Composita excrementa aliquid alterius generis excrementorum admixtum habent. In talibus tum ipsa excrementa per se, tum quae admixta sunt, seu contenta, vt in alui deiectionibus, vrina, sputo, pure & similibus, tum mixtionis ratio consideranda.
복합된 배출물에는 다른 종류의 찌꺼기가 얼마간 섞여 있다. 이런 경우에는 배출물 자체뿐 아니라 그 안에 섞인 것, 곧 내용물도 살펴야 한다. 대변, 소변, 가래, 고름과 같은 것들이 그러하다. 또한 어떻게 섞여 있는지도 살펴야 한다.
Contenta, aut sunt κατὰ φύσιν, aut παρὰ φύσιν, naturae congrua aut aduersa. Quae κατὰ φύσιν, naturae congrua, aut sunt perfecte, & per se naturalia, vt chylus, cum maturuit, vel aliquis τῶν χυμῶν, humorum, naturalium, sanguis, flaua bilis, phlegma, melancholicus humor: aut sunt naturalia κατὰ συμβεβηκός, ratione quadam extranea, sicut & ante dixi. Sub hoc genere comprehenduntur, pus laudabile, contenta vrinarum cum mensuram seruant, naturae conuenientem in substantia, quantitate, qualitatibus; hoc est, colore, odore, figura, tempore exitus, situ in vrinis.
내용물은 자연에 맞는 것이거나 자연에 어긋나는 것이다. 자연에 맞는 것에는 완전하게 그 자체로 자연적인 것이 있다. 익은 유미, 또는 혈액·황담즙·점액·흑담즙성 체액 같은 자연적 체액이 그러하다. 다른 것은 앞서 말했듯 우연적으로, 어떤 외적인 관계에서 자연적이다. 이 부류에는 좋다고 평가되는 고름과, 실체·양·성질들에서 자연에 알맞은 척도를 지키는 소변의 내용물이 포함된다. 곧 빛깔, 냄새, 모양, 배출 시기, 소변 안의 위치에서 알맞은 경우이다.
Duplex horum discrimen: Nam, aut nullam in vrina definitam sedem occupant, sed in totum sparsim funduntur corpus, aut aliquam considunt vrinae partem. Illa in turbidis extant vrinis, quarum triplex conditio. Aut enim turbantur, cum exeunt, nec repurgantur amplius, aut clarescunt: aut à principio turbidae sunt, contentis dissipatis, ac distributis confuse in totum liquorem, sed aliquanto post iisdem separatis, & in vnum collectis locum serenescunt: aut ab exitu limpidae sunt, & clarae, paulo post, velut coeno inquinatae confunduntur & turbantur.
이 내용물에는 두 가지 차이가 있다. 소변 안의 정해진 자리를 차지하지 않고 전체에 흩어져 퍼지거나, 소변의 어떤 부분에 자리 잡는다. 앞의 것은 탁한 소변에서 나타나며, 그 상태는 세 가지이다. 나올 때부터 탁하고 그 뒤로 더 정화되거나 맑아지지 않는 경우가 있다. 처음에는 내용물이 흩어져 액체 전체에 뒤섞여 탁하지만, 얼마 뒤 그것들이 분리되어 한곳에 모이면 맑아지는 경우도 있다. 또는 나올 때에는 맑고 깨끗하지만, 조금 뒤 진흙에 더럽혀진 듯 뒤섞이고 탁해지는 경우도 있다.
Quae vero in certa haerent sede, aut summa obsident, aut ima petunt, aut in medio, ceu suspensa volitant. Summa occupant, vel spumae bullarum figura, vel pinguedo, vel circulus.
일정한 자리에 머무는 것들은 맨 위를 차지하거나, 맨 아래로 가거나, 가운데에 매달린 듯 떠다닌다. 맨 위를 차지하는 것은 방울 모양의 거품이나 기름기 또는 고리이다.
Spumae, vel crassae sunt, vel tenues, vel rumpuntur ac dissiliunt facile, aut difficulter, vel in tota feruntur sparsim superficie, aut parti, vel coronae innatant.
