Græci in Delphico templo, perpetuum fouebant ignem: cuius custodia mulieribus matrimonio solutis demandabatur.
그리스인들은 델포이 신전에서 꺼지지 않는 불을 지켰으며, 그 관리는 혼인 관계에서 벗어난 여자들에게 맡겼다.
Attici in templo Mineruæ Poliadis, vna cum Palladio, lychnum inextincti luminis, virginibus custodiebant.
아티카인들은 도시의 수호자인 미네르바의 신전에서 팔라디움과 함께 꺼지지 않는 등불을 처녀들에게 지키게 하였다.
Neque Ægyptiorum numen, quod appellatione Seraphim celebrabatur, aliud quicquam significabat, quam eum eundem ignem, quem perennem esse volebant, instituto maiorum. Seraphim enim, flammeum quiddam est, vel ignitum, vel lucidum, à Saraph verbo: Etsi quidam, sed falso deducunt à Saraphiam, id est, facies bouis, quod Apis Ægyptiorum, bouis specie, describatur.
이집트인들이 ‘세라핌’이라는 이름으로 숭배한 신도 그와 같은 불 외에 다른 것을 뜻하지 않았다. 그들은 조상들의 제도에 따라 그 불이 영원하기를 바랐다. ‘세라핌’은 동사 ‘사라프’에서 나온, 불꽃 같은 것, 불붙은 것, 또는 빛나는 것을 뜻하기 때문이다. 어떤 이들은 이를 ‘소의 얼굴’을 뜻하는 ‘사라피암’(Saraphiam)에서 유래시킨다. 이집트인들의 아피스가 소의 모습으로 묘사되기 때문이라는 것인데, 그것은 잘못이다.
In sacrificiis igitur; si admota flamma victimas statim corriperet, & diffusa repente totas occuparet, ac consumeret: Si tranquilla, pura, perspicua, & nitida; nullis infecta coloribus alienis, vt nigro rutiloue, aut pallido; nec permixta, vel sordibus, vel caligine, fumisue, sineque strepitu, & sine egestione atque eiaculatione fauillarum turbulenta, & crepitante, recto ductu, turbinatæ pyramidis instar, attolleretur & insurgeret: sique, non nisi tota victima depasta atque exusta moreretur: placidè numen hostiam acceptare ac complecti, annuereque, quæ requirerentur, coniiciebant.
그러므로 제사에서 불꽃을 대자마자 제물을 붙잡고 순식간에 퍼져 전체를 뒤덮어 태우면 길하게 보았다. 불꽃이 고요하고 순수하고 투명하며 빛나고, 검거나 붉거나 창백한 비정상적인 색이 섞이지 않으며, 더러운 것과 어둠과 연기가 뒤섞이지 않고, 소란 없이 불티를 요란하게 터뜨리거나 내뿜지 않으면서 원뿔처럼 곧게 솟으면 길하게 보았다. 제물 전체를 먹어 치워 다 태운 뒤에야 불이 죽으면, 신이 제물을 온화하게 받아들이고 품어 주며 사람들이 구하는 일에 동의한다고 추측하였다.
Si contra, multo vix excitari flatu posset, &, cum exarsisset, non coiret, sed finderetur, atque in hiatum dehisceret, nec in totam subito spargeretur ac penetraret victimam, sed viciniora sensim, velut serpens, lamberet atque vstularet: nec recto ductu, niteretur sursum, sed in vertigines gyrosque conuoluta, atram secum & densam eueheret caliginem, aut reperet deorsum, aut dilaberetur ad latera, aut aliena nasceretur specie: sique, aut ventis dissiparetur, aut restingueretur pluuiis, aut insolitum crepitaret, & circumquaque multum eructaret ardentium fauillarum: aut si palleret plus nimio, vel nigricaret, aut euanesceret sponte, priusquam tota conflagrasset victima: aut si intactæ aliquæ partes manerent & integræ: læsi infestique numinis, & sacrificium respuentis, omen esse suspicabantur.
