원문 대조 원고

R4-596-01

Errat Plato in vtroque; quod & coaeternam fingit materiam primae causae, & simul ἐνεργείᾳ, reipsa, fuisse aliquid, non obscure innuit. Etsi enim ita eam describit, vt vocet ἀόρατον εἶδός τι, καὶ ἄμορφον πανδεχὲς, ἕδραν παρέχον, ὅσα ἔχει γένεσιν πᾶσιν, id est, inconspicabilem quandam formam, & figura carentem, & omnium tamen capacem, quod sedem praebet omnibus iis, quae generationem habent, & tale quidem, quod μετ᾽ ἀναισθησίας ἁπτὸν sit, λογισμῷ τινι νόθῳ μόλις πιστὸν, sine sensus perceptione tangi possit, ratione quadam adulterina vix credatur: tamen facit eam φύσιν τὰ πάντα δεχομένην σώματα, & ἄμορφον τῶν ἐκείνων ἰδεῶν, ὅσας μέλλει δέχεσθαι ποθέν: naturam quae omnia suscipiat corpora & immunem & expertem omnium illarum formarum, quas alicunde exceptura sit.

플라톤은 두 가지 점에서 잘못한다. 질료가 첫째 원인과 함께 영원하다고 꾸미고, 동시에 그것이 현실적으로 무엇인가였음을 분명히 암시하기 때문이다. 그는 질료를 “눈에 보이지 않는 어떤 형상이며, 모양 없이 모든 것을 받아들이고, 생겨나는 모든 것에 자리를 제공하는 것”이라고 묘사한다. 라틴어로는, “보이지 않는 어떤 형상으로, 모양이 없지만 모든 것을 담을 수 있고, 생성되는 모든 것에 자리를 제공하는 것”이라고 한다. 또 그것은 “감각의 지각 없이 접할 수 있고, 어떤 서출의 추론으로 간신히 믿어지는 것”이라고 한다. 곧 감각으로 지각하지 않고도 접할 수 있으나, 어떤 비정상적인 추론으로 겨우 믿어진다는 것이다. 그런데도 그는 그것을 “모든 물체를 받아들이는 본성으로, 어디선가 받아들이게 될 그 모든 형상들의 모양을 갖지 않는 것”으로 만든다. 라틴어 풀이로는, “모든 물체를 받아들이고, 어디선가 받아들일 모든 형상에서 벗어나 그것들을 갖지 않는 본성”이다.

R4-596-02

Ideoque his tantum spoliat & nudat eam formis, quae inductae producant constituantque distinctas rerum species, & detractae, easdem destruant rursus: non autem abolet illam, quae est aliquid, & consistit materia. Priore, in sacrae scripturae veritatem, redarguentem aeternitatem, & Mundi & materiae: altero, in Physica impingit principia.

따라서 그는 도입되면 사물들의 구별되는 종을 만들어 성립시키고 제거되면 다시 그 종들을 파괴하는 형상들만 질료에서 벗겨 낸다. 그러나 무엇인가이며 질료로 성립해 있는 그것 자체를 없애지는 않는다. 앞의 주장에서는 세계와 질료의 영원성을 반박하는 성서의 진리를 거스르고, 뒤의 주장에서는 자연학의 원리들을 거스른다.

R4-596-03

Si enim fuit materia aliquid ἐνεργείᾳ, reipsa, non caruit sua forma, qua constitit, quaque; sese sustinuit & conseruauit: Aut fuit secundum se forma, vel, si materia simul forma esse nequit, vt nequit, fuit aliquid iam perfectum & absolutum, ex materia & formarum diuersarum coalitu, sed confusum atque indigestum, quale fingunt Poetae suum Chaos. Quorum, si verum illud est, nihil aliud praestitit materia, in creatione rerum, Architectrici primae causae, quam argilla figulo, marmor lignumve statuario.

질료가 현실적으로 무엇인가였다면, 그것이 성립하고 스스로 유지되며 보존되는 고유한 형상이 없을 수 없기 때문이다. 또는 질료는 그 자체로 형상이었을 것이다. 질료가 동시에 형상일 수 없다면, 실제로 그럴 수 없으므로, 질료와 여러 형상이 결합하여 이미 완전하게 성립한 무엇이었을 것이다. 다만 시인들이 꾸미는 카오스처럼 뒤섞여 정돈되지 않았을 것이다. 이 가운데 앞의 경우가 참이라면, 사물의 창조에서 질료가 설계하는 첫째 원인에게 제공한 것은 진흙이 도공에게, 대리석이나 나무가 조각가에게 제공하는 것과 다르지 않다.

R4-596-04

Si verum est alterum, prima causa nil effecit aliud, nisi quod erutas & explicatas, ex confuso agmine, res ante formatas separauit, digessit, suis singulas locis composuit, & coaptauit inuicem, atque compegit in hoc, quod cernitur, Mundi harmonicum systema. Nam simul & ἐνεργείᾳ, reuera, esse aliquid, & informe, absurdum prorsus est, & à ratione dissonum, cum, à sola forma res quaelibet habeat τὸ εἶναι ἐνεργείᾳ, vt sit quod est reuera. Vicissim, si ἄμορφος, carens forma, & rudis, atque impolita, ornatu omni formarum caruit, non extitit ἐνεργείᾳ, reuera. Nam res quaelibet, tum demum emergit, & exit in ἐνέργειαν ἀπὸ δυνάμεως, in actum à facultate, cum forma applicata, & connexa materiae absoluit hoc, quod, vna sola parte perfectae substantiae mutilum erat antea, & imperfectum.

뒤의 경우가 참이라면, 첫째 원인은 미리 형성된 사물들을 뒤섞인 무리에서 꺼내 펼치고, 분리하고 정리하며, 각각 제자리에 놓고 서로 맞추어, 우리가 보는 이 조화로운 세계 체계로 결합한 것 외에는 아무것도 하지 않은 셈이다. 무엇이 현실적으로 존재하면서 동시에 형상도 없다는 것은 완전히 부조리하고 이치에 맞지 않는다. 각 사물은 오직 형상으로부터 현실적으로 존재함, 곧 실제로 그것인 바의 것으로 있음이라는 성격을 얻기 때문이다. 거꾸로 질료가 형상 없이 거칠고 다듬어지지 않았으며 형상들의 모든 장식도 없었다면, 그것은 현실적으로 존재하지 않았던 것이다. 어떤 사물이든 형상이 질료에 적용되고 연결되어, 그전에는 완전한 실체의 한 부분만 갖추어 불완전하고 결손되어 있던 것을 완성할 때에야 비로소 가능태에서 현실태로 솟아 나온다.