R3-011-p01 · PDF 398

Idcirco, priusquam adhiberent eas sacrificiis, diligenter contemplabantur, & pertentabant forinsecus, numquid, quod immundiciem argueret aliquam, vel labem interiorum, aduerterent.

그러므로 제물을 제사에 사용하기 전에 주의 깊게 살피고 겉을 만져 보아, 어떤 불결함이나 내부의 결함을 나타내는 것이 있는지 확인하였다.

R3-011-p02 · PDF 398

Græci tauros farina, capros ciceribus, capras aqua frigida, explorabant.

그리스인들은 황소를 곡분으로, 숫염소를 병아리콩으로, 암염소를 찬물로 시험하였다.

R3-011-p03 · PDF 398

Inchoata ergo extorum contemplatione à iecinore, si illud grata & natiua purpura ruberet, nullaque esset contaminatum labe: vel si caput iecinoris auctum duplicatumue, aut geminum iecur reperiretur: vel, si extremæ fibræ, versus interiora, replicatæ ac conuolutæ viserentur: hæc eximiæ felicitatis argumenta certissima dare, & magnas accessiones, potentiæ amplificationem, prolationem finium, triumphos, summa dignitatum fastigia, designare augurabantur.

따라서 간에서부터 내장 관찰을 시작하였다. 간이 보기 좋고 자연스러운 자줏빛으로 붉으며 아무 흠에도 더럽혀지지 않았거나, 간의 머리 부분이 커졌거나 두 배가 되었거나 간 자체가 둘이거나, 끝부분의 섬유 조직이 안쪽을 향해 접혀 말려 있으면, 이는 비범한 행운의 가장 확실한 증거를 준다고 예언하였다. 커다란 획득, 권세의 확대, 영토의 확장, 개선, 최고의 지위를 뜻한다는 것이다.

R3-011-p04 · PDF 398

Constitutis etiam, in epate, geminis capitibus, vnum hosti, alterum illi, in cuius gratiam instituebatur diuinatio, destinabant: alterutrum eorum, si, vel corrugatum emarcuisset, vel colorem habitumque suum, quouis modo, mutasset, ruinam aut inclinationem, aduersaque omnia minitari: si velut inflatum atque distentum intumuisset, & florido enituisset colore, motuque alacri & continuo micasset, victoriam certam spondere, & successus felicissimos illi putabantur, cuius nomine cædebatur. Lucanus, exta Cæsarem victorem renunciasse, contra Pompeium, annotauit:

간에 머리 부분 둘을 설정하고 하나는 적에게, 다른 하나는 점을 치는 대상에게 배정하기도 하였다. 그중 어느 하나가 쭈그러져 시들거나 색과 모양이 어떤 식으로든 바뀌면, 그 대상에게 몰락이나 쇠퇴와 온갖 불행을 위협한다고 여겼다. 반대로 바람이 들어 팽팽해진 듯 부풀고 선명한 색으로 빛나며 활발하고 끊임없는 움직임으로 떨리면, 그 이름으로 제물을 죽인 사람에게 확실한 승리와 가장 행복한 성공을 약속한다고 여겼다. 루카누스는 내장이 폼페이우스에 맞선 카이사르를 승리자로 알렸다고 기록하였다.

R3-011-v01 · PDF 398

Quodque nefas nullis impune apparuit extis, Ecce videt capiti fibrarum increscere molem, Alterius capitis pars ægra & marcida pendet, Pars micat, & celeri venas mouet improba pulsu.

‘어떤 제물의 내장에서도 벌 없이 나타난 적 없는 흉조, 보라, 그는 내장의 머리 위로 덩어리가 자라는 것을 본다. 한쪽 머리 부분은 병들어 시든 채 늘어져 있고, 다른 부분은 날뛰며 빠른 박동으로 혈관을 움직인다.’

R3-011-p05 · PDF 398,399

Si vero, aut obsitum vlceribus pustulisue, aut liuore deforme, aut duritie contractum corrugatumue abscessibus, aut humoribus vitiosis imbutum esse, atque obstructum: vel, si in sua non conspiceretur sede, sed aut à præcordiis auulsum subsedisset, aut permutatis sedibus, lienis locum occupasset, illo in dextram regionem translato, aut procidisset in anteriora: vel, si contabuisset, aut alioquin gracilius iusto aridiusque appareret: vel, si totum defuisset, aut solo caruisset capite: denique, si, inter coquendum, purulenta inquinaretur sanie, aut ad eum exaresceret modum, vt inter exta non emineret aut colliquatum dissolueretur in pultem: hæc piacularia esse funestaque, adeo persuasum erat, vt secus accidere, atque ab his demonstratum erat, nihil posse affirmaretur.

