대조 원고

전사 관례: 긴 s는 s로 표시하고, 행말 분철은 합친다. 인쇄 철자·약자·구두점은 가능한 한 보존한다. 반복되는 쪽머리·장서명·면수·캐치워드는 별도 원전 목록에 기록하며 산문으로 중복 번역하지 않는다.

R2_125_p1

원문

Ritibus his vtebantur; Aras, quæ plerunque geminæ erant & pares, nigris ornabant vittis aut cæruleis, & cupresso: cumque, pecudes confodissent, spirantem adhuc cruorem, in effusam spargebant terram, vinumque, lac, & mel miscebant, postea cæsæ victimæ viscera ter circum aras gestabant, igne accenso.

번역

그들은 다음과 같은 의식을 사용하였다. 대개 둘씩 짝을 이루고 같은 크기인 제단들을 검거나 푸른 띠와 사이프러스 가지로 꾸몄다. 가축을 찔러 죽이면 아직 생명의 기운이 남은 피를 흩어 놓은 흙에 뿌리고, 포도주와 젖과 꿀을 섞었다. 그런 뒤 불을 붙이고, 죽인 희생 짐승의 내장을 제단 둘레로 세 번 들고 돌았다.

R2_125_p2

원문

Hoc ritu commoueri ex imo animas, producique, arbitrabantur: cumque manes placarent, pocula libabant, rogumque, & sepulchrum vino, sed inuersa manu conspergebant, & nigras immolabant victimas, quarum viscera oleo rigata coniiciebant in ignem, incensis lignis sterilibus, quæ è sepulcris eruta esse oportebat. Sacra vero noctu peragebant, vel in meridie, vel die decrescente. Fugere enim mane aduentantem Solem credebantur manes. Inualuerat autem hæc consuetudo apud Ethnicos adeo, vt Romani annuatim ter, postridie Vulcanalia & ante sexto Idus Nouembris, & ante tertio Nonas Octobris, Diti & Proserpinæ, in campo Martio, vbi aram Diis Manibus, in loco abdito, subter terram effosso, statuerent, victimis, epulis, thure, & mero sacrificarent, & decreta facerent, de rituum illorum conseruatione, & atro die manibus parentare, ne infesti redderentur, prohiberent: denique, si non rite administrata, vel ex leuibus causis intermissa essent, secundo tertio instaurari ea ac refici vellent. Instituisse hæc sacra Sibyllam Cumæam ferunt.

번역

그들은 이 의식으로 영혼들이 깊은 곳에서 움직여 밖으로 끌려 나온다고 여겼다. 망령을 달랠 때에는 술잔을 부어 바치고, 손을 뒤집어 장작더미와 무덤에 포도주를 뿌렸다. 또 검은 희생 짐승을 잡아 그 내장에 기름을 끼얹고 불 속에 던졌다. 불은 열매 맺지 못하는 나무로 피웠으며, 그 나무는 무덤에서 파낸 것이어야 했다. 제사는 밤이나 한낮, 또는 날이 저물 때 행하였다. 망령은 아침에 다가오는 태양을 피한다고 믿었기 때문이다. 이 관습은 이교도들 사이에서 매우 굳어져, 로마인들은 해마다 세 차례, 곧 불카날리아 다음 날과 11월 이드스의 여섯째 날 전, 10월 노나이의 셋째 날 전에 마르스 광장에서 디스와 프로세르피나에게 제사를 지냈다. 그곳의 숨겨진 장소, 땅 아래로 파낸 곳에 망령신들의 제단을 세우고, 희생 짐승과 음식과 향과 순수한 포도주를 바쳤다. 이 의식들을 보존하는 법령을 만들었으며, 망령들이 적대적이 되지 않도록 흉일에는 망령을 위한 제사를 지내는 것을 금하였다. 끝으로 의식이 올바르게 거행되지 않았거나 사소한 이유로 중단되었다면, 두 번 세 번 다시 시작하여 새로 행하게 하였다. 이 제사를 세운 이는 쿠마이의 시뷜라라고 전한다.

R2_125_p3

원문

Verrius Flaccus, vt Plinius scribit, authores posuit, quibus credat in oppugnationibus vrbium solitos Romanos ante omnia euocare per sacerdotes Deum, in cuius tutela oppidum esset, eique, viso eundem apud ipsos locum cultumque, aut etiam ampliorem, deferre ac promittere. Ideoque occultatum magna industria tutelarem Deum vrbis Romæ, ne quid simile, si in obsidionis pericula vrbs adduceretur, tentarent hostes.

번역

플리니우스의 기록에 따르면, 베리우스 플라쿠스는 로마인들이 도시를 공격할 때 무엇보다 먼저 사제들을 통해 그 도시를 보호하는 신을 불러내곤 했다고 믿을 만한 저자들을 제시하였다. 그리고 눈에 보인 그 신에게 자신들 가운데서도 동일한 장소와 숭배를, 또는 더 큰 것을 제공하고 약속했다고 한다. 그러므로 로마 도시의 수호신은 큰 공을 들여 숨겨졌다. 도시가 포위의 위험에 처했을 때 적들이 비슷한 일을 시도하지 못하게 하려는 것이었다.

원주 대조

Ritus in euocandis Manibus obseruati.

망령을 불러낼 때 지킨 의식들.

Romani ante oppugnationes vrbium deos tutelares euocabant.

로마인들은 도시를 공격하기 전에 수호신들을 불러냈다.