원문

Præter hæc & aliud est, quod difficultatem coniectandi auget, & præuisorum, ac præscitorum Physicorum certitudinem infirmat ac labefactat. Pleraque enim in tota rerum natura fiunt, & eueniunt non ἀναγκαίως, & necessario, sed ἐνδεχομένως contingenter. Cuius rei causa est, liberrima Dei Architecti, & operum naturæ gubernatoris voluntas, atque omnipotentia. [Marginal68: Physicarum prædictionum certitudinem labefactat contingentia.] Etsi enim indidit singulis suos agendi modos, quos naturis non eripit: tamen nec à Physicis causis edi consuetæ, & exertæ iam, atque in accommodatam & adhibitam materiam directæ, defixæque actiones, quæ sunt ἀπροαίρετοι κινήσεις, motus consilii & propositi expertes naturarum, idem eodem modo semper efficiunt: neque προαιρετικὰ, ea quæ consilii sunt ac propositi hominum, vt instituta, inchoataque sunt, ac deliberata & distributa, ita necessario procedunt, aut in eum exeunt finem, in quem sunt directa & conclusa. Inde Aristotelicæ natæ περὶ τύχης κὲ αὐτομάτου, de fortuna & casu disputationes. Liberrime enim prima causa, & vim secundis suppeditat, aut cum vult, subtrahit. & agentium ἐνεργείας, effectiones gubernat ac dirigit: vel restringit, cum vult, & promouet effectiones, atque opera maturat, vel elidit, atque impedit: cum vult denique, liberrime regit & dispensat omnia, aut κατ’ εὐδοκίαν ἐνεργητικὴν, secundum voluntatis & arbitrii sui vim efficacem, per ordinatam causarum seriem, aut κατ’ οἰκονομίαν, per dispensationem, suo consilio & arbitrio aliquid, præter ordinem, & contra cursum causarum, moliendo, aut κατὰ συγχώρησιν, permissione, indulgendo & permittendo aliquid. Longe aliter incitat, regit, & struit, aut contra infrenat & inhibet causas ἀπροαιρέτους, non agentes voluntarie, & Physicas, quæ sine deliberatione, sineque delectu, & libera facultate, prorsus naturæ suæ sequuntur ductum atque impetum: aliter προαίρεσιν, consilium & propositum, hominis, cui τὸ αὐτεξούσιον, libertatem voluntatis, non adimit, quod ex naturæ vulnere adhuc reliquum est, cum horribili & deploranda ἀδυναμία, naturæ imbecillitate, ad ea præstanda, quæ lege Dei præcipiuntur, & δυνάμει facultate praua, contraria, incitante ad contumaciam, voluntati diuinæ aduersam. [Marginal68: Causa prima tripliciter agit in secundas.]

번역

이 밖에도 추측을 더욱 어렵게 하고, 자연학적으로 예견하고 미리 안 것들의 확실성을 약화하며 흔드는 요인이 있다. 사물의 자연 전체에서 대부분의 일은 ‘아낭카이오스’, 곧 필연적으로가 아니라 ‘엔데코메노스’, 곧 우연적으로 일어나기 때문이다. 그 원인은 자연의 제작자이자 그 작용을 다스리시는 하나님의 지극히 자유로운 의지와 전능에 있다.

그분은 각각에게 고유한 작용 방식을 주셨으며 그 본성에서 그것을 빼앗지 않으신다. 그렇다고 자연 원인이 통상 일으키는 작용이 언제나 같은 것을 같은 방식으로 이루는 것은 아니다. 이미 발휘되어 적합하고 주어진 질료를 향해 고정된 작용이라도 그러하다. 이런 작용은 ‘아프로아이레토이 키네세이스’, 곧 계획과 의도가 없는 본성들의 움직임이다. 또한 ‘프로아이레티카’, 곧 인간의 계획과 의도에 속하는 일들도, 마련하고 시작하고 숙고하여 배치한 그대로 필연적으로 진행되거나, 지향하고 결정한 목적에 도달하는 것은 아니다.

여기에서 ‘튀케와 아우토마톤에 관하여’, 곧 행운과 우연에 관한 아리스토텔레스의 논의가 생겨났다.

제일 원인은 지극히 자유롭게 제이 원인들에게 힘을 공급하시고, 원하실 때에는 거두기도 하신다. 작용하는 것들의 ‘에네르게이아이’, 곧 작용을 다스리고 인도하시며, 원하실 때 제한하기도 하신다. 작용을 촉진하여 일을 무르익게 하시거나 꺾고 막기도 하신다. 요컨대 원하실 때 모든 것을 지극히 자유롭게 다스리고 배분하신다. ‘작용하는 선한 뜻에 따라’, 곧 자신의 의지와 결정의 유효한 힘에 따라 질서 있는 원인들의 연쇄를 통하여 하신다. 또는 ‘오이코노미아에 따라’, 곧 섭리적 처분으로 자신의 뜻과 결정에 따라 질서 밖에서, 원인들의 진행에 거슬러 어떤 일을 이루신다. 또는 ‘허용에 따라’, 곧 어떤 일을 용인하고 허락함으로써 하신다.

선택 없이 작용하는 자연 원인들을 자극하고 다스리고 배열하시거나, 반대로 제어하고 막으시는 방식은 인간의 선택을 다루시는 방식과 크게 다르다. 전자는 숙고나 선택이나 자유로운 능력 없이 전적으로 자기 본성의 이끌림과 충동을 따른다. 후자는 ‘프로아이레시스’, 곧 인간의 계획과 의도다. 하나님은 인간에게서 ‘아우텍수시온’, 곧 의지의 자유를 빼앗지 않으신다. 이것은 본성이 상처 입은 뒤에도 아직 남아 있는 것이다. 그러나 거기에는 하나님의 법이 명하는 것을 이행하기에 무섭고 통탄할 만한 ‘아뒤나미아’, 곧 본성의 무능력이 함께 있다. 또한 하나님의 의지에 맞서는 불순종으로 몰아가는, 악하고 반대되는 ‘뒤나미스’, 곧 능력도 함께 있다.