원문 대조 원고

R4-552-03

Περιττώματα παρὰ φύσιν, excrementa non naturalia, sunt omnes corrupti humores, siue quantitate sola, modum mensuramque à natura praescriptam excedant, siue qualitate peccent, siue vtroque: seu putrefactione mutentur in alterius humoris speciem, aut toto genere diuersam, & praeter naturam, aut non quidem, praeter naturam, toto genere diuersam tamen, à priori, & ea, quae secundum naturam est, specie. Nec vsui, sed oneri, damnoque sunt corpori, molestiamque adferunt, & morbos, cum vitae discrimine, nisi mature tollantur & extirpentur.

자연에 어긋나는 찌꺼기, 곧 비자연적인 찌꺼기는 손상된 모든 체액이다. 양에서만 자연이 정한 정도와 척도를 넘든, 성질에 잘못이 있든, 양쪽 모두 그러하든 포함된다. 또 부패를 통해 다른 체액의 형상으로 바뀐 것들도 포함된다. 그 형상은 본래의 것과 종류 전체가 다르고 자연에 어긋날 수도 있고, 자연에 어긋난다고까지 할 수는 없더라도 앞서의 자연에 맞는 형상과는 종류 전체가 다를 수도 있다. 이것들은 몸에 쓸모가 아니라 짐과 손해가 되며, 제때 제거하여 뿌리 뽑지 않으면 불편과 병을 일으켜 생명까지 위태롭게 한다.

R4-552-04

Corrumpuntur autem humores duobus modis. Primo, vt Galenus inquit, ὅταν αὐτοὶ μόνοι ὄντες καὶ ἄκρατοι ἀφίκωνται εἰς δυσκρασίαν, ἢ φθοράν, χωρὶς τοῦ τῶν ἄλλων τινὰ χυμῶν πλεονεκτῆσαι καὶ ἐπιμίξαι: id est, cum soli ipsi, & impermixti perueniunt ad intemperiem aut corruptionem, sine redundantia aut admixtione alius cuiusdam humoris: efficiente vel intemperiem calore, aut ardentiore iusto, aut languidiore: vel corruptionem alieno, in vno aliquo, pluribusue humoribus impermixtis, quo fit, vt in aliam transeant speciem vel toto genere, praeter naturam, vel sola qualitate.

체액은 두 방식으로 손상된다. 첫째는 갈레노스가 말하듯 ‘그 체액들만 홀로 있고 섞이지 않은 채, 다른 어떤 체액이 넘쳐 더해지지 않고도 성질의 불균형이나 부패에 이르는 경우’이다. 곧 그 체액들 자체만 다른 것과 섞이지 않은 상태에서, 다른 체액의 과잉이나 혼입 없이 불균형 또는 부패에 이르는 것이다. 적정 수준보다 더 뜨겁거나 더 약한 열이 불균형을 일으키기도 하고, 이질적인 열이 서로 섞이지 않은 한 체액 또는 여러 체액에 부패를 일으키기도 한다. 그 결과 체액들은 종류 전체에서 자연에 어긋나거나 오직 성질에서만 다른 형상으로 넘어간다.

R4-552-05

Alter modus, quo vitiantur humores, est διὰ πλεονεξίαν καὶ ἐπίμιξιν τῶν ἤδη διεφθαρμένων χυμῶν, ἤτοι ὀῤῥῶν καὶ ἰχώρων, ἤγε φυσωδῶν πνευμάτων: id est, per abundantiam aut admixtionem humorum iam deprauatorum, siue excrementorum serosorum, & aquosarum superfluitatum, siue flatulentorum spirituum.

체액이 손상되는 다른 방식은 ‘이미 손상된 체액들이 넘치거나 뒤섞임으로써, 또는 장액들과 이코르들, 혹은 가스를 이루는 정기들이 더해짐으로써’ 일어난다. 곧 이미 그릇된 체액, 장액성 찌꺼기와 수성 여분, 또는 가스를 이루는 정기가 과도하게 많아지거나 혼입되는 것이다.

R4-553-02

Sunt itaque τῶν παρὰ φύσιν περιττωμάτων, non naturalium excrementorum, duo genera. Vnum eorum, quae sunt, vel quantitate sola, vt in πληθώρᾳ, redundantia aequali humorum omnium: vel qualitate, vel vtroque; vt in κακοχυμίᾳ, vitiosi humoris abundantia, praeter naturam. Alterum eorum, quae toto genere sunt praeter naturam, quo refero omnes corruptorum humorum differentias, quas natura non intendit primo, & per se, sed ex consequente, & per accidens, non ad vsum aliquem corporis, sed ad commodiorem expulsionem, siue assequatur, quod tentat, siue, deficiente ipsa, aliquid prorsus vitiosum & corruptum euadat.

