DE DIVINATIONE EX SOMNIIS, QVAM ὀνειροπολίαν, ὀνειρομαντείαν, καὶ ὀνειρόκρισιν vocant Græci.
꿈을 통한 점복에 관하여. 그리스인들이 오네이로폴리아(ὀνειροπολία), 오네이로만테이아(ὀνειρομαντεία), 오네이로크리시스(ὀνειρόκρισις)라고 부르는 것.
SOMNIORVM neque vnum genus est, nec causa vna. Homerus, Poetico more, ludens, duo prima facit genera, verum vnum, alterum falsum, lib.19.Odyss.
꿈의 종류는 하나가 아니며 그 원인도 하나가 아니다. 호메로스는 시인의 방식으로 상상력을 발휘하여 『오뒷세이아』 제19권에서 두 가지 기본 종류를 설정한다. 하나는 참되고 다른 하나는 거짓된 꿈이다.
Δοιαὶ γάρ τε πύλαι ἀμενηνῶν εἰσὶν ὀνείρων, αἱ μὲν γὰρ κεράεσσι τετεύχαται, αἱ δ᾽ ἐλέφαντι, τῶν οἳ μέν κ᾽ ἔλθωσι διὰ πριστοῦ ἐλέφαντος, οἵ ῥ᾽ ἐλεφαίρονται, ἔπε᾽ ἀκράαντα φέροντες: οἳ δὲ διὰ ξεστῶν κεράων ἔλθωσι θύραζε, οἵ ῥ᾽ ἔτυμα κραίνουσι βροτῶν ὅτε κέν τις ἴδηται.
힘없는 꿈들에게는 두 개의 문이 있으니, 하나는 뿔로 만들어졌고 다른 하나는 상아로 만들어졌다. 톱질한 상아를 거쳐 오는 꿈들은 이루어지지 않을 말들을 가져와 사람들을 속인다. 그러나 매끈히 깎은 뿔을 거쳐 밖으로 나오는 꿈들은 인간 중 누가 그것을 보든 참된 일을 이루어 준다.
Vertit hos versus Vergilius, & sexto inseruit Æneidos.
베르길리우스는 이 시구들을 번역하여 『아이네이스』 제6권에 넣었다.
Sunt geminæ somni portæ, quarum altera fertur Cornea qua veris facilis datur exitus vmbris: Altera candenti perfecta nitens elephanto, Sed falsa ad cœlum mittunt insomnia Manes.
잠에는 두 개의 문이 있다. 그중 하나는 뿔로 되어 있다 하니, 그곳으로 참된 그림자들이 쉽게 나갈 수 있다. 다른 하나는 흰 상아로 완성되어 빛나는데, 망령들은 거짓 꿈들을 그리로 하늘에 내보낸다.
Macrobius, quinque enumeratis differentiis imaginum, quæ dormientibus exhibentur, quarum nomina sunt, φάντασμα, ἐνύπνιον, ὄνειρος, ὅραμα, χρηματισμὸς, visum, insomnium, somnium, visio, oraculum: priores duas ἀσημάντους, carentes significatione, facit, tria posteriora significare aliquid & monere, affirmat.
마크로비우스는 잠든 이들에게 나타나는 형상의 차이를 다섯 가지로 열거한다. 그 이름은 판타스마(φάντασμα), 에뉩니온(ἐνύπνιον), 오네이로스(ὄνειρος), 호라마(ὅραμα), 크레마티스모스(χρηματισμός), 곧 환영, 헛꿈, 징조꿈, 예시적 환시, 신탁이다. 그는 앞의 두 가지를 아무 뜻도 나타내지 않는 것(ἀσήμαντοι)으로 간주하고, 뒤의 세 가지는 무엇인가를 뜻하며 경고한다고 주장한다.
Χρηματισμὸν, oraculum, vocat, cum assumticia specie dij circumdati, occurrere dormientibus, vel assistere, nunciareque quæ euentura sint, videntur.
신들이 빌린 형상을 두르고 잠든 이들 앞에 나타나거나 곁에 서서 앞으로 일어날 일을 알려 주는 듯 보이는 것을 그는 크레마티스모스, 곧 신탁이라고 부른다.
