Halitus toto genere praeter naturam sunt, qui in interiorum, vel humorum, vel membrorum putrefactionibus, ex sordidis conclusisque humoribus, forti putrefactione subactis, expressi atque editi, contagionum virus concipiunt, ac retinent: idque, vel agglutinatum corporibus, in quae impingunt, vel contactu communicant, vel, ob consensionem, ac sympathiam, membrorum inspiratione recepti, inferunt iisdem, atque infligunt. Tales sunt Phthisicorum, Pleuriticorum: Angina laborantium, aut Phrenitide, halitus: Talia sunt, ex putredine, pestilentium febrium nata contagionum semina, quae Galenus nominat σηπεδονώδη μιάσματα & σπέρματα λοιμώδη, & σηπεδονώδεις ἀναθυμιάσεις, putredinis contagiones, & semina pestilentialia, & putridos halitus, & alia plura.
종류 전체에서 자연에 어긋나는 증기란 몸 안의 체액이나 부위가 부패할 때, 더럽고 갇힌 체액들이 심한 부패를 겪으면서 짜내어져 나오는 것이다. 이 증기들은 전염의 독성을 받아 지닌다. 그리고 부딪히는 몸에 그 독성을 달라붙게 하거나 접촉으로 전달하며, 또는 들숨으로 받아들여진 뒤 부위들 사이의 공감과 감응 때문에 그 부위들에 독성을 옮겨 해를 입힌다. 폐소모병, 늑막병, 인후의 협착성 질환, 또는 프레니티스를 앓는 사람들의 증기가 그러하다. 역병성 열병의 부패에서 생기는 전염의 씨앗도 그러하다. 갈레노스는 이를 부패성 오염물, 역병성 씨앗, 부패성 발산이라고 부르며, 라틴어로는 부패의 전염물, 역병의 씨앗, 썩은 증기라고 풀이한다. 그 밖에도 많은 것이 있다.
Inter solida corpora animata, lumbricorum genera refero, quae non in intestinis tantum, sed & ex abscessibus aliarum partium, inque ipso adeo cerebro, nasci aliquando vidimus, ex putredine magna phlegmatis.
생명 있는 고체들 가운데에는 회충류를 넣겠다. 우리는 이것들이 장 안에서만이 아니라 다른 부위들의 농양에서도, 심지어 뇌 자체에서도 점액의 심한 부패로 생겨나는 것을 때때로 보았다.
Inanimata sunt, pilorum, carbonum, arenarum, & similium genera, itemque calculi, quos non in renum lacuna tantum, & vesica, sed intestinis etiam, epate, & folliculo fellis, repertos esse comperimus.
무생물은 털, 숯 같은 덩어리, 모래와 비슷한 것들의 종류, 그리고 결석이다. 결석은 신장의 빈 공간과 방광에서만이 아니라 장과 간과 담낭에서도 발견되었다는 것을 우리는 확인하였다.
Vidimus lapides duos Duci Friderico Saxoniae Electori post mortem exsectos, quorum vnus, magnitudine duorum digiti articulorum, in rene dextro, colore subrutilo, circumcirca, vno in loco, circulari ambitu, medicamentorum λιθοτριπτικῶν, lapidem atterentium, acredine attritus erosusque, qua perfluxit arena: alter porraceo colore, quantitate vnius articuli, in vesicula fellis latuerat.
우리는 작센 선제후 프리드리히 공작이 죽은 뒤 절개하여 꺼낸 두 돌을 보았다. 하나는 손가락 두 마디 크기로 오른쪽 신장에 있었고, 약간 붉은 빛깔이었다. 한 곳의 둘레가 원형으로 돌을 부수는 약의 자극성에 닳고 깎였으며, 그 부분으로 모래가 흘러나왔다. 다른 하나는 파 같은 녹색이며 손가락 한 마디 크기로, 담낭 안에 숨어 있었다.
Cuidam amico nostro Parisiis extincto, meminimus grandem, cum euisceraretur, lapidem è iecinore excisum, quem ex phlegmatis aliqua, & aliqua melancholici humoris parte, coagulatum, fuisse liuidus pallor indicabat.
파리에서 죽은 우리의 한 친구를 해부할 때, 간에서 큰 돌을 잘라 낸 일도 기억한다. 그 검푸르게 창백한 빛깔은 점액의 일부와 흑담즙성 체액의 일부가 엉겨 생긴 것임을 나타냈다.
Alexander recitat exemplum de quodam, qui tussi lapidem è pulmone excusserit.
알렉산드로스는 어떤 사람이 기침으로 폐에서 돌을 뱉어 낸 사례를 전한다.
Generantur autem lapides, ea coctionis specie, quam ὄπτησιν, assationem, vocant, calore igneo & vrente ex materia, magna ex parte phlegmatica, cui aliquid lentoris inest, & glutinis. Nam crassa, arida, & lentoris expertia coagulari ad hunc modum calore, & durari non facile possunt.
그런데 돌은 구워 익힘이라고 부르는 소화의 한 종류로 생긴다. 불 같고 태우는 열이, 대체로 점액성이면서 얼마간의 끈적임과 아교질을 지닌 질료에 작용하여 만들어진다. 걸쭉하고 건조하며 끈적임이 없는 것은 열로 이런 방식으로 엉겨 굳기가 쉽지 않기 때문이다.
Ex his differentiis, non est iudicatu difficile, quae excrementa, à sanis & recte valentibus excernantur: quae ab aegris & conualescentibus, neutrisue, vbi natura vincit, & vel sua vi, robore, atque efficacia natiui caloris, edomita ea, atque exaequata excutit, quod fit, cum simul & materiae quantitas naturae viribus ἀνάλογος, proportione respondens, est, & corruptio non enormis, vel adiuta ac confirmata: denique, quae ab alieno calore aut vincente, aut cum natiuo luctante efficiantur, & ab aegris, aut incerta ac dubia spe conualescentiae, aut nulla, edantur.
이 구별들로부터 건강하고 건전한 사람들이 어떤 찌꺼기를 배출하는지, 병자들과 회복 중인 사람들, 또는 어느 쪽도 아닌 사람들이 어떤 것을 배출하는지 판단하기는 어렵지 않다. 후자의 경우에는 자연이 우세하여, 자기 힘과 강건함 및 타고난 열의 효능으로 찌꺼기를 제압하고 고르게 만들어 털어 낸다. 이는 질료의 양이 자연의 힘에 비례하여 맞고 손상이 심하지 않을 때 일어나거나, 자연이 도움을 받고 강화되었을 때 일어난다. 마지막으로 이질적 열이 우세하거나 타고난 열과 싸우면서 만들어 내어, 회복의 희망이 불확실하고 의심스럽거나 전혀 없는 환자들이 내보내는 찌꺼기들이 무엇인지도 판단할 수 있다.