거품은 두껍거나 얇고, 쉽게 또는 어렵게 터져 흩어진다. 표면 전체에 흩어져 떠 있기도 하고, 일부에 또는 테두리 위에 떠 있기도 한다.
Pinguedo, instar iusculi pulli, vel oculi boum, aut telae aranearum conspicitur. Circulus vel corona bullis subiacet, & infra superficiem, consistit in vrinis illorum, quibus, calore igneo solidarum partium ἡ σύμφυτος ἰκμάς, aut ὑγρότης, aut ὕλη, humor aut humiditas, aut materia, sicut Galenus appellat, vel οἰκεία τροφή, familiaris alimonia, dissoluta liquescit ac defluit.
기름기는 닭고기 국물이나 소의 눈 또는 거미줄 같은 모습으로 보인다. 고리 또는 테두리는 방울들 아래, 표면 밑에 있다. 이는 단단한 신체 부위의 선천적 수분, 곧 갈레노스가 체액이나 습기 또는 질료라고 부르는 것, 혹은 친숙한 영양물이 불 같은 열로 풀려 액화되어 흘러내리는 사람들의 소변에 생긴다.
Quae in vrinae corpore, ceu ab aequilibrio pendent, aut, in toto aequaliter vrinae corpore, volitant, instar atomorum, & tenuium atque insectilium corpusculorum, qualia in radiis Solis, per angustas rimas penetrantibus, fluctuare conspicamur. Haec partim in fundo resident, partim medium tenent, partim ex alto sese librant, &, vrina mota, agitantur: aut in vnum deuoluta considunt locum. Prope superficiem, parte superiore subtus coronam, versus medium eminent νεφέλαι, nebulae, medium habent ἐναιωρήματα, sublimia, seu sublimamenta, fundo incumbunt ὑποστάσεις & ὑφιστάμενα, subsidentia & sedimenta, quae varia sunt, & ad contenta, παρὰ φύσιν non naturalia, pertinent proprie, vt & coronae. Reliqua contenta, si (vt dixi) non excedunt praefinitos limites, sub hoc genere naturalium contentorum κατὰ συμβεβηκός, per accidens, locum habent. Sua natura enim non sunt de vrinarum substantia, cum naturales vrinae contentis carere debeant.
소변의 몸체 안에서 균형을 이루며 매달린 듯한 것들은 소변 전체에 고르게 떠다니기도 한다. 좁은 틈으로 들어오는 햇살 속에서 흔들리는 것을 볼 수 있는 원자나 미세하고 나뉘지 않는 작은 입자들과 비슷하다. 이것들은 일부는 바닥에 가라앉고, 일부는 가운데에 머물고, 일부는 위쪽에 떠 있으며, 소변을 움직이면 흔들린다. 또는 한곳으로 내려와 모여 앉는다. 표면 가까이의 윗부분에서 테두리 아래, 가운데 쪽으로 솟아 있는 것은 네펠라이(νεφέλαι), 곧 구름이다. 가운데를 차지하는 것은 에나이오레마타(ἐναιωρήματα), 곧 떠 있는 것들이다. 바닥에 놓이는 것은 히포스타세이스(ὑποστάσεις)와 히피스타메나(ὑφιστάμενα), 곧 가라앉는 것들과 침전물이다. 이것들은 다양하며, 테두리와 마찬가지로 엄밀하게는 비자연적 내용물에 속한다. 나머지 내용물은 앞서 말한 정해진 한계를 넘지 않는다면 우연적으로 자연적인 내용물의 부류에 자리를 갖는다. 자연적인 소변에는 내용물이 없어야 하므로, 이 내용물들은 본래 소변의 실체에 속하지 않기 때문이다.
Contenta παρὰ φύσιν, praeter naturam, aut toto genere sunt praeter naturam, vt in alui excrementis vermes, in vrinis carunculae, squamae, arenae, calculi, furfures, capilli, orobacea, contenta, κριμνώδη, πεταλώδη, πιτυρώδη, id est, farinae crassiori similia squamea, furfuracea.