Ὅραμα quod Cicero visum interpretatur, cum oblatæ, secundum quietem, imagines expresse diserteque, absque figuris & inuolucris, pingunt euentus, aut modum rerum gerendarum.
키케로가 비숨(visum)이라고 옮긴 호라마는, 잠자는 동안 나타난 형상들이 비유나 덮개 없이 명백하고 분명하게 사건이나 일을 처리할 방식을 그려 보이는 것이다.
Ὄνειρος seu somnium, cum figuris quibusdam aut ambagibus, vel obscuris ambiguisque, vel expressioribus, velut adumbrantur dormientibus: quæ præ foribus sunt.
오네이로스, 곧 징조꿈은, 문밖에 닥쳐 있는 일들이 어떤 비유나 우회적인 표현으로 잠든 이들에게 윤곽처럼 그려지는 경우이다. 그 표현은 어둡고 모호하기도 하고 비교적 분명하기도 하다.
Hoc postremum genus rursus in alias quinque diducit species distinctas obiectis. Aut enim nocturnæ illæ, & in somnis obiectæ imagines de rebus ad nos pertinentibus, aut de alienis, aut de publicis, aut de communibus, quibus plurium aliorum & nostra salus continetur, aut generalibus, admonent. Interpretes talium figurarum ὀνειροκριτὰς, ὀνειροπόλους, ὀνειροσκόπους, & τῶν ὀνειράτων ὑποκριτὰς nominant Græci.
그는 이 마지막 종류를 다시 대상에 따라 구별되는 다섯 갈래로 나눈다. 밤중에 꿈속에 나타나는 그 형상들은 우리 자신에게 속한 일, 다른 사람의 일, 공적인 일, 많은 다른 사람들과 우리 자신의 안녕이 함께 걸린 공동의 일, 또는 보편적인 일에 관해 경고한다. 그리스인들은 그러한 형상들의 해석자를 오네이로크리타이(ὀνειροκριταί), 오네이로폴로이(ὀνειροπόλοι), 오네이로스코포이(ὀνειροσκόποι), 또는 톤 오네이라톤 휘포크리타이(τῶν ὀνειράτων ὑποκριταί), 곧 꿈을 판별하고 살피며 풀이하는 이들이라고 부른다.
Non incommoda est hæc discretio: sed quia obscurior, aliam ponemus illustriorem, breuiter velut in transcursu causis efficientibus indicatis, quibus genera distinguemus.
이 구분도 쓸모없지는 않다. 그러나 다소 불분명하므로 더 명료한 구분을 제시하겠다. 작용 원인들을 지나가듯 간략히 짚고, 그 원인들에 따라 종류를 나누겠다.
Somnia (qua voce generatim vtemur) cientur, vel à causis Physicis, & materiæ inhærentibus, quæ & αἰσθητὰ sunt αἴτια, & ἔνυλα, sensibus expositæ causæ, & materiæ inhærentes, & sine iudicio coëlectuque, suo agunt impetu: vel à spiritualibus, intelligentibus, liberis, omnisque materiæ & qualitatum omnium sensus mouentium expertibus, i.e. ἀπὸ αἰτίων νοητῶν καὶ ἀΰλων, à causis quæ mente & intelligentia cernuntur, & materiæ sunt expertes. Physicæ sunt, aut προκαταρκτικαὶ, aut προηγούμεναι, antegressæ aut antecedentes. Procatarcticis complector αἰσθητὰ, subiecta sensibus, extrinseca omnia, quæ subiecto innixa sensibili, & allisa vel adacta organis sensui destinatis, continuo motu, neruis spiritibusque animalibus immutatis, feruntur introrsum & cerebro imprimuntur.
