Sanguinis naturalis, sic proprie dicti, & distincti à reliquis coniunctis ipsi humoribus, duo sunt genera in corporibus.
자연적인 혈액, 곧 함께 섞여 있는 다른 체액들과 구별하여 엄밀한 의미에서 부르는 혈액에는 몸 안에서 두 종류가 있다.
Vnum ex epate haustum, vehunt deducuntque in reliquum corpus propagines venae cauae, οἷον ὀχετοί τινες, velut canales quidam, estque ἐρυθρὸν τὴν χροιάν, καὶ ἱκανῶς παχὺ καὶ ἰνῶδες: colore rubrum ac satis crassum & fibrosum.
하나는 간에서 길어 낸 것으로, 대정맥의 가지들이 어떤 수로들처럼 몸의 나머지 부분으로 실어 나른다. 이것은 빛깔이 붉고 상당히 걸쭉하며 섬유가 있다.
Alterum, ex sinistro cordis thalamo, corde constricto, in caudicem aortae infusum, arteriarum inde deriuatarum riuulis distribuitur in reliquum corpus, estque ξανθὸν, λεπτόν, λεπτομερὲς πνευματῶδες, καὶ θερμότατον: id est, flauum, exile, tenuium partium flatuosum, & calidissimum.
다른 하나는 심장이 수축할 때 왼쪽 심장방에서 대동맥의 줄기로 쏟아진 뒤, 거기서 갈라져 나온 작은 동맥들을 통해 몸의 나머지 부분으로 분배된다. 이것은 노랗고 미세하며, 부분들이 가늘고 정기 같으며 아주 뜨겁다. 곧 누렇고 가늘며 미세한 부분들로 이루어져 공기를 머금고 있고, 매우 뜨겁다는 뜻이다.
Corrumpitur autem hic naturalis sanguis, citra admixtionem alterius humoris, cum aut frigidior redditur διὰ ψύξιν τινὰ ὑπόγυον, propter refrigerationem quandam propinquam, aut calidior iusto, ac feruentior ex iracundia, exercitiis, aestu Solis, frictionibus, pharmacis calefacientibus, diaeta tali, vsu vini meracioris ac vetustioris multo. Aut cum crassior vel tenuior, crassioris aut tenuioris victus, vel vehementioris aut remissioris caloris ratione: aut humidior ac dilutior, ex humidiore victu: aut siccior, ex causis contrariis redditur. Denique ex sua specie, in aliam redigitur, cum adustione nimia partibus tenuioribus, in flauam bilem discedit, crassioribus in atram cogitur, forma sanguinis amissa.
이 자연적인 혈액은 다른 체액이 섞이지 않아도 손상된다. 최근에 일어난 냉각 때문에 더 차가워지거나, 분노·운동·태양의 열기·마찰·몸을 데우는 약·그런 식사법·진하고 오래된 포도주를 많이 마시는 일로 적정 수준보다 더 뜨겁고 끓게 될 때이다. 또 더 걸쭉하거나 더 묽은 음식, 더 강하거나 더 약한 열 때문에 혈액이 더 걸쭉하거나 묽어질 때도 그렇다. 더 습한 음식으로 더 습하고 묽어지거나, 반대 원인들로 더 건조해지는 경우도 있다. 마지막으로 지나치게 타면 혈액의 형상을 잃고 다른 형상으로 바뀐다. 더 미세한 부분은 황담즙으로 갈라지고, 더 걸쭉한 부분은 검은 담즙으로 응축된다.
Melancholici succi παρὰ φύσιν τοῦ ἀκράτου praeternaturalis impermixti, duo omnino sunt genera. Vnum crudum, alterum adustum.
섞이지 않은 비자연적 흑담즙성 즙에는 모두 두 종류가 있다. 하나는 미숙한 것이고, 다른 하나는 탄 것이다.
Crudum ex crudis & crassis partibus terreis, à calore natiuo non subactis, relinquitur, & manet crudum. Alterum adustum, vel adustione simplici, vel putrefactione, fit, cum ex crudo illo, sed à natura destituto, aut melancholico succo naturali, à calore natiuo derelicto, tum ex sanguine. Tertiae enim speciei suum, inter flauae bilis differentias, locum relinquo. Vocant autem hanc alteram speciem, μέλαιναν χολὴν ἀκριβῶς, exquisite atram bilem, quae multum differt à succo melancholico.
미숙한 것은 타고난 열로 처리되지 않은 미숙하고 걸쭉한 흙 같은 부분들에서 남겨져, 그대로 미숙하게 머문다. 다른 종류인 탄 것은 단순한 태움이나 부패로 생긴다. 이는 자연이 버린 앞의 미숙한 즙, 또는 타고난 열이 떠난 자연적 흑담즙성 즙에서 생기기도 하고, 혈액에서 생기기도 한다. 세 번째 형태의 자리는 황담즙의 여러 구별 가운데에 그대로 두겠다. 사람들은 이 두 번째 종류를 정확한 의미의 검은 담즙이라고 부른다. 이것은 흑담즙성 즙과 매우 다르다.