자연에 어긋나는 내용물 가운데 어떤 것은 종류 전체에서 자연에 어긋난다. 대변 속의 벌레, 소변 속의 작은 살점, 비늘, 모래, 돌, 겨, 털, 들완두 같은 내용물이 그러하다. 또한 거친 가루 같은 것, 비늘 조각 같은 것, 겨 같은 것도 있다.
Aut non sunt toto genere praeter naturam, sed speciei sui generis aliquo modo respondent: degenerarunt vero, vel quia ob naturae calorisque ex imbecillitate defectum, eum non adipiscuntur ornatum, qui conuenit: vel, quia alieni & non analogi caloris vehementia plus aequo vsta, priusquam illum consequantur, in alienam transeunt formam.
다른 것들은 종류 전체에서 자연에 어긋나지는 않고, 어느 정도 자기 종류의 형태에 대응한다. 그러나 자연과 열이 쇠약하여 부족해진 탓에 알맞은 완성에 이르지 못했거나, 이질적이고 비례가 맞지 않는 열의 강함에 지나치게 타서, 그 완성에 이르기 전에 다른 형태로 넘어가 변질되었다.
Ex immoderantia, excrementis alui, aut vrinis, aut sputo, aut eructatis vomitu, aut tumoribus, atra, liuida, flaua, viridia, adusta concreta miscentur contenta.
열이 과도하면 대변, 소변, 가래, 토하여 올라온 것 또는 종창에 검고 검푸르고 누렇고 푸른, 타서 굳은 내용물들이 섞인다.
Quae defectus parit, vel inchoata certi alicuius humoris referunt lineamenta, vt humores sunt pituitosi; aut similes loturae carnis, flatus, sanies, in vrinis, excrementis, sputo: vel his carent, vt pleraque cruda contenta.
부족함이 낳는 것들은 어떤 특정 체액의 막 시작된 윤곽을 띠기도 한다. 소변·대변·가래 속의 점액성 체액, 고기 씻은 물과 비슷한 것, 가스, 진물이 그러하다. 또는 대부분의 미숙한 내용물처럼 그런 윤곽조차 없기도 하다.
Horum tanto longius quaeuis à natura recesserunt, quanto plus à naturalibus substantia, quantitate, qualitate, & ceteris dissident.
이 각각은 실체·양·성질과 그 밖의 점에서 자연적인 것들과 더 많이 다를수록 자연에서 더 멀리 벗어난 것이다.
Quantum ad mixtionis rationem, videndum, an sint contenta, siue ex humorum, siue flatuum, siue rerum, toto genere, secundum aut praeter naturam: an, inquam, in totam infusa sint, ac distributa excrementorum massam & substantiam, vt eam velut inuoluant & tingant: an vero, aut forinsecus adhaereant superficiei, aut prodeant separatim, & vel antecedant, vel consequantur: aut partem tantum occupent: aut inclusa sint ad eum modum, vt abdita lateant: aut velut iuncta notabili discrimine, in vnum coaluerint corpus. Nam & ad affecti loci, & morbi cognitionem, attenta harum rerum obseruatio non parum momenti adfert. Quae sint contenta κατὰ φύσιν, secundum naturam, quidve, quae ab his, aut vno, aut pluribus ante positorum graduum variant, designent, Medicorum libri docent, qui consulendi sunt.
섞이는 방식에 관해서는 내용물이 체액이든 가스든, 종류 전체에서 자연에 맞거나 어긋나는 다른 사물이든, 배출물의 덩어리와 실체 전체에 스며들어 분포하면서 그것을 감싸고 물들이는 듯한지 보아야 한다. 아니면 바깥 표면에 달라붙는지, 따로 나오면서 먼저 나오거나 뒤따르는지, 일부만 차지하는지, 안에 갇혀 숨어 있는지, 또는 뚜렷이 구별되면서도 서로 붙어 하나의 몸체로 엉겼는지 살핀다. 이런 사항들을 주의 깊게 관찰하면 병든 장소와 병을 아는 데에도 적지 않은 도움이 된다. 어떤 내용물이 자연에 맞는지, 앞서 제시한 한 가지 또는 여러 정도에서 그것들과 달라지는 것들이 무엇을 나타내는지는 의사들의 책들이 가르쳐 주므로 그 책들을 참고해야 한다.