원문

Non recte instituta, quia aberrantium opinionem velut caligine circumfusa est, intuens in res à sensibus ostensas cæcutit quasi, nec discrimina veri falsique perspicit, & postea in ratiocinando labitur. Errante iudicio, peccat & voluntas. Atque adeo, vt Mens eandem doctrinam assidua meditatione commentationeque versans ac tractans inficitur: Sic voluntas, quod ad mentis iudicium ordine naturæ primo respicit, ea ipsa tractatione, & quotidiana eiusdem vocis repetitione & inculcatione assuescit, vt δύναμιν quandam & propensionem contrahat ad agendum, ex præscripto doctrinæ. Abeunt enim studia in mores, præsertim teneris instillata animis, ac fere in naturam vertuntur.

Etsi autem ordine naturæ agens voluntas obtemperat ductui rationis: tamen cum & ipsa sit infirma, & magna sit vis τῶν φυσικῶν καὶ ἐπικτητῶν δυνάμεων, naturalium & ascititiarum facultatum, in voluntate & corde, magna appetitionum, quæ nec congruunt semper voluntati, nec imperium eius audiunt aut ferunt, vincitur sæpe his causis: & vel sua se sponte seiungit & auertit à ratione, præferens atque amplectens, quod illa improbat, vel rapta atque auulsa, violenter alio impellitur, quantumuis reclamet ratio, retinereque in statione atque officio voluntatem annitatur. Adiunctum est voluntati cor εἰς τὸ δορυφορικὸν οἴκημα, ἵνα τοῦ λόγου κατήκοον ὂν, κοινῇ μετ᾽ ἐκείνου βίᾳ τὸ τῶν ἐπιθυμιῶν κατέχοι γένος, vt stipatorum sedes sit & domicilium, vt dicto rationis audiens, communi cum illa potestate coerceat genus cupiditatum, vt Plato ait: & obtemperat, vel sponte, vel persuasum politico rationis imperio, cum natura, temperatum est. Sed quia mira φυσικῶν δυνάμεων καὶ ἐπικτητῶν, naturalium & acquisitarum facultatum, mira subito exardescentium & erumpentium motuum, est varietas, quam temperamenta efficiunt, astrorum & seminum vi procreata atque elaborata, assuefactione vero confirmata: multum refert, quibus quisque nascatur parentibus, quo cœli situ in lucem prodeat, ad quæ à teneris exerceatur atque assuefiat.

Fortes creantur fortibus & bonis, inquit Poeta: Nec degenerem procreant aquilæ columbam. Id etsi de seminum natura verum est suo loco atque ordine, propagantur enim semina virtutum, & ceteri impetus, à parentibus innatos: Vt recte Plutarchus dixerit, ἐν ταῖς σπερμάτων ὀλίγαις ῥανίσι, καὶ τὰ τῆς ἀρετῆς ἀγαθὰ [συρρέουσι?], In paucis seminum guttis, etiam virtutis bona confluunt, tamen quantum cœli positus mutet, informatam iam à seminibus crasin, atque illis inditam vim, in confesso est.

번역

올바르게 교육받지 못한 정신은 그릇된 의견들의 어둠에 둘러싸인 듯하여, 감각들이 보여 주는 사물들을 바라보면서도 마치 눈이 먼 것처럼 참과 거짓의 차이를 분별하지 못하고, 뒤이어 추론에서도 잘못을 범한다. 판단이 그릇되면 의지도 잘못을 저지른다. 정신이 같은 가르침을 끊임없이 숙고하고 되새기며 다룸으로써 물드는 것처럼, 의지도 그러하다. 의지는 자연의 질서에 따라 먼저 정신의 판단을 바라보므로, 그러한 탐구 자체와 날마다 같은 말을 되풀이하고 새기는 일을 통해 습관을 들여, 가르침의 지시에 따라 행동하는 어떤 ‘뒤나미스(δύναμις)’, 곧 능력과 성향을 얻게 된다. 학습은 성품으로 옮아가며, 특히 어린 마음에 스며든 학습은 거의 본성으로 바뀌기 때문이다.

의지는 자연의 질서에 따라 작용할 때 이성의 인도에 순종한다. 그러나 의지 자체가 약하고, 의지와 심장 안에는 ‘자연적이고 후천적인 능력들’의 힘이 크며, 욕구들의 힘도 크므로, 흔히 이러한 원인들에 압도된다. 욕구들은 의지와 언제나 일치하지도 않고, 의지의 명령을 듣거나 견디지도 않는다. 그리하여 의지는 자발적으로 이성과 떨어져 등을 돌리고 이성이 승인하지 않는 것을 더 좋아하여 붙잡기도 하고, 강제로 붙들려 떨어져 나가 다른 쪽으로 내몰리기도 한다. 이성이 아무리 항의하며 의지를 그 자리와 임무에 붙들어 두려고 힘써도 그렇다. 심장은 의지에 덧붙여져 있다. 플라톤의 그리스어 표현대로 ‘호위병들의 거처가 되어, 이성의 말을 듣고 그와 힘을 합쳐 욕구들의 무리를 억제하도록’ 하기 위해서이다. 라틴어로도 ‘호위병들의 자리와 거처가 되고, 이성의 명령을 들어 그와 공동의 권세로 욕망들의 무리를 억제하도록’이라고 풀이한다. 심장은 본래 알맞게 배합되어 있으면 자발적으로, 또는 이성의 정치적 통치에 설득되어 순종한다. 그러나 자연적이고 획득된 능력들은 놀랍도록 다양하며, 갑자기 불붙어 터져 나오는 움직임들 역시 놀랍도록 다양하다. 별들과 씨앗들의 힘으로 생겨나 다듬어지고 습관으로 굳어진 기질들이 이러한 다양성을 만들어 낸다. 그러므로 각자가 어떤 부모에게서 태어나는지, 어떤 하늘의 배치 아래 세상에 나오는지, 어려서부터 무엇을 훈련하고 무엇에 익숙해지는지가 매우 중요하다.

시인은 ‘용감하고 훌륭한 부모에게서 용감한 이들이 태어나며, 독수리는 제 종에서 벗어난 비둘기를 낳지 않는다’고 말한다. 씨앗들의 본성에 관해서는 이것이 적절한 자리와 질서 안에서 참되다. 덕의 씨앗들과 그 밖의 충동들이 부모에게서 자녀들에게 전해지기 때문이다. 플루타르코스가 옳게 말했듯이, 그리스어로는 ‘씨앗의 얼마 안 되는 방울들 속으로 덕의 좋은 것들도 함께 흘러든다’이고, 라틴어로도 ‘적은 씨앗 방울들 속에 덕의 좋은 것들이 함께 모인다’이다. 그렇지만 이미 씨앗들에 의해 형성된 배합과 그 씨앗들에 부여된 힘을 하늘의 배치가 얼마나 바꾸는지는 널리 인정된다.

원주 대조

Voluntatis ἀταξία, appetitus inordinatus.

의지의 무질서, 곧 질서 없는 욕구.