원문 대조 원고

R4A-675-676-33

Ad φυτοσκοπικὸν, phytoscopicum, seu diuinationem ex plantis, pertinent illæ antea commemoratæ, exempli gratia, in plantis à quibus notæ, indicantes initia finesue, aut conditiones quatuor vniuersalium anni temporum. Eodem diuinationes pertinent Metallariis vsitatæ, quæ fiunt Sciotericis, & virgula diuina. Est ea ex corylo decisus bifidus surculus, quo venas illi auri argentiue feraces explorant, inclinante sese eò virgula, qua, sub terra, venæ feruntur atque incedunt. Qua vi id soli corylorum præstent surculi, & non item cæterarum arborum quæ in iisdem proueniunt locis, eodem terræ altæ refectæque succo, obscurum est: nisi, quod coniicio, συμπάθειαν habere corylos ad Metalla connatam & occultam: eam augent roborantque succi cognatæ cum metallis naturæ, quos, ex aggesta radicibus terra, nutritionis causa sugunt & hauriunt. Sciotericis, vias ductusque venarum profundissimos, miro artificio peruestigant & designant, diriguntque operarios, ne deuient ex planorum triangulorum natura.

식물 관찰술(φυτοσκοπικὸν, phytoscopicum), 곧 식물에서 점치는 일에는 앞서 언급한 것들이 속한다. 예를 들면 식물에서 얻는 표지들로서, 한 해의 네 주요 계절의 시작이나 끝, 또는 그 상태를 나타내는 것들이다. 광부들이 흔히 쓰는 점법, 곧 그림자 측정 기구(Scioterica)와 점치는 막대기를 사용하는 방법도 여기에 속한다. 이 막대기는 개암나무에서 잘라 낸 두 갈래 잔가지다. 광부들은 이것으로 금이나 은이 풍부한 광맥을 찾아내는데, 땅속에서 광맥이 뻗어 나가는 방향으로 막대기가 기울어진다. 같은 장소에서 자라고 같은 땅의 수액으로 길러지고 자양을 얻는 다른 나무들의 잔가지는 그렇지 않은데, 오직 개암나무의 잔가지만 어떤 힘으로 이를 해내는지는 불분명하다. 다만 내 추측으로는 개암나무가 금속에 대해 타고난 숨은 공감(συμπάθειαν)을 지니기 때문일 것이다. 금속과 비슷한 본성의 수액이 이 공감을 늘리고 강화한다. 개암나무는 자양을 얻기 위해 뿌리 주변에 쌓인 흙에서 이 수액을 빨아들여 길어 올린다. 광부들은 그림자 측정 기구로 매우 깊은 광맥의 길과 흐름을 정교한 기술로 추적하여 표시한다. 또한 평면 삼각형의 성질을 이용하여 작업자들이 빗나가지 않도록 방향을 잡아 준다.

R4A-676-34

Desino recitare exempla: quippe tota mihi percurrenda esset, & exhaurienda rerum natura, si vellem integrè persequi partes singulas: & quantum, in hac re, humana natura potest, atque assequi industria, doctorum monumentis descriptum extat. Hæc recensui; vt earum diuinationum fontes, quæ, vel ex animantibus & plantis petuntur, vel de ipsorum instituuntur occultis naturis, ostenderem Physicos esse, non commenticios.

사례의 열거는 여기서 그친다. 각 부분을 빠짐없이 다루려면 사물의 자연 전체를 훑으며 모두 소진해야 할 것이기 때문이다. 또 이 일에서 인간의 본성이 할 수 있고 노력을 통해 도달할 수 있는 범위는 학자들이 남긴 저술에 기록되어 있다. 내가 이러한 사례를 나열한 것은 동물과 식물에서 얻거나 그 자체의 숨은 본성에 관하여 행하는 점법의 근원이 자연적인 것이며, 지어낸 것이 아님을 보이기 위해서였다.

R4A-676-35

Si à Meteoris prænuncia tempestatum signa, in aëre aqua & terra separamus, distincta hic quoque genera constituere, & ὑδροσκοπίαν, aquarum præsagia signorum præcedentium tempestates in mari, qualia sunt, si tranquillum mare murmuret, aut littora, ripæque tranquillæ resonent, spumæve dispersæ & aquæ fluitent bullantes: ἀεροσκοπίαν, aëris contemplationem, eorundem, quæ præeunt mutationes quasuis τὴν κατάστασιν, constitutionem, cœli, in ipso aëre: γεωσκοπίαν, terræ considerationem, in terra apparentium signorum notationem, vocare possumus.

공기와 물과 땅에 나타나 날씨를 미리 알리는 표지들을 기상 현상들과 구별한다면, 여기서도 서로 다른 종류를 정할 수 있다. 바다의 날씨 변화에 앞서는 물의 표지들에서 얻는 예고를 수상 관찰술(ὑδροσκοπία), 곧 물의 예고라고 부를 수 있다. 잔잔한 바다가 웅성거리거나, 고요한 해안과 강기슭이 울리거나, 흩어진 거품과 부글거리는 물이 떠다니는 것이 그러한 표지다. 하늘의 상태(τὴν κατάστασιν, constitutionem)에 생기는 여러 변화에 앞서 공기 자체에 나타나는 같은 종류의 표지들을 살피는 것은 대기 관찰술(ἀεροσκοπία), 곧 공기의 고찰이라고 부를 수 있다. 땅에 나타나는 표지들을 기록하는 것은 지상 관찰술(γεωσκοπία), 곧 땅의 고찰이라고 부를 수 있다.

R4A-036-a01 · author margin

Virgula diuina à Metallariis vsurpata.

광부들이 사용하는 점치는 막대기.