæ doctrinæ antea promulgatæ testimonia sunt, quod sit à Deo, & quidem eo exhibentur, vt præter & supra verus Deus velut oculis innotescat ac celebretur. Est ergo hoc primum genus diuinationum, quod proficiscitur à Spiritu sancto regente corda eorum, qui diuinitus ad hoc munus & immediate certis testimoniis vocantur: aut alioquin cœlitus à Deo certis visionum καὶ φανερώσεων, & apparitionum, documentis ostenditur. Secludantur autem ab hoc genere χρησμοὶ & θεομαντεῖαι à Græcis dictæ, i.e. oracula & deorum vaticinia, de quibus infra pertractabitur. Μαντικὴ φυσικὴ ἢ τεχνικὴ Diuinatio naturalis aut artificiosa intuetur & considerat naturas rerum conditarum, & scrutatur, quibus quæque sint viribus præditæ, quid natiua vi sua efficiant, quibus sint dedicatæ atque addictæ vsibus, quibus causis naturæ rerum vel vitientur ac deprauentur, vel dissoluantur prorsus ac destruantur, seriem denique connexionemque causarum secundarum peruestigat, & qua vi quæque sibi iunctam & copulatam causam moueat atque afficiat, quas qualitates ordine distributis Mundi corporibus imprimat, & ex causis de effectibus secuturis ratiocinatur, ac vicissim ex effectibus naturas rerum καὶ δυνάμεις, & facultates, æstimat atque ostendit sine superstitione. Voco enim μαντικὴν φυσικήν, diuinationem naturalem, prædictiones, quæ sumuntur à causis signisque in natura ordinatis diuinitus, quæ signa sunt aut causæ, aut effectus, aut proprietates, quæ ordine naturæ consequuntur causas aut effectus. Condidit enim Deus naturam eo modo, vt singulis rebus mirandas ac peculiares vires certarum actionum effectrices indiderit: his actionibus & effectus certi, & alia accidentia lege quadam naturæ congruunt ac respondent: immo præter causas, effectus, & alia συμπτώματα, accidentia, sunt in vniuersa natura plurima vel futurorum euentuum, vel aliarum rerum, quæ nondum conspiciuntur, vera signa, diuinitus condita ad hunc finem, vt vel præsignificent aliquid, vel de ignotis & cognitu tamen necessariis erudiant homines, sintque velut vestigia sensibus obuia, quæ deducant oculos & animos ad rerum ipsarum procul ex conspectu amotarum atque abditarum inspectionem. Hæc ipsa etiam sunt perpetua, significatisque experientiæ perpetuæ congrua; quæ cum ratione est talium norma, etsi non semper respondet euentus, qui præuideri ac definiri certo exacteque nequeunt, cum non conspiciantur causæ omnes & effectus sufficientes. Horum contemplatio, obseruatio, ac diligens pensitatio, nequaquam legi Dei aduersatur, neque Deo displicet: sed est consideratio diuini operis atque ordinis, miranda arte ad Ideam, quam antea in mente sua Deus præformarat, efficti atque conformati: necessaria homini in tota vita multis de causis: vt apparebit, cum singulas eius explicauerimus differentias: & si quis in natura non esse, aut inania esse contenderet, manifesto mendacio Deum offenderet. Vtque prior species certa habet & indubitata testimonia, quæ immediate à Deo eam proficisci necessario conuincunt: sic hanc quoque & diuinam esse, & concedi, approbari, immo requiri & præcipi diuinitus, tota rerum creatio euidentissime probat ac testatur. [Marginal: Miraculorum Ecclesiæ finis. Μαντικὴ φυσικὴ ἢ τεχνική. Diuinationum naturalium fontes.]
반면 교회와 예언자들과 사도들의 기적들은 하나님께서 전해 주신 참된 교리와 참된 예배를 확증하는 데 목적이 있다. 참된 예배와 하나님의 아들에 관하여 앞서 계시된 말씀과 일치한다. 교회는 언제나 다른 민족들보다 뛰어난 어떤 고유한 기적들로 빛났다. 그 기적들은 앞서 선포된 교리가 하나님에게서 왔다는 증거이며, 참된 하나님께서 그 밖의 모든 것을 넘어서 더욱 높이, 마치 눈에 보이듯 알려지고 찬양받도록 베풀어진다. 이것이 점복의 첫째 종류다. 확실한 증거와 함께 하나님께 직접 이 직무로 부름받은 이들의 마음을 다스리시는 성령에게서 나온다. 또는 하나님께서 하늘로부터 환시와 ‘파네로세이스’, 곧 나타남의 확실한 증거로 보여 주신다. 그러나 그리스인들이 ‘크레스모이’와 ‘테오만테이아이’라 부르는 것들, 곧 신탁과 신들의 예언은 이 종류에서 제외해야 한다. 이것들은 아래에서 다루겠다.
