Ceterum docet & hoc experientia, certas lineas certis congruere principalibus in corpore membris, deque eorum constitutione, temperie, virtute, affectionibus, robore, vel imbecillitate, aptitudine, ad morbos argumenta continere non leuia. Alia cerebri, alia cordis, epatis alia, naturam refert atque exprimit, huius consensionis & fœderis, quæ sit alia causa, non video, quam quod venarum, arteriarum, & neruorum propagines, quarum ex principibus tribus membris origo, variè in summam cutem explicantur: Vnde & deferunt eo ex fontibus haustam atque acceptam vim, & ibidem constitutiones affectionesque eorundem promunt potius, quam alibi, quod ea sola pars maximè εὔκρατον, temperatam, & omnium exuperantiarum exquisitè mediam naturam habet, vt, canonis & normæ vice, à Galeno proponatur, ad quam, si reliquarum partium crases comparatæ pensitentur atque examinentur, deprehenditur, quanto absint interuallo, ab hoc exactissimo temperamento: quod ipsum, nec casu, nec sine causa factum.
더욱이 경험은 특정한 선들이 몸의 특정한 주요 기관들과 대응하며, 그 기관들의 구성과 기질, 능력과 상태, 강건함이나 허약함, 질병에 걸리기 쉬운 성향에 관하여 가볍지 않은 증거를 담고 있다는 것도 가르쳐 준다. 어떤 선은 뇌의 본성을, 다른 선은 심장의 본성을, 또 다른 선은 간의 본성을 드러내고 표현한다. 이러한 일치와 결합에 대해 나는 다음과 같은 것 외에 다른 원인을 알지 못한다. 세 주요 기관에서 기원하는 정맥과 동맥, 신경의 가지들이 피부 표면으로 여러 모양으로 펼쳐지기 때문이다. 그리하여 그 근원에서 길어 받아들인 힘을 그곳으로 가져오고, 다른 곳보다 바로 그곳에서 해당 기관들의 구성과 상태를 드러낸다. 그 부위만이 가장 잘 조화된, 곧 에우크라톤(εὔκρατον)의 본성을 가지며, 모든 지나침 사이에서 정확하게 중간을 이루기 때문이다. 그래서 갈레노스는 그것을 기준과 규범으로 제시한다. 나머지 부분들의 혼합 상태를 이 기준에 견주어 헤아리고 검토하면, 그 상태들이 이 가장 정확한 균형에서 얼마나 멀리 떨어져 있는지를 알 수 있다. 이 사실 자체도 우연히 또는 원인 없이 이루어진 것이 아니다.
Quæ de ceterorum characterum argumentis vsu comperta, & obseruationibus tradunt, etsi causas eorum non perspicio, tamen, cum absque euidenti ratione, consentienti experientiæ refragari, temerarium sit, non sperno: quanquam vicissim, neque omnes commenticias approbo interpretationes quarumlibet notarum. Sed experientiam voco, rerum designatarum, cum notis ipsis, regularem magna ex parte congruentiam, deprehensam instinctu ductuque naturæ attenta consideratione, secundum leges artis, longo vsu, ex plurimorum euentuum collatione, ab iis, qui natura valent & arte, qualem Coclitem Chiromantem fuisse, accepimus.
다른 표지들이 나타내는 의미에 관해 경험과 관찰로 알아냈다고 전해지는 것들도, 나는 그 원인들을 꿰뚫어 보지는 못하지만 업신여기지 않는다. 분명한 논거 없이 서로 일치하는 경험에 맞서는 것은 경솔하기 때문이다. 그렇다고 해서 반대로 온갖 표시들에 붙인 허구적인 해석을 모두 인정하는 것도 아니다. 내가 경험이라고 부르는 것은 표시되는 사물들과 표시 자체 사이에서 대체로 규칙적으로 나타나는 일치이다. 이는 자연의 충동과 인도 아래 주의 깊게 살피고, 기술의 법칙에 따르며, 오랜 경험 속에서 매우 많은 결과를 비교함으로써, 타고난 능력과 기술을 함께 갖춘 사람들이 발견한 것이다. 우리가 전해 듣기로 수상가 코클레스가 그러한 사람이었다.
