Ex auibus oscines cantu augurium, quod κληδόνα Græci & κληδονισμὸν vocarunt: præpetes τανυπτέρυγες volatu auspicium faciebant; pulli tripudio omina dabant: Funebres auerso omine aliquid fieri vetabant: Superuaganeæ, ex summo acumine, vocem emittebant. Ex præpetibus erant aquilæ, vultures, buteones, sanqualis, immusculus, & aliæ.
새들 가운데 오스키네스는 울음으로 점조를 주었으며, 그리스인들은 이를 ‘클레돈’(κληδών) 또는 ‘클레도니스모스’(κληδονισμός)라고 불렀다. 프라이페테스, 곧 ‘날개가 긴 새들’은 날아가는 모습으로 점조를 주었고, 닭들은 트리푸디움으로 조짐을 보였다. 장례의 새들은 불길한 조짐으로 어떤 일을 하지 못하게 막았으며, 수페르바가네아이는 가장 높은 꼭대기에서 소리를 냈다. 프라이페테스에는 독수리, 대머리수리, 말똥가리, 상콸리스, 임무스쿨루스 등이 속하였다.
Aquilæ, si dextra parte aduolarent, sique patulis & porrectis perstreperent alis, omen futuri boni certissimum præbebant, Homero teste.
호메로스의 증언에 따르면, 독수리가 오른쪽에서 날아와 넓게 펼치고 뻗은 날개로 소리를 내면, 앞으로 좋은 일이 있으리라는 가장 확실한 조짐을 주었다.
Aristander, augurio aquilæ traiicientis in hostes, Alexandrum victorem portendit, ante conflictum. Cum Tarquinio Prisco, aquila pileum detractum capiti euexisset in sublime, moxque reposuisset regnum ei ominatum ferunt. Fœtus aquilarum implumes, à vulturibus, rostro pedibusque à pastu abacti, & rapti, concerptique, cum ipsis nidis, Tarquinio Superbo exilia portenderunt, ac regni amissionem. Iaculum, de satellitum manibus, rostro extortum, & deiectum in profundum, ab aquila, Dionysio Syracusano regnum abrogauit, & diras incussit calamitates.
아리스탄드로스는 독수리가 적군 쪽으로 건너가는 점조를 보고, 전투 전에 알렉산드로스의 승리를 예고하였다. 타르퀴니우스 프리스쿠스의 머리에서 독수리가 모자를 벗겨 높이 가져갔다가 곧 다시 씌워 주었을 때에는, 그에게 왕권을 예고한 것이라고 전한다. 깃털이 나지 않은 독수리 새끼들이 대머리수리의 부리와 발에 먹이 먹던 자리에서 쫓겨나 붙잡히고 둥지와 함께 찢긴 것은, 타르퀴니우스 수페르부스에게 추방과 왕권의 상실을 예고하였다. 독수리가 호위병들의 손에서 부리로 창을 빼앗아 깊은 곳에 떨어뜨린 일은, 시라쿠사의 디오니시오스에게서 왕권을 빼앗고 무서운 재앙을 가져왔다.
Duodecim vulturum numerus, Romulum condentem vrbem, de tempore durationis monuit. Sæpe tamen vulturem, in ædem Iouis, aut deorum volasse prodigii loco habitum est.
열두 마리의 대머리수리는 도시를 세우던 로물루스에게 그 도시가 존속할 기간을 알려 주었다. 그러나 대머리수리가 유피테르나 다른 신들의 신전에 날아든 것은 흔히 이변으로 여겼다.
Vultures, corui, & aquilæ, si coiissent, conflictus & cædes indubias denunciabant. Ciconiæ concordiam ferebant. Ex accipitrum genere Circi nuptias & rem pecuariam fortunabant. Buteones quos τριόρχες vocant, à numero testium, & Falcones, futuri maximi boni spem certam, si apparuissent, faciebant.
대머리수리와 큰까마귀와 독수리가 한데 모이면, 전투와 살육이 틀림없이 있으리라고 알렸다. 황새들은 화합을 가져왔다. 매의 무리에 속하는 키르키는 혼인과 가축 사육에 행운을 주었다. 고환의 수 때문에 ‘트리오르케스’라고 부르는 말똥가리와 송골매가 나타나면, 앞으로 대단히 좋은 일이 생기리라는 확실한 희망을 주었다.
Dario conspectus accipitrum, duo paria vulturum vellicantium, spem, de regno Persico, iniecit, quo, coniuratis supplicio affectis, esset potiturus.
다리우스는 매들이 대머리수리 두 쌍을 뜯어 공격하는 광경을 보고 페르시아 왕국에 대한 희망을 품었다. 공모자들을 처형한 뒤 그 왕국을 차지하게 되리라는 희망이었다.
Milui, diri semper inauspicatique: fuere ominis, sicut & incendiaria auis: ea, quæ sit, nec inuenitur, nec traditur. Quidam ita interpretantur, incendiariam esse, quæcunque appareret, carbonem ferens ex aris vel altaribus, alii Spiturnicem eam vocant, sed & hæc ipsa, quæ sit, nescitur.
