Sæpe cum causæ adsunt satis efficaces, & firmæ: tamen materiæ tantum est robur, tantaque ad renitendum vis, vt etiamsi labe afficiatur aliqua, non succumbat tamen, sed deiectas à sese causas, quæ infestant, repellat ac profliget. Non omnes lethalibus & acutis oppressi morbis pereunt: Oportere enim analogiam esse τῶν ἐνεργούντων αἰτίων, πρὸς τὴν ὑποκειμένην ὕλην, causarum efficientium cum materia subiecta, & in materia ἐπιτηδειότητα, habilitatem ad patiendum, notum est. Etsi naturalia vno modo semper agunt, nec contrahere ac cohibere delectu spontaneo, aut auertere ab amota materia, aut suspendere actiones possunt: requirunt tamen & congruentem, κὲ σύμμετρον, mensura respondentem seu proportione viribus suis materiam, & obtemperantem, non aduersantem actioni. Sæpe materia elementaris, vt vaga est & instabilis, leui momento impulsa, fertur sine ordine, & fluctuat temere: quod fit, vt quandoque nubes aliunde aduolutæ, cœlum, quod clarum paulo ante & tranquillum erat, operiant ac turbent, ibi vero, vbi primum collectæ cœierunt, aer serenescat. Quandoque remotæ causæ prospera innuunt, propinquæ tristia, vt in Crisibus interdum Luna recte posita, nullisque hostilibus circumsessa, vel oppressa radiis, spem facit de liberatione ægroti, aut mutatione insigni in melius. Tanta tamen morbi est sæuitia, tantaque naturæ imbecillitas, vt frustra cœlestes causæ fractis prostratisque viribus opitulentur. Interdum contra cum astra infausto situ & tristia denunciant, & ægrum affligunt atque infestant cum morbo ipso pariter: tamen si natura ægri viget, luctatur cum vtraque causa, superatoque & excusso nocumento, quod vtraque infert, vincit & euadit.
충분히 강하고 효력 있는 원인들이 있어도, 질료의 힘과 저항력이 워낙 커서 어떤 손상을 입으면서도 굴복하지 않는 경우가 흔하다. 자신을 해치는 원인들을 밀쳐 내고 물리쳐 쫓아내는 것이다. 치명적이고 급성인 병에 짓눌린 사람이 모두 죽는 것은 아니다. ‘작용하는 원인들과 그 아래 놓인 질료 사이’, 곧 작용인과 그것을 받아들이는 질료 사이에 비례가 있어야 하며, 질료에는 ‘에피테데이오테스’, 곧 작용을 받아들일 적합성이 있어야 한다는 것은 알려진 사실이다.
자연적인 것들은 언제나 한 방식으로 작용하며, 자발적 선택으로 그 작용을 거두고 억제하거나 옮겨진 질료에서 방향을 돌리거나 중단할 수 없다. 그렇지만 자기 힘에 부합하고 ‘심메트로스’, 곧 크기나 비례가 알맞은 질료, 작용에 거스르지 않고 순응하는 질료를 필요로 한다. 원소적 질료는 떠돌고 불안정하기 때문에, 작은 충격만 받아도 질서 없이 움직이고 이리저리 흔들리는 일이 흔하다. 그래서 때로는 다른 곳에서 밀려온 구름이 조금 전까지 맑고 고요하던 하늘을 덮고 어지럽히는 반면, 구름들이 처음 모여들었던 곳의 공기는 맑아진다.
때로는 먼 원인이 좋은 일을 가리키고 가까운 원인이 나쁜 일을 가리킨다. 예컨대 병세의 전환 시점에 달이 바르게 자리 잡고 적대적인 광선에 둘러싸이거나 짓눌리지 않았으면, 환자의 회복이나 뚜렷한 호전을 기대하게 한다. 그러나 병이 워낙 사납고 환자의 본성이 워낙 약해서, 천상의 원인이 꺾이고 쓰러진 힘을 도우려 해도 헛일이 되기도 한다. 반대로 별들이 불길한 위치에서 나쁜 일을 알리고 병 자체와 함께 환자를 괴롭히며 해쳐도, 환자의 본성이 왕성하면 그 두 원인에 맞서 싸운다. 두 원인이 끼치는 손상을 이겨 내고 떨쳐 버려, 승리하고 살아나기도 한다.