반대로 간에 궤양이나 고름집이 가득하거나, 검푸른 색으로 흉해졌거나, 굳어서 수축했거나 농양 때문에 주름졌거나, 나쁜 체액이 스며들어 막혔으면 흉조였다. 본래 자리에 보이지 않고 횡격막 부근에서 떨어져 아래로 내려앉거나, 지라와 자리를 바꾸어 지라는 오른쪽으로 옮겨 가고 간은 지라의 자리를 차지하거나, 앞쪽으로 튀어나와 있어도 그랬다. 간이 쇠하여 무너지거나 정상보다 너무 가늘고 말랐거나, 전부 없거나 머리 부분만 없어도 그랬다. 끝으로 조리하는 동안 곪은 진물로 더러워지거나, 다른 내장들 사이에서 눈에 띄지 않을 만큼 말라붙거나, 녹아서 죽처럼 풀어져도 그랬다. 이런 일들은 속죄가 필요하고 죽음을 예고하는 조짐이라고 너무나 확신하였으므로, 이것들이 가리킨 것과 다른 일은 절대로 일어날 수 없다고 단언하였다.

R3-011-p06 · PDF 399

Anno vrbis 636. Catoni Consuli immolanti exta emarcuerunt, & caput iecinoris euanuit. Caio principi, & M. Marcello iecur subito extabuisse, annotatum est. Lucio Lupo inter exta caput iecinoris non inuentum est. Quare prælio periisse existimatus est.

로마 건국 636년에 집정관 카토가 제사를 드릴 때 내장이 시들고 간의 머리 부분이 사라졌다. 황제 가이우스와 마르쿠스 마르켈루스에게는 간이 갑자기 쇠하여 없어졌다고 기록되어 있다. 루키우스 루푸스의 경우에는 내장 가운데서 간의 머리 부분이 발견되지 않았다. 그 때문에 전투에서 죽었다고 여겨졌다.

R3-011-p07 · PDF 399

A iecinore Cor inspiciebant: id si palpitaret, aut exiliret, aut flaccesceret, aut minus iusto appareret, aut omni destitueretur pinguedine, aut coiuisset in rugas, aut, inter exta, omnino non viseretur, exitii, diræque atque infestæ fortunæ omina præbebat. Nam & Iulio Cæsari, quo die, purpurea veste, processit, & à coniuratis interfectus est, cor bis in opimis bobus defecit, & Caio Mario Vticæ immolanti.

간 다음에는 심장을 살폈다. 심장이 두근거리거나 튀어 오르거나, 축 늘어지거나 정상보다 작아 보이거나, 기름기가 전혀 없거나, 주름져 오그라들거나, 내장 가운데서 아예 보이지 않으면 파멸과 무섭고 적대적인 운명의 조짐이었다. 율리우스 카이사르가 자주색 옷을 입고 나왔다가 공모자들에게 살해된 날에도 살진 소들에서 두 번이나 심장이 없었다. 우티카에서 제사를 드린 가이우스 마리우스에게도 같은 일이 있었다.

R3-011-p08 · PDF 399

Pertinaci Cæsari vtriusque visceris, epatis & cordis defectus, in ea, quam ante mortem mactari iussit, victima, interitum prætendit.

페르티낙스 황제에게는 죽기 전에 도살하도록 명령한 제물에서 간과 심장 두 내장이 모두 없는 일이 그의 죽음을 예고하였다.

R3-011-p09 · PDF 399

In ara Veneris Paphiæ, vbi, puro igne & precibus altaria adolebantur, certissima semper fibris hædorum fides est habita. Adiisse hanc & consuluisse Titum Vespasiani Filium prodidit Cornelius Tacitus, qui & templi & scientiæ artisque haruspicum eo in loco originem refert.

깨끗한 불과 기도로 제단에 향을 올리던 파포스의 베누스 제단에서는, 새끼 염소의 내장을 언제나 가장 확실한 것으로 믿었다. 코르넬리우스 타키투스는 베스파시아누스의 아들 티투스가 그곳을 찾아가 물었다고 전한다. 그는 그곳의 신전과 하루스펙스들의 지식과 기술의 기원도 이야기한다.

R3-011-p10 · PDF 399

Si vero, aut solito grandius, aut spissum, glabrumque & humectum, nec flaccidum, nec, ex ariditate, in plicas rugasque contractum cor inueniretur, aut si in summa basi, largiore pinguedine, vestitum foret, aut abriperetur ab aquila, propicios hæc deos, & cœptis annuentes, flatusque secundos aspiraturos, confirmabant.

반대로 심장이 평소보다 크거나, 단단하고 매끈하고 촉촉하며 축 늘어지지 않고 메말라 주름지지도 않았거나, 윗부분 바닥이 넉넉한 기름으로 덮여 있거나, 독수리가 그것을 낚아채 가면, 신들이 호의적이며 시작한 일에 동의하고 순풍을 불어 줄 것임을 확증하였다.

R3-011-p11 · PDF 399

Corde explorato, ad fellis, lienis, pulmonum, & membranarum viscera ambientium considerationem se vertebant.

심장을 조사한 뒤에는 쓸개, 지라, 허파와 내장을 둘러싼 막을 살피는 일로 넘어갔다.

