전사 관례: 긴 s는 s로 표시하고, 행말 분철은 합친다. 인쇄 철자·약자·구두점은 가능한 한 보존한다. 반복되는 쪽머리·장서명·면수·캐치워드는 별도 원전 목록에 기록하며 산문으로 중복 번역하지 않는다.
원문
Imitatione hæc & instituit & exercuit exempli diuini, vt alia plæraque, Diabolus.
번역
마귀는 다른 많은 일들과 마찬가지로, 하나님의 본을 모방하여 이러한 것들을 제정하고 실행하였다.
원문
Testimonio enim doctrinæ sacræ constat, Deum multa Patres sanctos initio, & populum suum per Prophetas postea, ante natum Christum, docuisse & monuisse: vsum alias compellatione vocis humanæ, sed variata specie ἐπιφανείας seu apparitionis, vt cum virorum trium specie occurrit Abrahæ, & luctatus est viri habitu cum Iacob, & Moysi sese ostendit ex ardenti rubo, & Christo baptizato, de cœlo personat voce humana, qua & Christum dilectum filium suum esse testatur, & audiri eum præcipit.
번역
거룩한 가르침의 증언에 따르면, 하나님께서는 그리스도께서 탄생하시기 전 처음에는 거룩한 조상들에게, 뒤에는 예언자들을 통해 자기 백성에게 많은 것을 가르치고 경고하셨음이 분명하다. 때로는 사람의 음성으로 말을 건네되 ‘나타남(ἐπιφάνεια)’의 모습은 달리하셨다. 이를테면 세 사람의 모습으로 아브라함에게 나타나셨고, 한 남자의 모습으로 야곱과 씨름하셨으며, 불타는 떨기나무에서 모세에게 자신을 보이셨다. 또 그리스도께서 세례받으셨을 때에는 하늘에서 사람의 음성으로 말씀하여, 그리스도가 자신의 사랑하는 아들임을 증언하고 그의 말을 들으라고 명하셨다.
원문
Alias somniorum immissione, cuius rei exempla præbent Iacob, Ioseph, Daniel; alias exhibitione visionum, quæ fuerunt velut picturæ, quas cernebant & intelligebant Prophetæ, aut perculsi impulsique euidenti motu diuino, cum quadam consternatione, aut etiam sine euidenti aliqua concitatione animorum.
번역
다른 때에는 꿈을 보내는 방식으로 하셨다. 야곱과 요셉과 다니엘이 그 사례들이다. 또 다른 때에는 환상을 보여 주셨는데, 이는 예언자들이 보고 이해하는 그림들과 같았다. 그들은 뚜렷한 하나님의 움직임에 사로잡혀 이끌리고 얼마간 놀라기도 했으며, 때로는 마음이 겉으로 뚜렷하게 격동하지 않는 가운데 그러하기도 하였다.
원문
Sed procul ab his aberat errabundæ & vesanæ amentiæ furor.
번역
그러나 방황하고 미친 정신착란의 광기는 이런 일들과 전혀 달랐다.
원문
Non permouebantur ratione, sed integra, immota, & constanti mente ac ratione afflatuum diuinorum excipiebant impetus, & sentiebant vim horum atque ardorem, & monita intelligebant diuina, quæ à patefactis ante ac promulgatis oraculis nunquam discordabant, nunquam à perpetua æternæ veritatis & immotæ iusticiæ diuinæ discrepabant norma: nunquam vel præcipiebant, vel comprobabant scelera vetita diuinitus & idololatrias; sed his reprehensis atque condemnatis, pœnas denunciabant autoribus, & horum asseclis, ac sectatoribus atrocissimas, ingenti spiritu ac plane ardenti, nisi qui discessissent à Deo, atque à vestigiis deflexissent veritatis, abrogatione idololatriæ, & sceleratæ vitæ emendatione, cum vera pœnitentia, atque ad Deum conuersione seria, redirent in viam.
번역
그들은 이성을 잃지 않았다. 온전하고 흔들리지 않으며 굳건한 정신과 이성으로 하나님의 영감이 밀려오는 것을 받아들이고, 그 힘과 열기를 느끼며, 하나님의 경고를 이해하였다. 그 경고들은 앞서 계시되고 선포된 신탁들과 결코 어긋나지 않았으며, 영원한 진리와 흔들림 없는 하나님의 정의라는 항구적인 규범에서 결코 벗어나지 않았다. 하나님께서 금하신 악행과 우상숭배를 명하거나 승인하는 일도 결코 없었다. 오히려 그것들을 꾸짖고 정죄하며, 그 행위의 주창자들과 그 추종자들에게 지극히 참혹한 형벌을 크고 불타는 열정으로 선포하였다. 하나님을 떠나 진리의 발자취에서 벗어난 사람들이 우상숭배를 폐기하고 사악한 삶을 바로잡으며, 참된 회개와 진지한 하나님께로의 회심으로 길에 돌아오지 않는다면 그렇게 되리라고 한 것이다.