Est enim succus melancholicus crassus in venis sedimentum massae sanguineae, analogon fecibus vini, & ἀμόργῃ, amurcae, olei, non acre, nec rodens, nec acidum: multo minus fermentans terram. Hoc sedimentum, si in corpore conclusum moram trahat, & coaceruetur, neque aut excernatur, per patentes & conspicuos meatus, aut assidua ceu ventilatione diffletur, paulatim aduritur, & tandem putrescit.
흑담즙성 즙은 정맥 안에서 혈액 덩어리의 걸쭉한 침전물이기 때문이다. 이는 포도주의 앙금이나 기름의 찌꺼기와 비슷하며, 자극적이지도 갉아먹지도 시지도 않고, 하물며 흙을 부풀어 오르게 하지는 않는다. 이 침전물이 몸 안에 갇혀 오래 머물며 쌓이고, 열려 눈에 보이는 통로들로 배출되지도 않고 끊임없는 통풍 같은 작용으로 흩어지지도 않으면, 차츰 타다가 마침내 부패한다.
Sunt itaque τῆς ἀκριβῶς μελαίνης χολῆς, exquisite atrae bilis, duae species, aut si his illam addere volumus, quam, ex adustione flauae bilis, nasci diximus, tres. Vna fit, ex adustis sanguinis partibus, crassioribus, quae omnium est mitissima, sed paulatim, quo magis vritur, fit acrior & mordacior. Alteram gignit, adustione sui, succus melancholicus, quae priore deterior est, & nocentior, κατὰ τὴν σύστασιν, consistentia siue substantia, tenuior, succo melancholico, acida, acris, rodens, nitens, instar picis, radens corpus & terram, &, cum effunditur ex corpore, feruefaciens terram, atque inflans ampullis multis, instar fermenti.
따라서 정확한 의미의 검은 담즙에는 두 형태가 있다. 앞서 황담즙이 타서 생긴다고 한 것까지 더하면 셋이다. 하나는 혈액의 더 걸쭉한 부분들이 타서 생기며, 그중 가장 순하다. 그러나 더 많이 탈수록 차츰 더 자극적이고 물어뜯는 듯해진다. 다른 하나는 흑담즙성 즙이 타면서 생기며, 앞의 것보다 더 나쁘고 해롭다. 이것은 점도 또는 실체가 흑담즙성 즙보다 더 미세하고, 시고 자극적이며 갉아먹고, 역청처럼 윤기가 난다. 몸과 흙을 깎아 내며, 몸 밖으로 쏟아지면 흙을 끓게 하고 발효제처럼 많은 기포로 부풀게 한다.
Cum hac Galenus illam, ex flaua bile natam, atram bilem conferens, inquit, ἡ ἐκ τῆς ξανθῆς χολῆς ὑπεροπτωμένης χαλεπωτάτη παντοίως. Item τά τ’ ἄλλα κακοήθης ἐστὶ καὶ διαβιβρώσκει τὰ μόρια, ὅπου ἂν τύχοι πλεῖον ἀθροισθεῖσα: ἡ δὲ ἑτέρα ἡ ἐκ τοῦ αἵματος, ὡς ἂν εἴποι τις ἰλύος καὶ τρυγός, παχυτέρα μὲν ἐκείνης τῇ συστάσει, πολὺ δ᾽ ἀπολειπομένη τῷ μοχθηρῷ. id est, quae ex flaua bile superassata, omnino perniciosissima. ibid. tum aliis maligna est: tum partes, vbi paulo amplius collecta fuerit, arrodit: altera vero, quae ex sanguinis, vt ita dicam, limo & fece, fit, substantia quidem & consistentia illa est crassior, sed prauitate multum ab illa deficit.
갈레노스는 황담즙에서 생긴 검은 담즙을 이것과 비교하며 말한다. ‘황담즙이 지나치게 구워져 생긴 것은 모든 점에서 가장 해롭다.’ 또 말한다. ‘다른 점들에서도 사나우며, 더 많이 모인 곳의 부위들을 갉아먹는다. 다른 것은 혈액의 진흙과 앙금이라 할 만한 것에서 생기며, 점도는 앞의 것보다 더 걸쭉하지만 해로움은 훨씬 못 미친다.’ 곧 지나치게 구워진 황담즙에서 생긴 것은 전적으로 가장 해롭다는 뜻이다. 같은 곳에서 덧붙인 라틴어 풀이로는, 그것은 다른 점들에서도 해로울 뿐 아니라 조금 더 많이 모인 부위들을 갉아먹는다. 반면 혈액의 진흙과 앙금이라 할 만한 것에서 생긴 다른 담즙은 실체와 점도에서 앞의 것보다 더 걸쭉하지만, 나쁨에서는 훨씬 못 미친다.