반대로 바람을 많이 불어 넣어도 좀처럼 불붙지 않거나, 붙은 뒤 하나로 모이지 않고 갈라져 틈이 벌어지거나, 곧바로 제물 전체에 퍼져 스며들지 않고 뱀처럼 가까운 부분만 천천히 핥고 그을리면 불길하게 보았다. 곧게 위로 나아가지 않고 소용돌이로 감기며 검고 짙은 어둠을 함께 끌어 올리거나, 아래로 기거나, 옆으로 흩어지거나, 비정상적인 모양을 띠어도 그랬다. 바람에 흩어지거나 비에 꺼지고, 평소와 다르게 탁탁거리며 타는 불티를 사방으로 많이 토해 내거나, 지나치게 창백하거나 거무스름하거나, 제물 전체가 타기 전에 저절로 사라지거나, 손대지 않은 온전한 부분이 남으면, 신이 모욕당하여 적의를 품고 제사를 거절하는 조짐이라고 의심하였다.
Cognata huic erat καπνομαντεία diuinatio è fumo victimarum, quæ notabat & scrutabatur fumos, quas vertigines facerent, quantumque se attollerent, & quo motu, recto ne an obliquo, vel in orbes contorto, aut complicato, agglomeratione quadam in tortiles spiras, & quo redolerent nidore, alienone, an eo, qui ex carnibus vstis effumaret.
이와 가까운 것이 ‘카프노만테이아’(καπνομαντεία), 곧 제물의 연기로 치는 점이었다. 연기가 어떤 소용돌이를 만들고 얼마나 높이 오르며, 곧게 움직이는지 비스듬히 움직이는지, 원을 이루며 꼬이는지, 굽은 나선들로 뭉쳐 얽히는지를 기록하고 조사하였다. 또한 어떤 냄새를 풍기는지, 낯선 냄새인지 아니면 불탄 고기에서 나는 냄새인지를 살폈다.
Meminit τῆς πυροσκοπίας, diuinationis ex flammis victimarum, Statius:
스타티우스는 ‘퓌로스코피아’, 곧 제물의 불꽃에서 치는 점을 언급한다.
Vincatur pietas, pone eia altaria virgo. Quæramus superos: facit illa, acieque sagaci Sanguineos flammarum apices geminumque per auras Ignem, & clara tamen mediæ fastigia lucis Orta docet, tunc in speciem serpentis inanem Ancipiti gyro volui, frangique rubore.
‘연민은 물러가게 하라. 자, 처녀여, 제단을 마련하라. 하늘의 신들에게 묻자.’ 그녀는 그대로 하고 예리한 눈으로 핏빛 불꽃의 끝과 허공을 가르는 두 줄기 불, 그 한가운데서 솟는 밝은 빛의 꼭대기를 알린다. 이윽고 그것이 뱀의 헛된 형상을 이루며 갈라진 소용돌이로 말리고 붉은빛 속에서 꺾인다고 말한다.
Sed vtramque varie exercuerunt, non tantum sacrificiorum ignibus obseruatis, sed alias aliter, &, ex alia materia, structis flammis. Non paucis vtraque adhuc hodie in vsu est.
그러나 사람들은 이 두 점술을 여러 방식으로 행하였다. 희생 제사의 불만 관찰한 것이 아니라, 때마다 다른 방식으로 다른 재료의 불꽃을 피워 관찰하기도 하였다. 오늘날에도 적지 않은 사람들이 둘 다 사용한다.
Πυρομαντείαν, diuinationem ex flamma, factitant, pice, quæ ex tædis colligitur, comminuta in puluerem, & hoc in ignem coniecto. Quod si exardescens inde flamma coit, nec dispergitur, fausta: si diuiditur, aut dissilit, infausta designare creditur. Sic pugnantem, diductam in diuersa, procumbentem in focum, crepitantem, ægris malum: euanescentem iisdem mortem minitari: immò & simulacra formari, eruptione agitationeque lucentis flammæ, sed non conspici, nisi ab impollutis, falso persuadet credulis Pyromanticum genus.
