원문

Ex actionibus iisdem assidue iteratis, frequentatis, & continuatis, voluntas δύναμιν quandam [προαιρετικὸν?] facultatem consilii & propositi seu agilitatem ad eas prompte exercendas acquirit.

Cor iisdem sæpe agitatum motibus, δύναμιν facultatem ad similes motus ciendos, propensionemque adipiscitur. Et quanquam hæ disciplina comparatæ vires languidiores sunt natiuis, tamen aliquo modo sarciunt ac compensant hoc, in quo natura deficit.

Contra disciplina eneruis, indulgens, laxa, ac delicata, acres etiam ac firmos ad virtutem in natura stimulos, aut obtundit prorsus, aut (vt sic dicam) ad eum modum eliquat, vt diffluant: Eadem propensionem ad libidines, luxuriam, & vitam voluptuariam alit ac fouet, aut, si nulla adsit talis propensio, fastidiosas, delicatas, difficiles, & morosas reddit naturas.

Sic è contrario adstricta nimis & coacta educatio alacritatem animorum frangit.

번역

동일한 행위들을 꾸준히 되풀이하고 자주 행하며 계속함으로써, 의지는 어떤 ‘뒤나미스 프로아이레티케(δύναμις προαιρετική)’, 곧 숙고와 결심의 능력, 또는 그러한 행위들을 신속하게 수행하는 민첩성을 얻는다.

심장도 같은 움직임들에 자주 흔들리면 비슷한 움직임을 일으킬 ‘뒤나미스(δύναμις)’, 곧 능력과 성향을 얻게 된다. 훈련으로 얻은 이러한 힘들은 타고난 힘들보다 약하지만, 자연이 부족한 부분을 어느 정도 보충하고 메워 준다.

반대로 힘없고 방임적이며 느슨하고 안락함만 좇는 훈련은, 본성 안에 있는 날카롭고 확고한 덕의 자극들마저 완전히 무디게 하거나, 말하자면 녹여서 흩어지게 만든다. 이러한 훈련은 욕정과 사치와 쾌락을 좇는 삶에 대한 성향을 기르고 북돋우며, 그런 성향이 없더라도 본성을 까다롭고 나약하고 다루기 어렵고 성가시게 만든다.

이와 반대로 지나치게 엄격하고 강압적인 교육은 정신의 활기를 꺾는다.

원주 대조

Disciplinæ laxioris aut astrictioris effectus.

더 느슨하거나 더 엄격한 훈련의 영향.