따라서 비자연적인 찌꺼기에는 두 종류가 있다. 하나는 양에서만, 성질에서만, 또는 양과 성질 모두에서 자연에 어긋나는 것들이다. 양에서만 어긋나는 예는 플레토라(πληθώρα), 곧 모든 체액이 고르게 과잉인 상태이며, 양쪽에서 어긋나는 예는 카코키미아(κακοχυμία), 곧 나쁜 체액이 과도하게 많은 상태이다. 다른 하나는 종류 전체에서 자연에 어긋나는 것들이다. 나는 손상된 체액들의 모든 차이를 이 부류에 넣는다. 자연이 이것들을 처음부터 그 자체로 의도한 것은 아니며, 뒤따르는 결과로서 우연히 의도한 것이다. 몸의 어떤 용도를 위해서가 아니라 더 수월한 배출을 위해서이다. 자연이 시도한 일을 이루든, 아니면 자연이 힘을 잃어 전적으로 나쁘고 부패한 것이 생기든 그러하다.

R4-553-03

Est enim μεταβολή, mutatio, triplex in humano corpore. Vna ἁπλῶς χρηστή simpliciter bona, quae efficitur à calore natiuo, qui non prostratus est, nec impar humido, vt θρέψις, nutritio. Altera est ἁπλῶς μοχθηρά, simpliciter mala, quam efficit alienus calor, & παρὰ φύσιν, non naturalis, vt σηπεδών, putredo. Tertia ἡμιμόχθηρος, semimala, est, quam efficit natiuus partim, partim alienus calor, vt cum fit ἐκπύησις, suppuratio, debita, & excocta fiunt πέπονα, seu matura, sicut ab Hippocrate vocantur.

인체에서 메타볼레(μεταβολή), 곧 변화에는 세 종류가 있기 때문이다. 하나는 단적으로 좋은 변화이다. 쇠하지 않고 습기에 맞설 힘이 있는 타고난 열이 이루는 것으로, 영양이 그 예이다. 다른 하나는 단적으로 나쁜 변화이다. 이질적이고 비자연적인 열이 이루는 것으로, 부패가 그 예이다. 세 번째는 절반쯤 나쁜 변화이다. 일부는 타고난 열이, 일부는 이질적인 열이 이루는 것으로, 적절한 곪음이 생기고 소화된 것들이 히포크라테스의 명칭대로 페포나(πέπονα), 곧 익은 것이 되는 경우이다.

R4-553-04

Sed vt rectius intelligatur omnium mutationum ratio, quae humoribus accidunt, distinguemus illas causis efficientibus, subiectis, & effectibus. Omnis, quae humoribus accidit, mutatio, scilicet quae speciem mutat, aut accidentalem, aut οὐσιώδη, essentialem, est, vel ἀλλοίωσις, vel μεταβολή, alteratio vel mutatio. Nam, quae praecedunt, aut αὐξήσεις, augmentationes, humorum, aut depulsiones, vel translationes ex sedibus destinatis, ac definitis ad alienas, ἀφορμαί, occasiones, tantum sunt, ad secuturas mutationes.

그러나 체액에 생기는 모든 변화의 이치를 더 정확히 이해하기 위해, 그 변화들을 작용 원인과 바탕, 결과에 따라 구별하겠다. 체액에 생기는 모든 변화, 곧 우유적인 형상이든 본질적인 형상이든 바꾸는 변화는 알로이오시스(ἀλλοίωσις), 곧 성질 변화이거나 메타볼레(μεταβολή), 곧 실체 변화이다. 이에 앞서 체액이 늘어나거나 밀려나거나, 정해지고 지정된 자리에서 다른 자리로 옮겨가는 것은 뒤따를 변화의 계기일 뿐이기 때문이다.

R4-553-05

Ἀλλοίωσις, alteratio qualitates, illaesa substantia: μεταβολή, mutatio, & substantiam, & qualitates mutat.

성질 변화는 실체를 온전히 둔 채 성질들을 바꾸지만, 실체 변화는 실체와 성질을 모두 바꾼다.

R4-553-06

Vtraque duplex est: vna κατὰ φύσιν, secundum naturam, altera παρὰ φύσιν, praeter naturam. Ἀλλοίωσις κατὰ φύσιν, alteratio secundum naturam, fit in coctionibus, secundum naturam. Μεταβολὴ κατὰ φύσιν, mutatio secundum naturam fit in iusta ac debita nutritione.

두 변화 모두 두 갈래로 나뉜다. 하나는 자연에 맞고, 다른 하나는 자연에 어긋난다. 자연에 맞는 성질 변화는 자연에 맞는 소화 과정에서 생긴다. 자연에 맞는 실체 변화는 올바르고 적절한 영양에서 생긴다.