원문

Hæc copulatio reliquas complectitur & includit causas, de quibus ordine dicemus, exordio sumpto à parte intelligente. Etsi mens ipsa, & certis est à prima origine instructa notionibus, quæ sunt firmæ & immotæ ἀρχαὶ, principia, artium omnium, atque actionum, & non afficitur à corpore vllisue corporeis causis: tamen decepta indicio sensuum, errantium in diiudicatione simplicium, aut ratiocinatione, mox eodem & ipsa errore inuoluitur: cumque vel leuis error, præsertim si quis in aditu primo rei impingat, aut deuiet à directo tramite, longius à scopo veritatis abducat, & plurimos alios procreet: quanto à non recte acceptis perperamque accommodatis sensuum perceptionibus, progreditur vlterius, tanto plus recedit à veritate & immergitur erroribus profundius. [Marginal89: Error mentis ab indicio sensuum errantium.] Sensus vero alias ab aliis causis aliter afficiuntur. Vtrumque verissimum esse, docet experientia. Etenim non in Melancholicis solum aut Phrenitidi, & παραφροσύνῃ, delirio, obnoxiis, quanta vis sit sensuum, sed sanis etiam ac secundum naturam se habentibus, discimus: in quibus quanto sunt excitatiores, rectiores, & perspicaciores sensus vtrique, tanto vis mentis acrior & expeditior, quæ ab his de sensuum iudicio constitutis principiis exorsa, longius progreditur ratiocinando, inuestigandoque & eruit ac texit, inde longe plura, concinna serie & methodo, recte dextreque accommodatis principiis, & argute formatis connexionibus Syllogisticis. Quanto rursus sunt deprauatiores, tanto & ipsi crebrius aberrant, & in eosdem errores mentem trahunt ac coniiciunt. [Marginal89: Vis mentis sensibus respondet.]

번역

이 결합에는 나머지 원인들도 포함되어 있다. 우리는 이해하는 부분에서 시작하여 그것들을 차례로 설명하겠다. 정신 자체는 최초의 기원에서부터 확실한 개념들을 갖추고 있다. 그 개념들은 모든 기술과 행위의 굳고 움직이지 않는 ‘아르카이’, 곧 원리들이다. 정신 자체는 몸이나 어떤 신체적 원인에 의해서도 영향을 받지 않는다. 그렇지만 감각들이 단순한 것들을 판별하거나 추론할 때 오류를 범하고, 정신이 그 감각들의 지시에 속으면, 정신 자신도 곧 같은 오류에 휘말린다.

가벼운 오류조차, 특히 어떤 일을 처음 대하는 길목에서 걸려 넘어지거나 바른 길을 벗어나는 경우에는, 진리라는 목표에서 더 멀리 이끌어 가고 매우 많은 다른 오류들을 낳는다. 그러므로 제대로 받아들이지 않고 잘못 적용한 감각의 지각에서 더 멀리 나아갈수록, 정신은 진리에서 더욱 멀어지고 오류 속에 더욱 깊이 잠긴다.

감각은 때에 따라 다른 원인들로부터 다른 방식으로 영향을 받는다. 경험은 이 두 가지 모두가 참임을 가르쳐 준다. 우리는 감각이 얼마나 큰 힘을 지니는지 멜랑콜리아 환자나 프레니티스와 ‘파라프로쉬네’, 라틴어로 ‘델리리움’, 곧 섬망에 시달리는 사람들에게서만 배우는 것이 아니다. 건강하고 자연스러운 상태에 있는 사람들에게서도 배운다.

그들에게서 두 부류의 감각이 더 활발하고 더 올바르며 더 예민할수록, 정신의 힘도 더 날카롭고 더 막힘없이 작용한다. 정신은 감각들의 판단에 따라 세워진 이 원리들에서 출발하여, 추론하고 탐구하며 더 멀리 나아간다. 원리들을 올바르고 능숙하게 적용하고 삼단논법의 연결을 예리하게 구성하면서, 정돈된 순서와 방법에 따라 거기서 훨씬 더 많은 것을 찾아내어 엮는다. 반대로 감각들이 더 훼손될수록 감각 자신도 더 자주 빗나가고, 정신을 같은 오류들로 끌어당겨 밀어 넣는다.