원문 대조 원고

R4A-674-675-30

Innumera rerum natura suppeditat omnium consensuum & discordiarum exempla. Hæc scrutatur in mixtis, & quantum potest, ostensis causis explicat φυσιολογία, naturæ notitia & consideratio. Quatenus vero ex euidentibus consensionum ac dissidiorum notis ceu diuinat, aut de quibusuis mutationibus elementorum, cæterorumue mixtorum, aut de oborituris tempestatibus, aut de abditis atque abstrusis rerum naturis: in classem concedit diuinationum Physicarum. Insunt enim vt hominibus, ita cæteris mixtis, notæ sensibus subiectæ, quarum ductu, aliquo modo interiores naturæ pernoscuntur, & comprehenditur, quid cuius aptum sit accommodatumque, quid noxium & aduersum,

사물의 자연은 온갖 일치와 불일치의 사례를 무수히 제공한다. 자연에 대한 앎과 고찰인 자연학(φυσιολογία)은 혼합물들에서 이러한 사례를 탐구하며, 할 수 있는 만큼 원인을 밝혀 설명한다. 그러나 일치와 불일치의 뚜렷한 표지에서 원소나 다른 혼합물의 여러 변화, 앞으로 생길 날씨, 또는 사물의 감추어지고 깊이 숨은 본성에 관하여 마치 점치듯 추론하는 한에서는 자연적 점술의 부류에 속한다. 인간뿐 아니라 다른 혼합물에도 감각으로 포착할 수 있는 표지들이 깃들어 있기 때문이다. 이 표지의 안내를 따라 내부의 본성을 어느 정도 알아내며, 무엇이 무엇에 적합하고 알맞은지, 무엇이 해롭고 적대적인지를 파악한다.

R4A-675-31

Pertinent autem ad rationem concordiæ discordiæque non tantum, actuque formales qualitates, sed & illæ, quæ, ex analogia mixtionis comitantur concretionis modum, quorum apud Aristotelem in 4. Meteorolog. duplex genus. Vnum eorum, quæ ἐντελεχείᾳ, reuera insunt mixtis: vt, durum molle: densum, rarum: crassum, tenue: viscidum, friabile: asperum, leue, & similia: Alterum eorum, quæ κατὰ δύναμιν & ἀδυναμίαν, naturali vi & imbecillitate, existunt: vt liquabile, non liquabile: fragile, & non fragile: sectile: ruptile, non ruptile &c. Oleum aquæ, non miscetur, quia vnctuosa, cum pertinaci lentore cohæreant, porosq; aut raro, aut pinguedine oblitos habeant, nec in minimas partes facile comminuantur, alienos liquores non facile admittunt. Butyrum contra, quanquam vnctuosum sit, feruorem sachari tamen extinguit. Auget enim lentorem sachari rarefacti, & extendi ampullas, à copia agitatorum, vi caloris, halituum, partes attenuatas ac diuulsas prohibet.

일치와 불일치의 이치에 관계하는 것은 현실적으로 형상을 이루는 성질들만이 아니다. 혼합의 비례에 따라 응결의 방식을 수반하는 성질들도 관계한다. 아리스토텔레스의 『기상학』 제4권에서는 이를 두 종류로 나눈다. 하나는 현실태로(ἐντελεχείᾳ), 곧 실제로 혼합물 안에 있는 것들이다. 단단함과 부드러움, 조밀함과 성김, 두터움과 얇음, 끈끈함과 잘 부스러짐, 거침과 매끄러움 등이 그러하다. 다른 하나는 능력과 무능력에 따라(κατὰ δύναμιν & ἀδυναμίαν), 곧 자연적 힘과 약함에 따라 성립하는 것들이다. 녹을 수 있음과 녹을 수 없음, 깨지기 쉬움과 깨지지 않음, 잘릴 수 있음, 찢어질 수 있음과 찢어질 수 없음 등이 그러하다. 기름은 물과 섞이지 않는다. 기름진 것들은 질긴 점성으로 서로 붙어 있고, 기공이 드물거나 지방으로 막혀 있으며, 아주 작은 부분들로 쉽게 부서지지 않아 다른 액체를 쉽게 받아들이지 않기 때문이다. 반대로 버터는 기름지더라도 설탕이 끓어오르는 것을 가라앉힌다. 버터는 희박해진 설탕의 점성을 더해 주며, 열의 힘에 의해 움직이는 많은 증기 때문에 기포가 팽창하는 것과, 미세해져 서로 떨어져 나간 부분들이 펼쳐지는 것을 막기 때문이다.

R4A-675-32

Est igitur obiectum huius generis Φυσιολογίας, physiologiæ omne genus qualitatum materialium & formalium in plantis, animantibus, & fossilibus; atque earundem vires, effectiones, conuenientiæ inter se, aut repugnantiæ. Φυτοσκοπικὸν, phytoscopicum, ergo de plantarum; ζωοσκοπικὸν, zooscopicum, animantium; ὀρυκτοσκοπικὸν oryctoscopicum, fossilium coniectat naturis interioribus, deque qualitatibus, & qualitatum gradibus, ac discriminibus.

그러므로 이 종류의 자연학(Φυσιολογία, physiologia)의 대상은 식물·동물·땅에서 캐낸 물질에 있는 온갖 질료적 성질과 형상적 성질, 그리고 그 힘과 작용, 서로의 적합성이나 대립이다. 따라서 식물 관찰술(Φυτοσκοπικὸν, phytoscopicum)은 식물의 내부 본성을, 동물 관찰술(ζωοσκοπικὸν, zooscopicum)은 동물의 내부 본성을, 광물 관찰술(ὀρυκτοσκοπικὸν, oryctoscopicum)은 땅에서 캐낸 물질의 내부 본성을 추론하며, 그 성질들과 성질의 정도와 차이도 추론한다.

R4A-035-a01 · author margin

Ad Sympathias & Antipathias rerum pertinent materiales qualitates.

사물들의 공감과 반감에는 질료적 성질들이 관계한다.

R4A-035-a02 · author margin

Physiologiæ species.

자연학의 종류들.