Inchoatur autem in hac corrupta natura in terris, & corpus ipsum totum (vt Paulus inquit) congruenter coagmentatum compactumque per omnes suppeditatas commissuras, ex vi intus agente, pro mensura cuiusque membri, incrementum capit corpori conueniens, ad sui ipsius extructionem, per caritatem, quæ exerit se, lucet, & crescit in fructibus & operibus fidei, ac bonæ conscientiæ erga Deum & homines, & suis cognoscitur atque à multitudine impia discernitur notis necessariis & vniuersalibus, doctrinæ Euangelii incorrupta professione, vsu Sacramentorum conueniente diuinæ institutioni, & obedientia debita Deo & ministerio iuxta Euangelium. Quod vero hic inchoatur, deque die in diem crescit, consummabitur in vita altera, vbi conformes efficiemur corpori glorioso Christi, resuscitatis corporibus nostris ipsi similes. Inchoatur autem non aliter, quam applicatione beneficiorum Christi, & sui ipsius communicatione, in regeneratione & conuersatione ad Deum, per causas & media ordinata.
Hic gradus præsentiæ est, & recte vocatur μυστικὸς mysticus, à ministerio verbi & Sacramentorum, quod est μυστήριον, mysterium. In verbo enim & Sacramentis apprehensus Deus eo modo, quo instituit, fide habitat & efficax est in cordibus credentium. Vocatur recte & Spiritualis, & pactionalis, quia donum est gratiæ & misericordiæ diuinæ singulare per nouam ac singularem virtutem Spiritus, ex pacto ac promissione. Estque præsentia ordinata non in creatione, nec per vires creaturarum, sed in patefacto verbo: & quanquam alligata est ad media externa verbi sonantis & mediorum in Sacramentis, & ad vsum eorundem, & in vsu ordinato ac legitimo, inque actione ipsa, sicut est præcepta, quæ se expromit liberrime, in quos vult, & qua vult mensura donorum Spiritualium & æternorum: virtus tamen non est mediorum, quæ nec substantia mutantur, nec viribus insitis, sed secundum ordinem & institutionem verbi ac promissionis, totiusque Trinitatis præsentis & efficacis, quæ in vsu fides intuetur, & apprehendit, sibique applicat. Nec sine fide vlla fit rerum promissarum perceptio, vlla applicatio: Nec vsus externus sine interno, qui in fide consistit, alius est quam prophanus & physicus. Denique, liberrima est, præsentia Trinitatis distribuentis voluntate liberrima, & virtute viua Spiritus sancti per fidem impertientis semetipsam credentibus; vnione vera Spirituali; & æterna bona Spiritualia lucis, sapientiæ, iusticiæ, & sanctitatis diuinæ & æternæ, quæ non vt bona huius vitæ, quantumuis splendida, cum ipsa deficient & interibunt vitæ caduca, sed in æternum durabunt, & augebuntur, ac cumulabuntur illis, qui talenta sua non neglexerint, sed negotiando vsibus & fœnoribus, sanctis in vita sancta, amplificarint. Superinduemur enim, sed si non nudi reperiemur.
Adest autem & est efficax tota Trinitas, eo rursus ordine ac discrimine personarum atque actionum, quo se affuturum pepigit ac promisit. Adest pater rursus vt προκαταρκτικὸν αἴτιον, antecedens causa, noui operis totius, principium, fons & causa prima reparationis atque instaurationis nostræ ad vitam æternam, accedens & augens fidem per verbum; & per Sacramenta, velut sigilla promissionem obsignantia, eandem confirmans in luce Filii, & virtute Spiritus sancti, recipiens in gratiam, ac donans remissionem peccatorum, lucem, iusticiam, & vitam nouam & æternam, ac Spiritum sanctum cum spe certissima hæreditatis æternæ, reconciliatis sanguine & meritis filii: per & propter eundem.
이 삶은 땅 위의 이 부패한 본성 안에서 시작된다. 바울의 말처럼, 온몸 자체는 공급된 모든 관절을 통해 알맞게 결합되고 단단히 짜이며, 안에서 작용하는 힘에 따라 각 지체의 분량에 맞게 몸에 합당한 성장을 이루어 사랑으로 자기 자신을 세워 간다. 이 사랑은 하나님과 사람들을 향한 믿음과 선한 양심의 열매와 행위 속에서 모습을 드러내고 빛나며 자란다. 이 몸은 필수적이고 보편적인 자기 고유의 표지들로 알아볼 수 있고 불경한 무리와 구별된다. 그 표지들은 복음의 가르침을 훼손 없이 고백하는 것, 하나님이 제정하신 바에 맞게 성례를 사용하는 것, 복음에 따라 하나님과 그 직무에 마땅한 순종을 드리는 것이다. 그러나 여기서 시작하여 날마다 자라는 것은 다음 삶에서 완성될 것이다. 거기서 우리의 몸이 부활하면 우리는 그리스도의 영광스러운 몸과 같은 형상을 이루고 그를 닮게 될 것이다. 이 삶은 정해진 원인들과 수단들을 통하여, 거듭남과 하나님께로 향한 삶 가운데 그리스도의 은택들이 적용되고 그리스도 자신이 나누어 주어지는 것 외의 다른 방식으로는 시작되지 않는다.