Præcellit enim, in hoc genere, artem longè natiua ingenii vis & φυσικὸς στοχασμὸς, naturalis coniectandi facultas. Hæc primùm ingenia idonea, &, ab ipsa natura, ad tales coniectationes feliciter instructa, in eam considerationem impulit, vt non temerè effictos linearum ductus cogitarent, & vnde nascerentur, aut quarum essent rerum notæ, vsu discerent causasque explorarent, & congruas inter sese, rationique consentaneas, aut in eosdem euentus perpetuo recidentes παρατηρήσεις, obseruationes, redigerent in artis formam.
이 분야에서는 타고난 재능의 힘과 퓌시코스 스토카스모스(φυσικὸς στοχασμός), 곧 자연적인 추측 능력이 기술을 훨씬 능가하기 때문이다. 처음에 이 능력이, 그러한 추측에 알맞고 자연 자체로부터 훌륭한 자질을 받은 사람들을 그 고찰로 이끌었다. 그들은 선들의 획이 아무렇게나 만들어진 것이 아니라고 생각하고, 그것들이 어디에서 생겨나는지 또는 무엇의 표시인지를 경험으로 배우며 원인을 탐구했다. 그리고 서로 일치하고 이성에 부합하거나 언제나 같은 결과로 되돌아오는 관찰들, 곧 파라테레세이스(παρατηρήσεις)를 체계적인 기술의 형태로 정리했다.
Quanquam igitur fateor, in hac parte, vt tota reliqua Physica, neutiquam omnium, quæ longus patefecit vsus, causas veras intelligi: tamen eruditæ experientiæ, quæ ratione & arte euentus notatos examinat, non captat aut arripit fortuna quæuis & peritorum artificum consentientibus obseruatis assentior, & acquiesco: & χειρομαντείαν, chiromantiam, inter diuinationum Physicarum genera, colloco: nimirum, quatenus intra Physicas versatur metas, neque, his egressis, prolabitur in imposturas. Eas enim, ab omni diuinationum genere procul separo, & explosas volo in vniuersum.
그러므로 나는 이 분야에서도 나머지 자연학 전체에서와 마찬가지로, 오랜 경험이 드러낸 모든 것의 참된 원인이 결코 다 이해된 것은 아니라고 인정한다. 그렇지만 관찰된 결과들을 이성과 기술로 검토하며 우연히 닥치는 아무것이나 붙잡아 취하지 않는 학식 있는 경험과, 숙련된 기술자들의 서로 일치하는 관찰에는 동의하며 신뢰를 둔다. 또한 케이로만테이아(χειρομαντεία), 곧 수상술을 자연적 점복의 여러 종류 가운데 넣는다. 물론 자연학적 한계 안에 머무르며 그 경계를 넘어 속임수로 빠지지 않는 범위에서 그러하다. 속임수는 점복의 모든 종류에서 멀리 떼어 놓으며, 전적으로 배척하고자 하기 때문이다.
Neque aspernor his, quamuis tenuibus adumbrata vestigiis, non tenuia tamen sapientiæ diuinæ documenta, vtut videantur. An quisquam leue hoc duxerit, tam varias particulas, tam specie & quantitate dissimiles, tanto numero, eo inter se fœdere colligatas ac deuinctas esse in vnam compagem, vt minuta etiam τοῦ μετακαρπίου, postbrachialis, interioris lineamenta, & toti fabricæ congruant, & principibus membris accommodentur. Adeò otiosum nihil esse voluit, aut fortuitum, in opificio omnium præstantissimo, sapientissimus Architectus.
또한 나는 이 가느다란 흔적들에 어렴풋이 나타난 신적 지혜의 증거들을 가볍게 여기지 않는다. 어떻게 보이든 그 증거들은 결코 가볍지 않다. 형태와 크기가 이토록 다르고 종류도 다양한 작은 부분들이 그렇게 많은 수로 서로 결속하고 연결되어 하나의 짜임새를 이루며, 심지어 손의 몸통 안쪽에 있는 미세한 선들까지 전체 구조에 부합하고 주요 기관들에 맞추어져 있다는 사실을 누가 하찮게 여기겠는가? 가장 지혜로운 건축자는 모든 작품 가운데 가장 뛰어난 이 작품 안에 아무것도 쓸모없거나 우연한 것으로 있기를 원하지 않았던 것이다.
Lineas manus certis in corpore membris respondere.
손의 선들은 몸의 특정한 기관들과 대응함.