솔개는 언제나 무섭고 불길한 조짐이었다. ‘불을 일으키는 새’도 마찬가지였으나, 그것이 어떤 새인지는 밝혀지지도 전해지지도 않는다. 어떤 이들은 제단에서 숯불을 물고 나타나는 새라면 무엇이든 불을 일으키는 새라고 해석한다. 다른 이들은 그것을 스핀투르닉스라고 부르지만, 그 새 자체도 무엇인지 알려져 있지 않다.
Picus Martius & Luscinia, atque inter ardeolas illa, quam λευκὴν πέλλον, albam ardeolam siue pellam, vocant, si ad Austrum volatu contenderet, aut Septentrionem, prospera feliciaque decernere, & omni periculorum metu soluere existimatum est. Pici Martii præcipue Latio fuerunt in auguriis, à Rege, qui nomen huic aui dedit.
마르스의 딱따구리와 나이팅게일, 그리고 왜가리 무리 가운데 ‘레우케 펠로스’, 곧 흰 왜가리 또는 펠라라고 부르는 새가 남쪽이나 북쪽으로 날아가면, 순조롭고 행복한 일을 보장하고 위험에 대한 모든 두려움에서 풀어 준다고 생각하였다. 마르스의 딱따구리는 특히 라티움에서 점조에 사용되었는데, 이 새에게 이름을 준 왕에서 비롯되었다.
Cum in capite Prætoris Vrbani L. Tuberonis, in foro, iura pro tribunali reddentis, picus sedisset ita placide, vt manu prehenderetur, responderunt vates, exitium imperio portendi, si dimitteretur: si exanimaretur, Prætori: ille autem protinus concerpsit, nec multo post prodigium impleuit.
도시 법무관 루키우스 투베로가 광장의 법정에서 재판을 할 때, 딱따구리가 그의 머리에 아주 얌전히 앉아 손으로 잡을 수 있을 정도였다. 예언자들은 그 새를 놓아주면 국가에 멸망이 예고되고, 죽이면 법무관 자신에게 죽음이 예고된다고 답하였다. 그는 즉시 새를 찢어 죽였고, 오래지 않아 그 이변의 예고를 실현하였다.
Hirundinum circumuolationes decubitusue, aut insessus, infausti habiti. Earum conspectus Dario in Scythas, cum exercitu proficiscenti, interitum: consessus vero, in Pyrrhi tabernaculo, & naue Antonii, funestas vtrique clades attulisse, creditum fuit.
제비들이 주위를 날거나 내려앉거나 자리 잡는 것은 불길하게 여겼다. 군대를 이끌고 스키타이인들을 향해 떠나던 다리우스가 제비들을 본 일은 죽음을 가져왔고, 피로스의 장막과 안토니우스의 배에 제비들이 앉은 일은 두 사람 모두에게 치명적인 참패를 가져왔다고 믿었다.
Columbam, augurium designare felix, Homero placuit.
호메로스는 비둘기가 길한 점조를 나타낸다고 생각하였다.
Præposteros aut vespertinos gallorum cantus, optimi euentus signa, aliqui notauere.
어떤 사람들은 때에 맞지 않게 들리는 수탉의 울음이나 저녁의 수탉 울음을 아주 좋은 결과의 징표로 기록하였다.
Themistocli pridie, quam in Persas mouit, galli ἐπινίκιον, carmen triumphale, occinuere, & cantu certam declarauere victoriam: idque ideo, quod victus mox consilescit, victor insolentius insultat & obstrepit.
테미스토클레스가 페르시아인들을 향해 출정하기 전날, 수탉들이 ‘에피니키온’, 곧 승리의 노래를 불러, 그 울음으로 확실한 승리를 알렸다. 패한 수탉은 곧 조용해지는 반면, 이긴 수탉은 더 거만하게 뛰어오르며 시끄럽게 울기 때문이다.
Gallinarum cantus nunquam exauditi, nisi quando dirum aliquid immineret.
암탉의 울음은 무서운 일이 임박한 때가 아니면 결코 들리지 않았다.
Corui inauspicatæ garrulitatis aues, à dextra, vt cornices à sinistra, spes non ambiguas: si ab Ortu occinerent, clara voce, præsentem felicitatem significabant. Ab Occasu vel læua si proclamarent, aut glutirent vocem, vel strangulati exitium apportabant.
큰까마귀는 그 수다가 불길한 새이지만, 오른쪽에서 울면, 까마귀가 왼쪽에서 우는 것처럼, 분명한 희망을 나타내었다. 동쪽에서 맑은 소리로 울면 당장 다가온 행복을 뜻하였다. 서쪽이나 왼쪽에서 소리를 지르거나, 목소리를 삼키거나, 목이 졸린 듯 울면 파멸을 가져왔다.
Corui discerptos deuorantes pullos, reliquiasque deferentes in nidum, ante Ciuile bellum inter Syllam & Marium, quo plurimo depugnatum est sanguine, visi, & crudelitatem qua in sua illi sæuierunt viscera, portendisse iudicati sunt.
