원문

Terrarum vero quantum discrimen, quanta seminum, ex quibus corpora procreantur, diuersitas ac dissimilitudo? Alii terræ tractus à medio cœli itinere, in quo Planetæ versantur perpetuo, procul absunt. Alii illi ipsi tractui viæ Solis intrusi, radios directissimo vibratos proiectu verticibus excipiunt, replicatosque ac regestos ingeminant, vt validius vrant. Alii palustres sunt, plani alii, alii montibus ardui, aut syluis obsiti, arenosi alii, alii argillosi, alii sulphuris, bituminis, viuæ calcis, chalcanthi, & metallorum cæterorum, venis scatent aut effluunt, quæ suæ naturæ halitus in circumfusum aerem expirant, & corpora aerem sorbentia, qualitatibus iisdem imbuunt. Hanc regionum locorumque diuersitatem, non solum cœli effectiones, sed & propinquarum causarum vires variare, docet experientia. Candent niuibus, & glacie percrepant, arduorum cacumina montium, cum plana, & à montibus syluisque dissita, grato suauique calore tepeant: Frequentiores & magis impetuosas pluuias, turbulentiores ventos, crebriora fulmina, alia loca aliis experiuntur. Inundantur aquis palustria, cum eminentiora vix pauxillum irrorentur. Valent robore corporum, moribus ferociunt, totoque aspectu rigidiorem & agrestiorem præ se ferunt naturam, qui syluas montesue incolunt: Contra, natura mansuetiores esse, citiusque & facilius cultura emollitos mitescere, in planis non paludosis degentes, cernimus. Sed longum esset pæne infinita gentium discrimina, quæ sola locorum parit diuersitas, commemorare, cum exiguo seclusas interuallo, tota propemodum natura dissidere conspiciamus. Maior ad gignendas constituendasque, ac commoderandas crases corporum, vis seminum est. [Marginal83: Terrarum diuersitas tempestatum & morum discrimina parit.]

번역

그렇다면 땅들 사이에는 얼마나 큰 차이가 있으며, 몸이 생겨나는 씨앗들 사이에는 얼마나 큰 다양성과 차이가 있는가? 어떤 땅은 행성들이 끊임없이 다니는 하늘 가운데의 길에서 멀리 떨어져 있다. 다른 땅은 바로 태양의 길이 지나는 그 지대 안에 들어 있어서, 가장 곧은 방향으로 쏟아지는 광선을 머리 위에서 받는다. 또 그 광선을 반사하고 되돌려 거듭 겹치게 하여 더 강하게 타오르게 한다.

어떤 땅은 습지이고, 어떤 땅은 평지이며, 어떤 땅은 높은 산으로 솟아 있거나 숲으로 덮여 있다. 모래땅도 있고 점토질 땅도 있으며, 황·역청·생석회·찰칸툼과 그 밖의 광물들의 광맥이 풍부하거나 흘러나오는 땅도 있다. 이런 것들은 자기 본성에 따른 기운을 주변 공기 속으로 내뿜고, 그 공기를 들이마시는 몸에 같은 성질을 스며들게 한다.

지역과 장소의 이러한 차이가 하늘의 작용 결과뿐 아니라 가까운 원인들의 힘도 달라지게 한다는 것을 경험이 가르친다. 산의 높은 봉우리들이 눈으로 희게 빛나고 얼음으로 쩍쩍 갈라질 때, 산과 숲에서 떨어진 평지는 쾌적하고 부드러운 온기로 따뜻하다. 어떤 장소는 다른 장소보다 더 잦고 더 거센 비와 더 사나운 바람, 더 빈번한 벼락을 겪는다. 습지는 물에 잠기지만 더 높은 곳은 겨우 조금 적셔질 뿐이다.

숲이나 산에 사는 이들은 몸의 힘이 세고, 성품이 사나우며, 전체 모습에서 더 거칠고 투박한 본성을 드러낸다. 반대로 습지가 아닌 평지에 사는 이들은 본래 더 온순하고, 교화를 통해 부드러워져 더 빨리 더 쉽게 유순해지는 것을 우리는 본다. 하지만 장소의 차이만으로 생겨나는 민족들 사이의 거의 무한한 차이를 모두 열거하려면 길어질 것이다. 아주 좁은 간격으로 떨어져 있으면서도 거의 본성 전체가 서로 다른 민족들을 보게 되기 때문이다. 몸의 배합을 생겨나게 하고 성립시키며 조절하는 데에는 씨앗들의 힘이 더욱 크다.