전사 관례: 긴 s는 s로 표시하고, 행말 분철은 합친다. 인쇄 철자·약자·구두점은 가능한 한 보존한다. 반복되는 쪽머리·장서명·면수·캐치워드는 별도 원전 목록에 기록하며 산문으로 중복 번역하지 않는다.
원문
Pharis Achaicis in medio foro simulacrum Mercurii lapideum, barbatum, nescio qua adducti persuasione, incolæ collocarunt, id oracula reddere interrogantibus credebant.
번역
아카이아의 파라이 주민들은 무슨 믿음에 이끌렸는지 모르겠지만, 광장 한가운데에 수염 난 메르쿠리우스의 석상을 세워 놓고 그것이 묻는 사람들에게 신탁을 내려 준다고 믿었다.
원문
Consulturi accedebant vesperi, & thure suffito supra lapideam aram, quæ ante simulacrum exquisite labrefacta erat, oleoque impletis & accensis lucernis, & patrio numismate, cui nomen erat χαλκοῦς, deposito in dextram simulachri, id quod requirebant, admurmuratis precibus, in aurem statuæ insusurrabant, moxque, auribus suis vtrisque obturatis, à foro domum properabant, cuius egressi limites, quæcunque vocem, subito reclusis auribus, primo excepissent, tanquam à simulachro emissam, responsi loco amplectebantur.
번역
문의하려는 이들은 저녁에 찾아왔다. 신상 앞에 정교하게 만든 돌제단 위에서 향을 피우고, 등잔에 기름을 채워 불을 켠 다음, ‘칼쿠스(χαλκοῦς)’라고 하는 그 지방의 동전을 신상의 오른손에 놓았다. 그리고 낮게 기도를 중얼거리며 묻고 싶은 것을 신상의 귀에 속삭였다. 곧 자기 두 귀를 막고 광장에서 집으로 서둘러 돌아갔다. 광장의 경계를 벗어난 뒤 갑자기 귀를 열어 맨 처음 들은 말은 무엇이든 신상에서 나온 것처럼 여기고 답변으로 받아들였다.
원문
Thraces oraculum, Libero patri sacrum, consuluerunt: Responsa protulerunt antistites Bacchi vino ingurgitati, quo cum haurire & combibere vatidicam vim putabatur, & Bessi vocabantur: sciscitabatur autem mulier. Templum ipsum in arduis eminebat montibus.
번역
트라키아인들은 리베르 신에게 바쳐진 신탁소에 문의하였다. 답변은 포도주에 흠뻑 취한 바쿠스의 제사장들이 내놓았다. 그들은 포도주와 함께 예언의 힘도 마셔서 받아들인다고 여겨졌으며, 베시라고 불렸다. 신탁을 물은 것은 여인이었다. 신전 자체는 가파른 산들 위에 높이 서 있었다.
원문
Apud Teucros & Mysos, Tabaces, qui Asiam incolebant in honore fuit atque admiratione oraculum quoddam Marti dicatum: ex eo discebant, si quid desiderarent.
번역
아시아에 살던 테우크로이족과 미시아인들, 타바케스족 사이에서는 마르스에게 바쳐진 어떤 신탁소가 존경과 경탄을 받았다. 그들은 무엇이든 알고 싶은 것이 있으면 그곳에서 배웠다.
원문
Recensentur inter oracula & superstitiosæ obseruationes Ægyptiorum, ex Api boue, & vaticinia furiosorum sacerdotum Apollinis in Colophone, & Apollinis Clarii, qui vaticinabantur, cum, ex quadam eius loci lacuna aqua affatim pota, vatidicis intumuissent spiritibus: Tales enim aquæ inesse opinio erat.
번역
신탁들 가운데에는 아피스 황소에서 얻는 이집트인들의 미신적 관찰과, 콜로폰의 아폴론 및 아폴론 클라리오스의 광란한 제사장들이 하는 예언도 꼽힌다. 이 제사장들은 그곳의 어떤 못에서 물을 실컷 마시고 예언의 영들이 몸 안에 충만해지면 예언하였다. 그 물에 그런 영들이 들어 있다고 여겼기 때문이다.
원문
Apis Ægyptiorum, qui & Serapis dicebatur, bos erat corpore niger, candida fronte, in tergo alba nota insignis, duplicibus pilis, in cauda & lingua Cantharo notatus, quem certos vitæ annos excedere non licebat: hunc, vbi consenuisset, in lacu demergebat ac suffocabant, & iusticio indicto, ruptis vestibus, toso capillitio, tuso pectore pugnis, fœde laceratis corporibus, ingentique planctu edito lugebant: Cum alium inuenissent, gestiebant rursum, & gratulabantur.
번역
이집트인들의 아피스는 세라피스라고도 불렸으며, 몸이 검고 이마가 희며 등에 흰 표지가 있는 황소였다. 꼬리에는 이중으로 난 털이 있었고 혀에는 풍뎅이 모양의 표지가 있었다. 이 황소는 정해진 수명 이상을 살도록 허용되지 않았다. 늙으면 못에 빠뜨려 숨을 막아 죽였으며, 공적 업무의 중지를 선포하고 옷을 찢고 머리카락을 깎고 주먹으로 가슴을 치며 몸을 흉하게 찢고 크게 곡하면서 애도하였다. 다른 황소를 찾아내면 다시 기뻐 뛰고 서로 축하하였다.
원문
De secuturis euentibus indicia præbere iudicabatur, vbi pabulum manu ei porrigebatur: Hoc enim, si arripuisset auide, prospera condicere: si præteriisset aut fastidiisset, funestum omen prænunciare censebatur.
번역
손으로 먹이를 내밀었을 때 이 황소가 앞으로 일어날 일의 징표를 준다고 여겼다. 먹이를 탐욕스럽게 받아먹으면 순조로운 일을 약속하며, 지나치거나 물리치면 불길한 징조를 예고한다고 생각하였다.