‘퓌로만테이아’, 곧 불꽃점은 횃불용 송진 나무에서 모은 역청을 가루로 부수어 불 속에 던지는 방식으로 행한다. 거기서 타오른 불꽃이 하나로 모이고 흩어지지 않으면 좋은 일을, 갈라지거나 튀어 흩어지면 나쁜 일을 뜻한다고 믿는다. 불꽃이 서로 싸우듯 움직이거나 여러 방향으로 벌어지고, 화로 안으로 쓰러지거나 탁탁거리면 병자에게 나쁜 일을 예고하며, 사라지면 죽음을 위협한다고 한다. 더구나 불점술사들은 빛나는 불꽃이 터져 나오고 흔들릴 때 형상들이 생기는데, 더럽혀지지 않은 사람에게만 보인다고 순진한 이들을 거짓으로 설득한다.
Καπνομαντείαν, vaticinationem ex fumo, instituunt granulis papaueris, aut sesami, proiectis in candentes prunas, & fumo, qui inde nascitur, obseruato. Sed has præstigias omitto.
‘카프노만테이아’, 곧 연기점은 양귀비나 참깨의 작은 씨앗을 타는 숯에 던지고 거기서 피어나는 연기를 관찰하여 행한다. 그러나 이런 속임수들은 지나가겠다.
Λιβανομαντεία, ex thure diuinatio, ex incenso thure, diuinabat. Si ignis mox illud arreptum dissolutumque verteret in fumum, & suffitum cieret gratum, læta: Si refugeret, aut odorem exprimeret inde fœdum, & à natura thuris diuersum, abominanda ostendi putabantur.
‘리바노만테이아’(λιβανομαντεία), 곧 유향점은 태우는 유향으로 점을 쳤다. 불이 곧 유향을 붙잡아 녹여 연기로 바꾸고 기분 좋은 향을 피우면 좋은 일이 나타난다고 여겼다. 불이 물러나거나 유향 본래의 성질과 다른 고약한 냄새를 내면 혐오스러운 일이 드러난다고 여겼다.
Meminit loci cuiusdam Dion, in historia Romana, quem Nymphæum appellat, in quo, hoc modo, ex suffito thure, præscia de omnibus rebus petita fuerunt, præterquam de morte & coniugio.
디온은 『로마사』에서 ‘뉨파이움’이라고 부르는 어떤 장소를 언급한다. 그곳에서는 이처럼 피운 유향으로 죽음과 혼인만 제외한 모든 일에 관해 예지를 구하였다.
Οἰνομαντεία, ex vino diuinatio, ex vini consecrati ad libationes: ὑδρομαντεία, ex aqua diuinatio, ex sacræ aquæ, qua abluebantur & decoquebantur victimæ, coloribus, sapore, motu, strepitu, subitis mutationibus, argumenta euentuum colligebat. Vtriusque meminit Virgilius in historia Didonis:
‘오이노만테이아’(οἰνομαντεία), 곧 포도주점은 부어 바치기 위해 성별한 포도주의 색과 맛, 움직임과 소리, 갑작스러운 변화에서 사건의 결과를 추론하였다. ‘휘드로만테이아’(ὑδρομαντεία), 곧 물점은 제물을 씻고 끓이는 거룩한 물의 색과 맛, 움직임과 소리, 갑작스러운 변화에서 사건의 결과를 추론하였다. 베르길리우스는 디도의 이야기에서 두 가지를 모두 언급한다.
Vidit thuricremis cum dona imponeret aris, (Horrendum dictu) latices nigrescere sacros, Fusaque in obscœnum se vertere vina cruorem.
‘향을 피우는 제단에 예물을 놓을 때 그녀는 보았다. 말하기도 끔찍하구나. 거룩한 물이 검어지고, 부어 바친 포도주가 흉한 피로 바뀌는 것을.’
Κριθομαντεία & ἀλευρομαντεία, ex hordeo & ex farina diuinatio, molas & libamenta, & præcipue materiam eorum, vt hordeum, far, & inde confectas farinas, quibus victimæ conspergebantur, scrutabantur, & expendebant.
‘크리토만테이아’(κριθομαντεία)와 ‘알레우로만테이아’(ἀλευρομαντεία), 곧 보리점과 가루점은 제사용 곡분과 예물, 특히 그 재료인 보리와 곡물, 거기서 만들어 제물에 뿌리는 가루를 조사하고 따져 보았다.
