원문

Quæ sint prima diuinationum seu prædictionum genera, quæque ex his concessa; quæ superstitiosa, impia, & prohibita. Μαντικὴν Græci, Latini diuinationem vocarunt, præsensionem & scientiam rerum futurarum. Huius duo prima genera fecerunt Aristoteles & Cicero: Vnum artificiosum nominarunt, quod artis particeps esset, & complecteretur ea, quæ coniecturis explicantur, aut euentibus animaduersa ac notata sunt. Est enim ars in iis, qui res nouas coniectura prosequuntur, veteres obseruatione didicerunt. Retulit huc Cicero cum ea, quæ profusa in monumentis ac disciplina, libris aruspicinis, fulguralibus, ritualibus, auguralibus, & similibus, tractata sunt ab Hetruscis, tum alia quæ subita coniectura declarabantur, nec præceptionibus aut regulis comprehensa erant. Alterum naturale appellarunt, quod arte careret. Carent autem arte ii, qui non ratione aut coniectura obseruatis ac notatis signis, sed concitatione quadam animi, aut soluto liberoque motu futura præsentiunt, quod & somniantibus sæpe contingit, & nonnunquam vaticinantibus per furorem. Desumta est autem ex Platone hæc distinctio, qui in Phœdro discernit inter μανίαν & οἰωνιστικήν, insaniam & augurandi scientiam, ita vt, μανίαν, insaniam, (à qua voce μανικὴν, & interposito τ, μαντικὴν defluxisse coniicit) vocet illam ex afflatu Dæmoniaco conceptam cum furore vim vatidicam & diuinatricem: οἰωνιστικὴν vero augurandi scientiam, artem legibus & regulis certis ex signis aut Physicis aut aliis superstitione assumtis texentem prædicta. Estque Græcis οἰωνιστικὴ nomen generis, quod complectitur omnia, non ex vatidico & furioso impetu nata, sed arte ex obuiis & antegressis signis causisue qualibuscunque excussa monita & præsagia. Plato οἰωνιστικὴν dictam existimat, quasi οἰονοϊστικήν, vt dicetur inferius. De auguriis enim idem quoque vocabulum vsurpatum est. Constituerunt hæc prima diuinationum genera illi, vt homines ignari prorsus veræ Religionis, & fascinati Ethnicis superstitionibus, atque imposturis Diabolicis, confuderuntque sine vllo discrimine prædictiones omnes: Ita tamen, vt fere de Diabolicis maxima ex parte & superstitiosis pertractent: reliquas, quarum in natura constant εὔλογα αἴτια, consentaneæ causæ, vix perstringant, aut obscura mentione notent. [Marginal headings: Μαντικῆς duo prima genera iuxta Aristotelem & Ciceronem. Diuinandi genus artificiosum. Naturale. Aristotelis & Ciceronis distinctio diuinationum ex Platone desumta. Μαντικῆς Etymologia ex Platone. Οἰωνιστικὴ vnde dicta & quid.]

번역

점복 또는 예측의 기본 종류는 무엇이며, 그중 무엇이 허용되고 무엇이 미신적이고 불경하여 금지되는가

그리스인들은 ‘만티케’라 하고 라틴인들은 ‘디비나티오’라 하여, 미래의 일에 대한 예감과 지식을 가리켰다. 아리스토텔레스와 키케로는 이것의 기본 종류를 둘로 나누었다. 하나는 ‘기술적인 것’이라 불렀다. 기술에 참여하며, 추측으로 설명되는 것 또는 실제 사건들을 통하여 관찰하고 기록한 것들을 포괄하기 때문이다. 새로운 일을 추측으로 좇고 이전의 일들을 관찰로 배운 사람들에게는 기술이 있다. 키케로는 에트루리아인들이 기록과 가르침 속에 널리 전한 것들, 곧 내장점·번개점·의식·복점 등의 책들에서 다룬 것들을 여기에 포함시켰다. 아울러 갑작스러운 추측으로 풀이되지만 교훈이나 규칙으로 정리되지 않은 다른 것들도 포함시켰다.

다른 하나는 기술이 없다는 이유로 ‘자연적인 것’이라 불렀다. 징표들을 관찰하고 기록한 뒤 이성이나 추측으로 미래를 예감하는 것이 아니라, 마음의 어떤 격동이나 풀려나 자유로워진 움직임으로 미래를 예감하는 사람들에게는 기술이 없다. 이런 일은 꿈꾸는 사람들에게 자주 일어나고, 때로는 광기 속에서 예언하는 사람들에게도 일어난다.

이 구별은 플라톤에게서 가져온 것이다. 그는 『파이드로스』에서 ‘마니아’와 ‘오이오니스티케’, 곧 광기와 복점을 치는 지식을 구별한다. 그는 악령의 감응으로 광기와 함께 생겨나는 예언과 점복의 능력을 ‘마니아’, 곧 광기라 부른다. 그리고 이 말에서 ‘마니케’가 나왔고, 여기에 글자 τ를 넣어 ‘만티케’가 나왔다고 추정한다. 한편 ‘오이오니스티케’, 곧 복점을 치는 지식은, 자연적 징표나 미신에 따라 채택한 다른 징표에서 일정한 법과 규칙에 따라 예측을 엮어 내는 기술을 가리킨다. 그리스인들에게 ‘오이오니스티케’는 한 유의 이름이다. 예언적이고 광란하는 충동에서 나온 것이 아니라, 눈앞에 나타나거나 앞서 있었던 징표 또는 어떤 원인에서든 기술적으로 이끌어 낸 모든 경고와 예시를 포괄한다. 플라톤은 ‘오이오니스티케’라는 이름이 마치 ‘오이오노이스티케’인 것처럼 붙었다고 생각한다. 이에 대해서는 아래에서 말하겠다. 같은 낱말은 새의 징조를 통한 복점에도 쓰였다.

저 사람들이 이런 점복의 기본 종류들을 세운 것은 참된 종교를 전혀 모르고, 이교적 미신과 마귀의 기만에 홀린 사람들로서였다. 그들은 아무 구별 없이 모든 예측을 뒤섞었다. 그러면서도 대체로 마귀적이고 미신적인 것들을 대부분 다루었고, 자연 속에 ‘에울로가 아이티아’, 곧 이치에 맞는 원인이 확립되어 있는 나머지 것들은 거의 스쳐 지나가거나 모호하게 언급할 뿐이었다.