Voluntas suprema in anima rationali potentia est, libera, effectrix actionum omnium spontanarum, quæ agere, vel non agere, & suspendere actionem potest, monstrato obiecto à potentia altera intelligente. Necesse est enim, vt appetitionem alicuius rei, vel recusationem, præcedat eiusdem cognitio, cum nulla sit ignoti cupido. Causa ergo primo mouens voluntatem, Mens est, indicans atque ostendens voluntati, quæ sint expetenda, ac prosequenda, quæ fugienda, aut reiicienda. [Marginal87: Voluntas humana.] [Marginal87: Mens voluntatem mouet.] Etsi vero hæ duæ δυνάμεις facultates, arbitrarias actiones omnes primo præcipueque instituunt, inchoant, moderantur, atque vrgent, & exequuntur, eo ordine, vt Mens, quid fieri conueniat, consilio delectuque adhibito, decernat: Voluntas, quæ vult, deligat & suscipiat: Mens circumspectis occasionibus omnibus accommodata, ac profutura ad institutam rem, vel obfutura, atque aduersatura, notet atque ostendat: Voluntas conuenientia consectetur ac comparet, aduersa declinet, ac repellat: Tamen neque ipsæ inter se semper consentiunt, & vtraque cum pluribus aliis est copulata causis synergis, quarum antecedunt quædam, quædam se simul inferunt, quædam ceu ministræ seruiunt: & harum quælibet suo loco atque ordine alias adiuuant & acuunt, alias vitiant ac deprauant, alias remorantur ac impediunt illarum principum facultatum actiones. [Marginal88: Mens & voluntas sæpe inter se dissonant.]
의지는 이성적 영혼 안의 가장 높은 능력이다. 자유로우며 모든 자발적 행위를 일으키는 능력으로서, 인식하는 다른 능력이 대상을 보여 주면 행하거나 행하지 않을 수 있고 행위를 중단할 수도 있다. 어떤 것을 욕구하거나 거부하기에 앞서 그것을 아는 일이 반드시 있어야 하기 때문이다. 모르는 것에 대한 욕구는 없기 때문이다. 그러므로 의지를 맨 먼저 움직이는 원인은 정신이다. 정신은 무엇을 바라며 추구해야 하고 무엇을 피하거나 물리쳐야 하는지를 의지에 알리고 보여 준다.
이 두 가지 ‘뒤나메이스’, 곧 능력은 모든 자의적 행위를 맨 먼저, 그리고 주도적으로 계획하고 시작하고 조절하고 밀고 나가며 실행한다. 그 순서는 이렇다. 정신은 숙고와 선택을 사용하여 무엇을 해야 알맞은지 결정하고, 의지는 자신이 원하는 것을 골라 맡는다. 정신은 모든 기회를 살핀 뒤 계획한 일에 알맞고 도움이 될 것과 해롭고 방해될 것을 가려 보여 준다. 의지는 알맞은 것을 좇아 마련하고, 상반되는 것을 피하여 물리친다.
그러나 이 두 능력 자체가 언제나 서로 일치하는 것은 아니다. 각각은 다른 여러 협력 원인들과 결합되어 있다. 그 가운데 어떤 원인은 앞서 작용하고, 어떤 원인은 동시에 끼어들며, 어떤 원인은 보조자처럼 봉사한다. 이 원인들은 저마다 제 자리와 질서에서, 때로는 그 주도적 능력들의 행위를 돕고 날카롭게 하며, 때로는 훼손하고 왜곡하고, 때로는 늦추고 방해한다.