Est, inter hæc genera, & quoddam ὠοθυτικὸν seu ὠοσκοπικὸν, ex ouorum inspectione diuinans, dictum, à contemplatione & interpretatione signorum in ouis apparentium, de quo Orpheum commentatum Suidas refert.
이 종류들 가운데는 ‘오오튀티콘’ 또는 ‘오오스코피콘’이라는 것도 있다. 달걀을 살펴 점치는 것으로, 달걀에 나타나는 표징들을 관찰하고 해석한다는 데서 붙은 이름이다. 수이다스는 오르페우스가 이에 관해 저술했다고 전한다.
Ἰχθυομαντεία ex piscibus diuinatio, ex dissectorum piscium extis vaticinabatur. Hac Tiresiam vatem Thebanum, & Polydamantem vsos ferunt.
‘이크튀오만테이아’(ἰχθυομαντεία), 곧 물고기점은 해체한 물고기의 내장으로 예언하였다. 테바이의 예언자 테이레시아스와 폴뤼다마스가 이를 사용했다고 전한다.
Inter Myram, & Phellum, Lyciæ oppida, iuxta vicum Syrrhum, fons fuit plenus piscium: ex quorum forma, natura, motu, ciboque, oracula promere incolis, in more fuit.
리키아의 도시 뮈라와 펠로스 사이, 쉬로스 마을 근처에는 물고기가 가득한 샘이 있었다. 주민들에게는 물고기들의 모습과 성질, 움직임과 먹이 먹는 행태에서 신탁을 끌어내는 관습이 있었다.
Apud eosdem Lycios in Apollinis luco, non procul à mari, arida memoratur fossa, Dina nomine: in eam consulturus pisces, vtraque manu, decem frusta assatarum carnium verubus affixa demittebat, addebatque preces: quibus absolutis, fossa, quæ alioquin arida erat, mox aquis ab imo affatim scaturientibus, & piscibus omnis generis variarumque formarum, maximè autem orphis & glaucis, implebatur: hi sacerdotibus indicia futurorum suppeditabant.
같은 리키아인들 사이에는 바다에서 멀지 않은 아폴로의 숲에 ‘디나’라는 마른 구덩이가 있었다고 전한다. 물고기들에게 물으려는 사람은 꼬챙이에 꿴 구운 고기 열 조각을 두 손으로 구덩이에 내려놓고 기도를 덧붙였다. 기도가 끝나면 원래 말라 있던 구덩이에서 곧 바닥으로부터 물이 풍성하게 솟아올랐고, 온갖 종류와 여러 모양의 물고기, 특히 오르포스와 글라우코스라는 물고기로 가득 찼다. 이 물고기들이 사제들에게 미래의 지표를 제공하였다.
Nec procul ab hac fossa, ad Myras Lyciæ, in fonte Apollinis, quem Curium appellant, pisces ter fistula euocati conueniebant, qui si diripiebant obiectas escas, lætum erat consulentibus: si caudis abigebant, dirum.
이 구덩이에서 멀지 않은 리키아의 뮈라 근처에는 ‘퀴리움’이라고 부르는 아폴로의 샘이 있었다. 피리로 세 번 부르면 물고기들이 모여들었다. 던져 준 먹이를 다투어 먹으면 묻는 이들에게 길한 일이었고, 꼬리로 밀어내면 흉한 일이었다.
Hierapoli Lyciæ, in lacu Veneris, pisces ædituorum parebant vocibus, prodibant, ac velut sese sistebant vocati, exornabantur auro, scalpebantur adulantium manibus, & in ora hiantia, admittebant insertas manus.
리키아의 히에라폴리스에 있는 베누스의 호수에서는 물고기들이 신전 관리인들의 목소리에 따랐다. 부르면 앞으로 나와 몸을 내보이듯 하였으며, 금으로 장식되고 어루만지는 손길에 몸을 긁히기도 하였다. 벌린 입 속에 손을 넣는 것도 허용하였다.
Seraphim Ægyptiorum numen.
이집트인들의 신 세라핌.
Ignis significata in sacrificiis.
희생 제사에서 불이 나타내는 의미.
Fontes Lyciæ miraculosi.
리키아의 신기한 샘들.
Diuinatio ex piscibus in fossa Lycia.
리키아의 구덩이에서 물고기로 치는 점.