원문

Quapropter etsi voluntas libera actionum domina, ex sese ἱκανότητα ἀκριβῆ, aptitudinem satis exactam, habet ad deligenda & complectenda, vel recusanda obiecta proposita: tamen cum saucia sit, & languida sua natura, præsideatque contumacibus admodum atque indomitis appetitionibus, neque in omnibus eodem modo, aut à natura sit confirmata, aduersus præcipites ac violentos appetitionum impetus, aut saniore doctrina roborata, aut præsidio durioris ac seuerioris disciplinæ circumdata ac munita, quorum ope, & foris occurrentibus illecebris, & intrinsecus seditiose ferocientibus motibus repugnet, sæpe victa, & vel à principio, priusquam, quo se inclinet, statuat, vel posteaquam decreuit, à proposito detorta, rapitur atque incitatur alio.

Rectè Aristoteles actiones, quæ ἐφ᾽ ἡμῖν penes nos, & in potestate nostra consistunt, distinguit, φύσει, δόξᾳ, βουλήσει, & προαιρέσει id est, natura, opinione, voluntate, & consilio ac proposito.

Sequitur enim voluntas, alias insita atque implantata in primo ortu naturæ incitamenta, alias ex doctrina acceptas opiniones, alias sua sibi sponte accersitum ducem consuetudinem, aut accitam errore, vel imitatione persuasionem, alias mentis iudicium excultum & formatum doctrina recta.

Omnium magna vis est suo loco atque ordine, & tanta quidem, vt vel vna sola, ceteris exclusis, satis sit firma atque efficax, quæ regat, ducatque voluntatem.

Si considerauerimus promiscuam generis humani multitudinem, longè plures aut opinionibus, quibus à teneris imbuti sunt atque insueuerunt, aut naturæ suæ ductu, aut consuetudine regi, quàm recto, exquisito, constantique iudicio, reperiemus. Sed addi debent his causæ duæ extra nos positæ: nimirum Deus autor atque effector heroicorum motuum, & Diabolus structor atque artifex scelerum.

Ex his liquet, quæ sit varietas causarum voluntati coniunctarum, & adiuuantium alias voluntatis instituta, conatusque, alias impedientium.

Voluntas ipsa sua vi ciet actionem, & eandem (nisi deiiciatur, & velut detorqueatur à proposito violenter aliis causis) per locomotricem, quam, vt dixi, subiectam sibi & addictam habet ordine ac lege naturæ, exequitur.

Sed incitatur & regitur quandoque causis intrinsecis, nobisque insitis, quandoque extraneis, & positis extra nos: Cumque languida sit à primo origine, sæpe iisdem causis, vel excutitur suo dominatu, vel nequicquam repugnans, violentia rapitur & præcipitatur eo, quo non vult.

Nobis insunt causæ, vel quas natura indidit, vel assuefactione comparatæ. A natura sunt cognitiones, & appetitus, seu ὀρέξεις. Cognitione mentis iudicium, seu λόγον, rationem, complector, & sensuum vtrorumque vim.

번역

그러므로 행위의 자유로운 주인인 의지는 제시된 대상들을 선택하고 받아들이거나 거부할 ‘히카노테스 아크리베스(ἱκανότης ἀκριβής)’, 곧 상당히 정밀한 적합성을 스스로 지니고 있다. 그렇지만 의지는 본성상 상처 입고 쇠약하며, 매우 완고하고 길들지 않은 욕구들을 다스린다. 또한 모든 사람에게서 똑같이, 욕구의 성급하고 거센 충동에 맞서도록 본성에 의해 굳세어지거나, 더 건전한 가르침으로 강화되거나, 더 엄하고 엄격한 훈련의 보호로 둘러싸이고 무장되어 있는 것도 아니다. 이런 도움으로 밖에서 마주치는 유혹과 안에서 반란을 일으키듯 사납게 날뛰는 움직임에 맞서야 하지만, 의지는 자주 패배하여 자기 결심에서 벗어나 다른 쪽으로 끌려가고 몰아세워진다. 처음부터 어느 쪽으로 기울 것인지 정하기도 전에 그렇게 되기도 하고, 이미 결정한 뒤에 그렇게 되기도 한다.

아리스토텔레스는 ‘에프 헤민(ἐφ᾽ ἡμῖν)’, 곧 우리에게 달려 있고 우리의 권한 안에 있는 행위들을 올바르게 구별한다. 그 구별은 ‘퓌세이(φύσει)’, ‘독사(δόξᾳ)’, ‘불레세이(βουλήσει)’, ‘프로아이레세이(προαιρέσει)’, 곧 본성에 따라, 의견에 따라, 의지에 따라, 그리고 숙고와 결심에 따라 이루어지는 행위들이다.

의지는 때로 태어날 때부터 본성에 심기고 뿌리내린 자극들을 따르고, 때로 가르침에서 받아들인 의견들을 따른다. 또 때로는 스스로 길잡이로 불러들인 습관을 따르거나, 오류나 모방으로 받아들인 확신을 따르며, 때로는 올바른 가르침으로 다듬어지고 형성된 정신의 판단을 따른다.

이 모든 것에는 저마다의 자리와 질서에서 큰 힘이 있다. 그 힘은 나머지를 제외하고 단 하나만으로도 의지를 지배하고 이끌기에 충분히 강하고 효과적일 정도다.

여러 부류가 뒤섞인 인류의 무리를 살펴보면, 올바르고 정밀하며 확고한 판단에 지배되는 사람들보다, 어릴 때부터 물들고 익숙해진 의견이나 자기 본성의 이끄는 힘 또는 습관에 지배되는 사람들이 훨씬 많다는 것을 알게 된다. 그러나 여기에 우리 밖에 있는 두 원인도 더해야 한다. 곧 영웅적인 움직임을 일으키고 실현하는 하나님, 그리고 범죄를 꾸미고 만들어 내는 악마다.

이로부터 의지에 결합하여 때로는 의지의 계획과 시도를 돕고 때로는 방해하는 원인들이 얼마나 다양한지 분명해진다.

의지는 스스로 자기 힘으로 행위를 일으키며, 다른 원인들에 의해 거세게 밀려나 자기 결심에서 비틀려 벗어나듯 하지 않는 한, 그 행위를 운동 능력을 통해 실행한다. 앞서 말했듯이 운동 능력은 자연의 질서와 법에 따라 의지 아래 놓여 의지에 종속되어 있다.

그러나 의지는 때로 우리 안에 자리 잡은 내적 원인들에 의해 자극되고 지배되며, 때로는 우리 밖에 있는 외적 원인들에 의해 그렇게 된다. 의지는 처음 생겨날 때부터 쇠약하므로, 이 원인들에 의해 자주 자기 지배권을 빼앗기거나, 헛되이 저항하다가 원하지 않는 쪽으로 강제로 끌려가 내던져진다.

우리 안에 있는 원인들은 자연이 심어 놓은 것들이거나 습관화를 통해 얻은 것들이다. 자연에서 오는 것은 인식들과 욕구들, 곧 ‘오렉세이스(ὀρέξεις)’다. 인식이라는 말에는 정신의 판단, 곧 ‘로고스(λόγος)’, 다시 말해 이성과, 두 종류 감각의 능력을 포함한다.

원주 대조

Actionum liberarum discrimen.

자유로운 행위들의 구별.