이 임재의 단계는 “μυστικὸς”, 곧 “신비적”이며, 라틴어로 “mysticus”, 곧 “신비적”이라고 부르는 것이 옳다. 말씀과 성례의 직무에서 나온 이름인데, 그 직무는 “μυστήριον”, 곧 “신비”, 라틴어로도 “mysterium”, 곧 “신비”이기 때문이다. 하나님은 자신이 정하신 방식으로 말씀과 성례 안에서 붙들려, 믿음을 통해 믿는 이들의 마음에 거하시며 작용하신다. 이를 영적이며 언약적인 임재라고 부르는 것도 옳다. 성령의 새롭고 특별한 능력을 통하여 언약과 약속에 따라 주어지는, 하나님의 은혜와 자비의 특별한 선물이기 때문이다. 이 임재는 창조 안에서나 피조물의 힘을 통해 정해진 것이 아니라 계시된 말씀 안에서 정해진 임재다. 그것은 소리로 울리는 말씀과 성례의 수단들이라는 외적 수단들, 그리고 그것들의 사용에 결부되어 있다. 정해진 질서에 따른 합법적인 사용과 명령받은 그 행위 자체 안에서, 이 임재는 원하는 사람들에게, 원하는 분량의 영적이고 영원한 은사들로 지극히 자유롭게 자신을 드러낸다. 그러나 그 능력은 수단들 자체의 능력이 아니다. 수단들은 실체에서도 본래 지닌 힘에서도 변하지 않는다. 오히려 말씀과 약속의 질서 및 제정에 따른 능력이며, 함께 계시고 작용하시는 삼위일체 전체의 능력이다. 믿음은 그 수단을 사용하는 가운데 이 모든 것을 바라보고 붙들어 자신에게 적용한다. 믿음 없이는 약속된 것들을 받는 일도 적용하는 일도 전혀 이루어지지 않는다. 믿음에 있는 내적 사용이 없다면 외적 사용도 세속적이고 자연적인 사용에 지나지 않는다. 마지막으로, 이 임재는 지극히 자유롭다. 삼위일체께서 지극히 자유로운 뜻으로 나누어 주시며, 살아 있는 성령의 능력으로 믿음을 통해 믿는 이들에게 참된 영적 연합 가운데 자기 자신을 나누어 주시는 임재다. 또한 신적이고 영원한 빛과 지혜와 정의와 거룩함이라는 영원한 영적 재화도 나누어 주신다. 이 재화들은 아무리 빛나는 것일지라도 덧없는 이 삶의 재화처럼 삶과 함께 다하고 사라지지 않으며, 영원히 지속될 것이다. 또 자기 달란트를 소홀히 하지 않고 거룩한 삶 가운데 거룩한 사용과 이익으로 운용하여 늘린 이들에게는 더욱 늘어나고 쌓일 것이다. 우리는 덧입게 될 것이다. 다만 벌거벗은 자로 발견되지 않는다면 그러하다.
삼위일체 전체가 함께 계시고 작용하신다. 자신이 함께하겠다고 언약하고 약속하신 바로 그 위격들과 작용들의 질서와 구별에 따라 다시 그렇게 하신다. 성부는 다시 “προκαταρκτικὸν αἴτιον”, 곧 “선행하는 원인”, 라틴어로 “antecedens causa”, 곧 “앞서는 원인”으로 함께 계신다. 성부는 이 새로운 일 전체의 시작이자 원천이며, 우리를 영원한 생명으로 회복하고 새롭게 하는 첫째 원인이다. 다가오시고, 말씀을 통해 믿음을 자라게 하시며, 약속을 확증하는 인장과 같은 성례들을 통해 성자의 빛과 성령의 능력 안에서 같은 믿음을 굳게 하신다. 은혜 안으로 받아들이시고, 성자의 피와 공로로 화해를 얻은 이들에게 그 성자를 통하여 그 성자로 말미암아 죄의 용서와 빛과 정의, 새롭고 영원한 생명, 그리고 영원한 유산에 대한 지극히 확실한 소망과 함께 성령을 주신다.