‘만티케 퓌시케 또는 테크니케’, 곧 자연적 또는 기술적 점복은 창조된 사물들의 본성을 바라보고 고찰한다. 각각에 어떤 힘이 주어졌는지, 타고난 힘으로 무엇을 이루는지, 어떤 용도에 바쳐지고 정해졌는지, 어떤 원인 때문에 사물의 본성이 손상되고 변질되거나 완전히 해체되고 파괴되는지를 탐구한다. 끝으로 제이 원인들의 연쇄와 연결을 세밀히 조사한다. 각 원인이 어떤 힘으로 자신에게 이어지고 결합된 원인을 움직이며 영향을 주는지, 질서 있게 배치된 세계의 물체들에게 어떤 성질들을 새기는지를 살핀다. 그리고 원인에서 앞으로 뒤따를 결과를 추론하며, 거꾸로 결과에서 사물들의 본성과 ‘뒤나메이스’, 곧 능력들을 헤아려 보여 준다. 이는 미신 없이 행해진다.
내가 ‘만티케 퓌시케’, 곧 자연적 점복이라 부르는 것은, 하나님께서 자연 안에 정하신 원인과 징표에서 이끌어 내는 예측이다. 그 징표들은 원인이거나 결과이거나, 자연의 질서에 따라 원인이나 결과에 뒤따르는 고유한 성질이다. 하나님께서는 각 사물에 특정한 작용을 실현하는 놀랍고 고유한 힘을 넣어 주시는 방식으로 자연을 창조하셨다. 이러한 작용에 일정한 결과와 그 밖의 우유적 현상들이 어떤 자연법에 따라 들어맞고 대응한다. 그뿐 아니라 원인과 결과와 그 밖의 ‘쉼프토마타’, 곧 우유적 현상들 외에도, 온 자연에는 앞으로 일어날 사건이나 아직 보이지 않는 다른 사물의 참된 징표가 아주 많다. 하나님께서는 무엇인가를 미리 가리키거나, 알려지지 않았지만 반드시 알아야 할 일들을 사람들에게 가르치도록 그것들을 창조하셨다. 그것들은 감각 앞에 놓인 자취와 같아서, 눈과 마음을 이끌어 시야에서 멀리 떨어져 숨은 사물들 자체를 살피게 한다.
이 징표들 자체도 지속적이며, 끊임없는 경험에서 그것들이 가리키는 대상과 들어맞는다. 그 경험은 이성과 함께 이런 일들의 기준이다. 다만 실제 결과가 언제나 맞아떨어지는 것은 아니다. 모든 원인과 충분한 결과가 눈에 드러나지 않으므로, 사건들을 확실하고 정확하게 예견하고 규정할 수는 없다. 이런 것들을 관조하고 관찰하고 주의 깊게 숙고하는 일은 결코 하나님의 법에 반하지 않으며, 하나님을 불쾌하게 하지도 않는다. 그것은 하나님께서 미리 자신의 정신 안에서 형성하신 이데아에 따라, 놀라운 기술로 빚고 구성하신 신적 사역과 질서를 고찰하는 일이다. 이는 여러 이유로 인간의 전 생애에 필요하다. 그 세부 종류들을 각각 설명하면 드러날 것이다. 만일 누군가 이런 것들이 자연에 없거나 헛되다고 주장한다면, 명백한 거짓말로 하나님을 거스르는 것이다.
앞의 종류에는 그것이 하나님에게서 직접 나온다는 것을 필연적으로 확신시키는 확실하고 의심할 수 없는 증거가 있다. 그와 마찬가지로 자연적 점복 역시 신적인 것이며, 하나님께 허용되고 승인될 뿐 아니라 요구되고 명령된다는 사실을, 사물의 전체 창조가 지극히 명백하게 입증하고 증언한다.