많은 피를 흘리며 싸운 술라와 마리우스 사이의 내전 전에, 큰까마귀들이 새끼들을 찢어 삼키고 그 잔해를 둥지로 나르는 모습이 목격되었다. 이는 그들이 자기 몸의 내장에 해당하는 동족에게 가한 잔혹함을 예고한 것으로 여겨졌다.
Eædem aues, Alexandro Babylonem ingressuro & Ciceroni vitaturo insidias, ab Antonio structas, gannitu strepituque ingrato impendens periculum & ærumnas extremas, minitatæ sunt.
같은 새들은 바빌론에 들어가려던 알렉산드로스와, 안토니우스가 마련한 매복을 피하려던 키케로에게, 불쾌한 울음과 소음으로 임박한 위험과 극도의 불행을 경고하였다.
Bubo funebris, & maxime abominatus, publicis præcipue auspiciis, noctis monstrum, nec cantu aliquo vocalis, sed gemitu, si in vrbibus aut omnino in luce viseretur, dirum ostentum præbuit.
수리부엉이는 장례의 새이자 특히 공적인 점조에서 가장 혐오스러운 새였다. 밤의 괴물인 이 새는 노래가 아니라 신음으로 소리를 냈으며, 도시에서 보이거나 아예 대낮에 보이면 무서운 징조를 나타냈다.
Cum Sex. Papellio Istro, & L. Pedenio Coss. cellam Capitolii bubo intrasset, eo anno. Nonis Martiis vrbs lustrata est. Idem factum L. Cassio C. Mario Coss. bubone viso.
섹스투스 파펠리우스 이스트루스와 루키우스 페데니우스가 집정관이던 해에, 수리부엉이가 카피톨리움의 신실에 들어갔다. 그해 3월 노나이에 도시를 정화하였다. 루키우스 카시우스와 가이우스 마리우스가 집정관이던 때에도 수리부엉이가 목격되어 같은 일을 하였다.
Priuatorum si domibus insedisset: aut si taceret, non semper fatalis compertus, vtpote qui Agrippæ, captiuo Iudæorum Regi, regnum promisisse putabatur.
그러나 개인의 집에 앉거나 조용히 있을 때에는 언제나 죽음을 가져오는 것으로 확인되지는 않았다. 이를테면 포로로 잡힌 유대인의 왕 아그리파에게 왕권을 약속한 것으로 여겼기 때문이다.
Bubonis vox audita, anno Vrbis 619 & 20, exercitus Romani oppressionem ad Numantiam portendisse, credita est. Rursus visus, non auditus Bubo felix omen attulisse iudicatus est, vt anno Vrbis 629 & 32 ante Sallies, Ligures & Allobroges deuictos: itemque anno 650 ante subactos, in Macedonia, Thraces: & anno 558. ante mortuum Ptolemæum, Regem Ægypti Cyrenis, qui populum Romanum hæredem reliquit.
로마 건국 619년과 620년에 수리부엉이의 소리가 들린 것은 누만티아에서 로마군이 격파될 일을 예고하였다고 믿었다. 반대로 소리는 들리지 않고 모습만 보인 수리부엉이는 길조를 가져온 것으로 여겼다. 건국 629년과 632년에 살리이, 리구리아인, 알로브로게스를 물리치기 전이 그러하였고, 650년에 마케도니아에서 트라키아인들을 굴복시키기 전도 그러하였다. 또 로마 인민을 자신의 상속인으로 남긴 이집트 키레네의 왕 프톨레마이오스가 죽기 전인 558년에도 그러하였다.
Noctuam, si volasset, victoriam nunciare: si sereno cecinisset, turbare aërem, si tempestate occineret, serenare, obseruatum est. Hæc cum in hasta Pyrrhi Regis, contra Argos euntis consedisset, fatum illi, & discrimen extremum, portendit & attulit.
올빼미가 날면 승리를 알리고, 맑은 날 울면 날씨를 흐리게 하며, 폭풍우 속에서 울면 날씨를 맑게 한다고 관찰하였다. 그러나 아르고스를 향해 진군하던 피로스 왕의 창에 이 새가 앉았을 때에는, 그에게 죽음과 극도의 위기를 예고하고 실제로 가져왔다.
Auguria ex auibus sumta.
새에서 얻는 점조.
Præpetum genera.
프라이페테스의 종류.
Aquilarum auguria.
독수리의 점조.
Vulturum auguria.
대머리수리의 점조.
Accipitrum omina.
매의 조짐.
Miluorum auguria.
솔개의 점조.
Picorum Martiorum auguria.
마르스의 딱따구리들의 점조.
Hirundinum auguria.
제비의 점조.
Columbæ augurium.
비둘기의 점조.
Gallorum cantus auguria.
수탉 울음의 점조.
Gallinarum cantus infausti.
암탉의 불길한 울음.
Coruorum auguria.
큰까마귀의 점조.
Bubonis augurium.
수리부엉이의 점조.
Noctuæ augurium.
올빼미의 점조.