R3-011-p12 · PDF 399

Si τὴν χοληδόχον, vesiculam fellis, geminam, qualem Augusto exhibitam ferunt, eo die, quo Antonium profligauit ad Actium, aut copiosa bile turgentem atque effluentem notassent, acria & felicia prælia expectabant.

‘콜레도코스’, 곧 쓸개주머니가 둘인 것을 보면, 또는 쓸개즙이 풍부하게 차올라 흘러넘치는 것을 보면, 치열하고 승리할 전투를 기대하였다. 아우구스투스가 악티움에서 안토니우스를 무찌른 날에도 그에게 그런 두 겹의 쓸개주머니가 나타났다고 전한다.

R3-011-p13 · PDF 399

Si suo loco positum lienem, sine pustulis, duritie, corrugatione, sineque alieno colore, conspexissent, felicia propositæ rei ominabantur.

지라가 본래 자리에 있고 고름집이나 딱딱함이나 주름이 없으며 비정상적인 색도 없으면, 계획한 일에 좋은 결과가 있으리라고 점쳤다.

R3-011-p14 · PDF 399,400

Si contra in dextram lien vergeret, aut antrorsum propenderet, aut reperet deorsum, aut notas alienas, à natura sua, haberet: Si exta, ex sacrificantium manibus, decidissent: Si viscera aut cruore fœdius aspersa, aut liuido fœdata colore, aut maculis variata forent: Si peritonæum ruptum alicubi hiaret, aut sanguine suffusum esset: Si phlyctænis & ampullis pure aut saliuagine refertis scaterent intestina, aut lacerata essent intus, vel rupta ac diuulsa: Si dracones inter exta serperent: Si fœterent viscera, aut putrilaginem redolerent: fatalium hæc & iam imminentium malorum indicia erant, quæ, pro conditione earum rerum, de quibus victimæ consulebantur, vates interpretabantur.

반대로 지라가 오른쪽으로 기울거나 앞으로 처지거나 아래로 내려가거나 본래 성질과 다른 표지를 지니면 흉조였다. 내장이 제사하는 이들의 손에서 떨어지거나, 내장에 피가 심하게 튀거나 검푸른 색으로 더러워지거나 얼룩덜룩해져도 그랬다. 배막이 어딘가 찢어져 벌어지거나 피로 젖어 있거나, 창자에 고름이나 점액이 찬 물집과 부풀음이 가득하거나, 안이 찢어지거나 터져 벌어져도 그랬다. 내장 사이로 뱀들이 기어 다니거나 내장에서 악취나 썩은 냄새가 나도 그랬다. 이런 것들은 치명적이며 이미 임박한 재앙의 지표였고, 예언자들은 제물에게 물은 사안의 성격에 따라 그것들을 해석하였다.

R3-011-p15 · PDF 400

Pulmones bifidi incisique moras adferebant rebus, & cunctationes: simplices & solidi, mora rupta continuabant rerum curricula, & executionem maturabant.

허파가 둘로 갈라져 있거나 베인 듯 나뉘어 있으면 일에 지연과 망설임을 가져왔다. 하나로 온전하고 단단하면 지체가 사라지고 일의 진행이 이어지며 실행이 앞당겨졌다.

R3-011-p16 · PDF 400

Sacrificia ἄσημα, quibus nulla inerant signa, Muta: quæ conspicuas & illustres notas exhibebant, Arguta: quæ multum fortunæ & felicitatis pollicebantur, Regalia Romani vocabant. Et tanti faciebant has diuinationes, vt & libris describi rationem consulendi, eosque, instar oraculorum, custodiri publicè, &, in ea disciplina, suos exerceri à teneris curarint liberos, nihilque mouerint aut cœperint, nisi sacrificiis diligenter perlustratis & examinatis. Affici enim victimas, notisque monitricibus euentorum subito ceu consignari ab iis numinibus, quæ adessent coram vocata, & ritus spectarent, persuasum habebant.

로마인들은 아무 징표도 없는 ‘아세마’(ἄσημα) 제사를 ‘말없는 제사’라 불렀다. 뚜렷하고 분명한 표지를 보이는 것은 ‘말을 잘하는 제사’, 큰 행운과 행복을 약속하는 것은 ‘왕다운 제사’라 불렀다. 이 점술들을 몹시 중히 여겨, 묻는 방법을 책에 기록하고 그 책들을 신탁처럼 국가 차원에서 보관하게 하였다. 또한 자녀들을 어릴 때부터 이 학문에 익숙하게 하였으며, 제물을 세심히 살피고 검사하지 않고는 어떤 일도 움직이거나 시작하지 않았다. 부름을 받아 그 자리에 와서 의례를 지켜보는 신들이 제물에 작용하여, 사건을 경고하는 표지로 갑자기 인장을 찍듯 표시한다고 확신했기 때문이다.

R3-P011-A01 · 원주 · PDF 399

Cordis consideratio in Extispicina.

내장점에서 심장을 살피는 일.

R3-P011-A02 · 원주 · PDF 399

Viscerum minus principalium consideratio.

덜 주요한 내장들을 살피는 일.