원문

Prædictionum Physicarum, quas ex signis, & causis naturalibus sensui obuiis, homines ratiocinando colligunt, longe dissimilis ratio, & certitudo longe infirmior, multis de causis, quas coniungi omnes, simulque examinari & pensitari accurate necesse est, si de certitudine harum coniectationum, seu præsagiorum, pronunciare quid volumus. [Marginal67: Prædictionum Physicarum certitudo instabilis.] Siue enim causarum, seu necessario, seu naturaliter agentium, effectus, signorumue monita in quocunque genere, quibus declarantur, ac præsentuntur consequentia, & futura, siue euentus, qui liberis humanæ voluntatis motibus atque actionibus accidunt, inuestigentur: expendi necesse est causarum naturam, vim, & efficaciam: Vtrum propinquæ sint causæ, vel remotæ, κὲ τῶν αἰτίων αἴτια: causarum causæ. Vtrum καθ’ αὑτὰ αἴτια sint, aut κατὰ συμβεβηκὸς, id est, veræ per se, ac propriæ causæ, an accidentariæ. Et si sint καθ’ αὑτὰ αἴτια, an sint κύρια αἴτια, an συναίτια, an συνεργά: Propriæ causæ & principales, an adiuuantes, an participes operis. An sese habeant ὡς τὰ μέρη, an vero ὡς τὰ ὅλα κὲ σύνθετα, vt partes, an vero vt tota & composita. An κατ’ ἀνάγκην agant, aut κατὰ φύσιν, aut κατὰ προαίρεσιν: Ex necessitate, aut secundum naturam, aut ex consilio & proposito. An χωριστὰ sint, vel ἀχώριστα: an separabiles sint, aut non separabiles. An sint κατ’ ἐνέργειαν αἴτια, vel κατὰ δύναμιν: reipsa causæ vel facultate siue potestate. [Marginal67: Causarum varia discrimina.] Vtrum interuenire aliæ causæ possint, quæ vel hebetent, atque obtundant, aut etiam prorsus reprimant ceterarum ἐνεργείας effectiones & vires; vel obstent, ac prohibeant, quo minus suo & vsitato tenore procedant ad effectus petiti completionem: Quæ sit conditio materiæ, effectionibus causarum subiectæ: quæ huius ad causas ποιητικὰς ἀναλογία, efficientes proportio & habitudo: Vtrum ad eum effectum, cuius inquisitio instituitur, oporteat concurrere plurium causarum συμπλοκὴν, coniunctionem.

번역

사람들이 감각에 드러나는 자연적 징표와 원인에서 추론하여 얻는 자연학적 예측의 이치는 이와 크게 다르며, 그 확실성도 훨씬 약하다. 여러 이유 때문인데, 이런 추측이나 예감의 확실성에 관하여 무엇인가 판단하려면 그 이유들을 모두 한데 모아 함께 검토하고 신중히 따져야 한다.

필연적으로 또는 자연적으로 작용하는 원인들의 결과를 탐구하든, 뒤따를 일과 미래를 드러내고 미리 알게 하는 각종 징표의 경고를 탐구하든, 인간의 자유의지의 움직임과 행위에 생겨나는 사건을 탐구하든, 원인의 본성과 힘과 효력을 따져야 한다.

가까운 원인인가, 먼 원인인가, 또는 ‘원인들의 원인’인가. 그 자체로 원인인가, 우유적으로 원인인가. 곧 그 자체로 참되고 고유한 원인인지, 우유적인 원인인지 살펴야 한다. 그 자체로 원인이라면 주된 원인인가, 보조 원인인가, 협력 원인인가. 라틴어로 풀면 고유하고 주된 원인인지, 도움을 주는 원인인지, 작업에 함께 참여하는 원인인지 물어야 한다.

부분들과 같은 관계에 있는가, 아니면 전체와 복합체들과 같은 관계에 있는가. 곧 부분으로서인가, 전체와 복합체로서인가. 필연성에 따라 작용하는가, 자연에 따라 작용하는가, 선택에 따라 작용하는가. 라틴어로 풀면 필연에 의해서인지, 자연에 따라서인지, 계획과 의도에 의해서인지 살펴야 한다. 분리될 수 있는가, 분리될 수 없는가. 곧 서로 떼어 놓을 수 있는 원인인지, 그럴 수 없는 원인인지 물어야 한다. 현실적으로 작용하는 원인인가, 능력상 원인인가. 곧 실제로 원인인지, 능력 또는 가능성의 차원에서 원인인지 살펴야 한다.

다른 원인들이 끼어들어 나머지 원인들의 ‘에네르게이아이’, 곧 작용과 힘을 둔화하고 무디게 하거나 완전히 억누를 수 있는가. 또는 가로막고 저지하여, 원래의 통상적인 경로를 따라 목표로 한 결과의 완성에 이르지 못하게 할 수 있는가. 원인들의 작용을 받는 질료의 상태는 어떠한가. 그 질료는 작용인들에 대하여 어떤 ‘아날로기아’, 곧 비례와 관계를 지니는가. 탐구 대상인 결과에 이르려면 여러 원인의 ‘심플로케’, 곧 결합이 함께 작용해야 하는가.