원문
His longe dissimilis erat furiosorum vatum conditio apud Ethnicos, quorum mentes, non vis diuina, sed impulsus concitabat Diaboli, falso imitantis illam Dei inenarrabilem κοινωνίαν seu consociationem, qua sese euidenter communicabat & aperiebat Patribus & Prophetis.
번역
이교도들 가운데 광란에 빠진 예언자들의 상태는 이와 크게 달랐다. 그들의 정신을 뒤흔든 것은 하나님의 능력이 아니라 마귀의 충동이었다. 마귀는 하나님께서 조상들과 예언자들에게 자신을 분명히 나누어 주고 드러내셨던 그 형언할 수 없는 ‘교제(κοινωνία)’, 곧 결합을 거짓으로 모방하였다.
원문
Vates enim Ethnici, cum, ex insultu infestuque Diaboli, furore corriperentur, nec corporum suorum, nec mentis ac rationis, compotes esse amplius poterant, & sese ignorabant, & nihil eorum, quæ argute concinneque, vel oratione soluta, vel numeris, versuque, sæpe pronunciabant, intelligebant, Diabolo vim adferente corpori, & violenta contorsione atque coactione partes intelligentiæ seruientes ac rationi, prorsus deprauante: & semel tali furore perciti, nunquam postea recuperabant amissæ rationis vsum. Quæ vero fundebant, si ad religionem spectabant, sententiis prolatæ diuinitus veritatis aduersabantur semper, vel palam atque expresse, vel cum obscuritate fraudulenta atque insidiosa. Si denunciationem aut cladium futurarum, aut prosperitatis continebant, obscuritatibus erant inuoluta inextricabilibus & ambiguitatum plenis, quibus adulabatur quandoque Principibus, sicut de Demone Delphico Demosthenes questus: Pythiam Φιλιππίζειν, quasi cum Philippo facere.
번역
이교의 예언자들은 마귀의 공격과 침입으로 광기에 사로잡히면, 더는 자기 몸도 정신과 이성도 지배할 수 없었다. 자신이 누구인지도 알지 못하고, 산문이나 운율과 시구로 재치 있고 매끄럽게 자주 내뱉는 말들 가운데 아무것도 이해하지 못하였다. 마귀가 몸에 폭력을 가하며, 격렬하게 비틀고 강제하여 이해력과 이성에 봉사하는 부분들을 철저히 망가뜨렸기 때문이다. 한 번 그런 광기에 사로잡힌 뒤에는 잃어버린 이성의 사용을 다시는 회복하지 못하였다. 그들이 쏟아 내는 말이 종교에 관한 것이라면, 언제나 하나님이 선포하신 진리의 명제들에 맞섰다. 때로는 공개적이고 명백하게, 때로는 속이고 함정을 놓는 모호함으로 그렇게 하였다. 앞으로 닥칠 재앙이나 번영의 예고를 담고 있다면, 풀어낼 수 없고 중의성으로 가득한 어둠에 싸여 있었다. 마귀는 이를 이용하여 때때로 군주들에게 아첨하였다. 데모스테네스가 델포이의 악령을 두고 피티아가 ‘필리포스 편을 든다(Φιλιππίζειν)’고 불평한 것과 같다.
원문
Minime in talibus furoribus suo liberoque ferebantur mentis impetu, sed incitationibus agitabantur violentis Diaboli, quibus eam κοινωνίαν, communionem, qua sese Deus sanctis Patribus & Prophetis coniungebat efficienter, exprimere falso studuit.
번역
이런 광란 속에서 그들은 결코 자기 정신의 자유로운 충동에 따라 움직인 것이 아니었다. 마귀의 폭력적인 자극에 시달렸던 것이다. 마귀는 그러한 자극으로, 하나님께서 거룩한 조상들과 예언자들에게 실제로 자신을 결합하셨던 ‘교통(κοινωνία)’을 거짓되게 재현하려 하였다.