여기서는 “꿈”이라는 말을 총칭으로 사용하겠다. 꿈은 물질에 내재하는 자연적 원인들에 의해 일어나기도 한다. 이 원인들은 감각으로 포착되는 물질적 원인들(αἰσθητὰ αἴτια, ἔνυλα)이며, 판단이나 선택 없이 자기 충동에 따라 작용한다. 또는 지성을 지니고 자유로우며 모든 물질과 감각을 움직이는 모든 성질에서 벗어난 영적 원인들에 의해 일어나기도 한다. 곧 정신과 지성으로 파악되며 물질을 갖지 않는 원인들(αἴτια νοητὰ καὶ ἄϋλα)이다. 자연적 원인은 프로카타르크티카이(προκαταρκτικαί), 곧 먼저 작용하는 유발 원인들과, 프로에구메나이(προηγούμεναι), 곧 선행 원인들로 나뉜다. 유발 원인에는 감각의 대상(αἰσθητά)이 되는 모든 외부의 것을 포함한다. 그것들은 감각 가능한 바탕에 놓여 감각 기관에 부딪치거나 가해지고, 연속적인 운동을 통해 신경과 동물적 정기를 변화시키면서 안으로 전달되어 뇌에 새겨진다.
Προηγουμένας, antecedentes, intrinsecas nomino, nostrisque insitas corporibus, siue à prima insint origine, siue post contrahantur aliunde, natiua constitutione variata.
프로에구메나이, 곧 선행 원인이라고 부르는 것은 내적인 원인들, 우리 몸에 내재하는 원인들이다. 처음 생겨날 때부터 있든, 타고난 구성이 변하여 나중에 다른 데서 얻어진 것이든 그렇다.
Suntque illæ, vel communes omnibus, vel singulares & propriæ aliquibus. Communium nomine comprehendo temperamenta, ac διαθέσεις, constitutiones, seu affectiones corporis totius, aut certarum partium, & præcipuè cerebri, quæ vel natiua sunt, atque ex seminum & cœli qualitatum commixtionibus conflata, vel aduenticia extraneis & accidentariis causis, corporum aut membrorum συστάσει, à naturali habitu, mota, atque in eam, quæ est παρὰ φύσιν, præter naturam, versa vel inclinata.
이 원인들은 모든 사람에게 공통되거나, 특정한 이들에게 개별적이고 고유하다. 공통된 것이라는 이름 아래에는 체질과 디아테세이스(διαθέσεις), 곧 몸 전체나 특정 부위, 특히 뇌의 구성이나 상태를 포함한다. 이것들은 타고난 것으로서 씨앗과 하늘의 성질들이 섞여 형성되기도 한다. 또는 외부적이고 우연적인 원인들 때문에 몸이나 지체의 구성이 자연스러운 상태에서 벗어나, 자연을 거스르는 상태(παρὰ φύσιν)로 바뀌거나 기울어짐으로써 후천적으로 생기기도 한다.
Propriæ aliquibus sunt, ex certo & peculiari stellarum influxu deriuatæ in cerebrum, ἐπιτηδειότητες, habilitates, ad somniandum, quæ vel perspicua, illustria, & vacantia ambiguitatibus, vel figurata somnia gignunt.
특정한 이들에게 고유한 것은, 별들의 일정하고 특별한 영향력이 뇌로 흘러들어 생기는 꿈을 꾸는 적성(ἐπιτηδειότητες)이다. 이러한 적성은 분명하고 밝으며 모호함이 없는 꿈을 낳기도 하고, 비유로 된 꿈을 낳기도 한다.
Spiritualium causarum vna est infinita, omnipotens, vt Deus solus: ceteræ sunt finitæ & creatæ. Harum rursus aliæ in eo perseuerant statu, in quem sunt, à Deo Conditore collocatæ, eique obediunt, vt Angeli sancti: aliæ, ex hoc sunt statu excussæ, atque à Deo auulsæ, & tum Conditori aduersantur contumaciter, tum gloriæ eius insidiantur, vt Dæmones.
영적 원인들 가운데 하나는 무한하고 전능하다. 오직 하느님만이 그러하시다. 나머지는 유한하며 창조된 존재들이다. 이들 가운데 어떤 것들은 거룩한 천사들처럼 창조주 하느님이 두신 상태에 머물며 그분께 순종한다. 다른 것들은 악령들처럼 그 상태에서 쫓겨나 하느님에게서 떨어져 나갔고, 창조주를 완강하게 거스르며 그분의 영광을 해치려 꾀한다.
