Cum his cœlestibus & physicis causis coniungunt Dæmones προγνώσεις, prænotiones, ex Ethicis petitas indiciis, solertia sagaci coniectura, nimirum ex hominum conditione, institutis, consiliis, studiis, moribus, toto vitæ, actionum publicarum ac priuatarum, ac susceptorum negotiorum cursu. Vsitate dicitur: Sui cuique mores fingunt fortunam: Et quemque suæ sibi fortunæ fabrum esse atque architectum aiunt. Quantum est in vita αὐθαιρέτων κὲ ἐπισπάστων κακῶν, voluntariorum & vltro accersitorum malorum, quæ scientes & volentes, aut ambitione, aut φιλονεικίᾳ, contentionis studio, aut aliis stultis cupiditatibus nobis attrahimus, vt Cæcias nubes attrahit, & in quæ quasi per præceps ruimus? Quantum est malorum non præuisorum, in quæ cum aut lapsu & errore iudicii, aut incogitantia, aut inscitia deuoluimur, aut in quæ cum irretiti tricis negotiorum hæremus, non consilio & voluntate nostra ducimur, sed impellimur ac coniicimur ipso negotiorum raptu & impetu, quem sustinere aut sistere non est amplius in potestate nostra? Quantum illorum, in quæ præsertim ii, quibus onera publicæ gubernationis incumbunt, his ipsis velut vndarum vortice abripiuntur & demerguntur, quæ commouent iidem, κακὰ κακοῖς ἰᾶσθαι ἐφιέμενοι, mala malis sanare cupientes, quod est valde vsitatum? Denique quantum in priuata vita cuiusque, quantum in publica est, non necessariarum contentionum, suspicionum cæcarum, cupiditatum perniciosarum ac stolidarum? Quantum infelicis æmulationis, κακοζηλίας, peruersæ imitationis, & stolidæ iracundiæ, ac præcipitis impatientiæ? Quantum irritorum ac impossibilium conatuum, vt de sceleribus, flagitiis, improbitate, malitia, & petulantia taceam? Hæc & cernunt Dæmones, & promouent, vt his occasionibus ad tristes ac Tragicos casus miseros homines adigant, aut perplexitate negotiorum & euentuum turbatos atque irretitos subuertant. Quanto ergo magis de exitu, & quorsum, quæ aguntur, eruptura sint atque euasura, coniectari & constituere possunt, ac pronunciare, quam homines ipsi: quia considerant penitius, intelligunt exactius, obseruant intentius momenta rerum, negotiorum, & consiliorum omnium, & omnes omnium nutus, vultusque, quam illi ipsi, in quorum manibus rerum tractatio versatur, vel qui autores sunt atque gubernatores consiliorum. Sæpe sapientes, & mediocriter exercitati, atque attenti, ex ipso rerum statu plura diuinant, præmonentque, quam ex argumentis aliis, οὐ μαντείᾳ, ἀλλὰ πράγμασι λέγοντες, non ex diuinatione, sed ex rebus loquentes: quanto id magis præstare potest astutissimum, & sagacissimum Dæmonum genus? [Marginal: Diaboli multa ex studiis & consiliis hominum ratiocinantur.]
악령들은 이런 천체적·자연적 원인들에 ‘미리 아는 것’, 곧 예지를 결합한다. 예민하고 기민한 추측으로 윤리적 표지들에서 얻어 낸 지식이다. 곧 사람들의 처지와 생활 방식, 계획과 관심과 풍속, 그리고 삶 전체와 공적·사적 행동, 맡아 수행하는 일들의 전 과정에서 얻는다. ‘각자의 품행이 각자의 운명을 빚는다’는 말은 흔히 쓰인다. 또 사람마다 자기 운명을 만드는 장인이자 건축가라고들 한다.
삶에는 ‘스스로 선택하고 스스로 끌어들인 악’, 곧 자발적으로 불러들인 재앙이 얼마나 많은가! 우리는 알면서도 원하여, 야심이나 ‘다투려는 마음’, 곧 경쟁을 좋아하는 열정이나 다른 어리석은 욕망으로 그것들을 자신에게 끌어들인다. 카이키아스 바람이 구름을 끌어들이듯이 말이다. 그리고 그 안으로 마치 벼랑에서 떨어지듯 뛰어든다. 미리 내다보지 못한 재앙은 또 얼마나 많은가! 우리는 판단의 실수와 오류, 경솔함이나 무지 때문에 그것들 속으로 굴러떨어진다. 또는 복잡한 일들에 얽혀 꼼짝 못하는 동안, 자기 계획과 의지에 따라 이끌리는 것이 아니라 일 자체의 휩쓰는 힘과 기세에 떠밀려 던져진다. 그 힘을 버티거나 멈추는 것은 더 이상 우리 능력 안에 있지 않다.
특히 공적 통치의 부담을 짊어진 사람들이, 자기가 일으킨 바로 그 일들에 물결의 소용돌이처럼 휩쓸려 잠기는 재앙은 얼마나 많은가! ‘악을 악으로 고치려 하면서’, 곧 재앙을 또 다른 재앙으로 치료하기를 바라는 탓이다. 이는 몹시 흔한 일이다. 마지막으로 각자의 사생활과 공적인 삶에는 불필요한 다툼, 눈먼 의심, 해롭고 어리석은 욕망이 얼마나 많은가! 불행한 경쟁심과 ‘나쁜 모방’, 곧 비뚤어진 흉내, 어리석은 분노와 성급한 조급함은 얼마나 많은가! 범죄와 추행과 부정과 악의와 방자함은 말하지 않더라도, 헛되고 불가능한 시도는 얼마나 많은가!
악령들은 이런 것들을 보기도 하고 부추기기도 한다. 이런 기회를 이용하여 가련한 사람들을 슬프고 비극적인 사건으로 몰아가거나, 일과 사건이 복잡하게 꼬여 혼란에 빠지고 얽힌 사람들을 뒤엎으려는 것이다. 그러므로 그들은 인간 자신들보다 얼마나 더 잘, 행해지는 일들의 결말과 그것들이 터져 나가 도달할 곳을 추측하고 판단하며 공언할 수 있겠는가! 그들은 모든 사태와 일과 계획의 결정적인 계기들, 모든 사람의 온갖 몸짓과 표정을 더 깊이 고찰하고 더 정확히 이해하며 더 주의 깊게 관찰하기 때문이다. 일을 직접 손에 쥐고 처리하는 사람들이나 계획을 만들고 이끄는 사람들 자신보다도 그러하다.
지혜롭고 어느 정도 경험을 쌓았으며 주의 깊은 사람들도, 종종 다른 증거에서보다 사태 자체의 상태에서 더 많은 것을 내다보고 경고한다. ‘점술이 아니라 실상에 근거하여 말하면서’, 곧 점복에서가 아니라 실제 사태에서 말하는 것이다. 그렇다면 극도로 교활하고 예민한 악령들의 무리는 이 일을 얼마나 더 잘 해낼 수 있겠는가?