Ab his causis spiritualibus immittuntur χρηματισμοὶ, oracula. Vocemus sane hoc nomine, etiam somnia diuinitus exhibita, discriminis causa: aut, si Diabolicis illud relinquere volumus præstigiis, quibus ab Ethnicis attributum est, appellemus diuina θεῖα ἐνύπνια, diuina insomnia.
이 영적 원인들로부터 크레마티스모이(χρηματισμοί), 곧 신탁이 보내진다. 구별을 위해 하느님이 보여 주시는 꿈들도 이 이름으로 불러도 좋겠다. 또는 이교도들이 악마의 속임수에 부여한 그 이름을 그쪽에 남겨 두고자 한다면, 하느님께 속하는 것은 테이아 에뉩니아(θεῖα ἐνύπνια), 곧 신적인 꿈들이라 부르자.
Procatarcticæ & intrinsecæ communes, ἐνύπνια, insomnia naturalia, προηγούμεναι, antecedentes, propriæ aliquibus, ὀνείρατα pariunt seu præsagientia somnia. Sic enim ἐνύπνια Græci & ὀνείρατα discernunt, vt ἐνύπνιον vocent φάντασμα ἀσήμαντον, καὶ οὐδενὸς προαγγελτικόν, insomnium vocant visum nihil significans, nec quicquam prænuncians: ὄνειρον vero ἐνέργειάν τινα μετὰ τὸν ὕπνον ἀποβησομένην εἰς ἀγαθόν τι ἢ κακόν, somnium vero effectionem quandam, quæ post somni quietem, bonum aliquod vel malum afferat. Id vero, si explicate, plane, citraque ambiguitatem, quid moneat, ὅραμα, visionem, Macrobius vocat: si figurate, ὄνειρον, somnium: quam vocem dictam volunt, vel παρὰ τὸ ἐγείρειν, καὶ ὁρμᾷν τὴν ψυχὴν, vel παρὰ τὸ εἴρειν, ὅ ἐστι λέγειν, vel quod excitet & moueat animam, vel ab εἴρω, quod est dicere.
유발 원인들과 모든 사람에게 공통된 내적 원인들은 에뉩니아(ἐνύπνια), 곧 자연적인 헛꿈을 낳는다. 특정한 사람들에게 고유한 선행 원인들은 오네이라타(ὀνείρατα), 곧 앞일을 예고하는 꿈을 낳는다. 그리스인들은 에뉩니아와 오네이라타를 이렇게 구별한다. 에뉩니온은 “의미가 없고 아무것도 예고하지 않는 형상”이라 부른다. 곧 헛꿈이란 아무것도 뜻하지 않고 아무 일도 미리 알리지 않는 환영이다. 반면 오네이로스는 “잠이 끝난 뒤 어떤 좋거나 나쁜 결과로 이어질 작용”이라고 한다. 곧 징조꿈은 잠의 휴식 뒤에 어떤 좋은 일이나 나쁜 일을 가져오는 일종의 작용이다. 이것이 무엇인가를 풀어서 분명하게, 모호함 없이 알려 주면 마크로비우스는 호라마, 곧 환시라고 부르고, 비유로 알려 주면 오네이로스, 곧 징조꿈이라고 부른다. 이 낱말은 “영혼을 깨우고 움직이다”라는 말에서, 또는 “말하다”라는 뜻의 에이레인(εἴρειν)에서 유래한다고 한다. 다시 말해 영혼을 깨워 움직이기 때문이거나, “말하다”라는 뜻인 에이로(εἴρω)에서 나온다는 것이다.
Somniorum duo genera secundum Homerum.
호메로스에 따른 꿈의 두 종류.
Somniorum quinque gradus secundum Macrobium.
마크로비우스에 따른 꿈의 다섯 단계.
Ὀνείρου quinque species.
징조꿈의 다섯 종류.
Somniorum causæ & genera.
꿈의 원인과 종류.
Discrimen inter ἐνύπνια & ὀνείρατα.
헛꿈과 징조꿈의 구별.