Iovis stella, vires non dicam naturales, sed cum Sole omnes pene, in humanis corporibus (si quae est alia) clementissime fovet. Quod poetae tam Graeci quam Latini cognoverunt, Iovem ubique decenti epitheto, sospitatorem, servatorem, fructiferum, satorem, hospitalem, beneficum, salutare numen & benignum, necnon patrem hominumque Deumque nuncupantes. A quorum vestigiis non longe declinaverunt Grammatici, poetarum interpretes diligentissimi, & linguarum Quintilian. custodes doctissimi: quibus ecquid aliud sonat Iupiter, quam iuvans pater, & Ζεὺς, ut alibi dixi, quam ζωή, hoc est, vita? Iovis, ut ex Arato transtulit Maro, sunt omnia plena: ille colit terras: ille de superis omnibus solus est, qui ob beneficia, ut in Clodium testatur Cicero optimi titulum, & ob vim, maximi sibi demeruit. Quod elogium reges, quos a Iove nasci & educari vult Homerus, non temere sibi adoptasse mihi videntur. Nam benefacere primum, & non subditos expilare, deinde viribus regnandi illis a Deo concessis uti non abuti, illorum maxime proprium esse debet.
목성이라는 별은 사람의 몸 안에서 자연적 능력뿐 아니라 거의 모든 능력을 태양과 함께 더없이 온화하게 보살핀다. 이 점에서 다른 어느 별에도 뒤지지 않는다. 그리스와 라틴의 시인들은 이를 알았기에, 어디서나 유피테르를 적절한 수식어로 부르며 구원자·보존자·열매를 주는 자·씨 뿌리는 자·손님을 맞는 자·은혜를 베푸는 자·구원하고 자애로운 신, 그리고 인간과 신들의 아버지라고 일컬었다. 시인들을 매우 꼼꼼히 해석하고, 퀸틸리아누스의 표현대로 언어를 매우 학식 있게 지키는 문법학자들도 이들의 자취에서 멀리 벗어나지 않았다. 그들에게 유피테르는 ‘도와주는 아버지’ 말고 무엇을 뜻하겠는가? 또 다른 곳에서도 말했듯 제우스는 ‘조에’, 곧 생명 말고 무엇을 뜻하겠는가? 마로가 아라토스에서 옮겼듯, 만물은 유피테르로 가득하다. 그는 대지를 돌본다. 키케로가 클로디우스를 반박하는 글에서 증언하듯, 그는 모든 천상 신들 가운데 홀로 은혜 때문에 ‘최선의’라는 칭호를, 힘 때문에 ‘최대의’라는 칭호를 얻었다. 호메로스가 유피테르에게서 태어나 양육된다고 말하는 왕들이 이 찬사를 자기 것으로 삼은 것은 근거 없는 일이 아니라고 생각한다. 무엇보다 왕에게 고유해야 할 일은 첫째로 은혜를 베풀고 신민을 약탈하지 않는 것, 다음으로 하느님이 그들에게 허락한 통치의 힘을 사용하되 남용하지 않는 것이기 때문이다.
Quid est quod in planetae huius mense altero, nimirum a conceptu secundo, vitam, ut tradunt ἰατρομαθηματικοὶ, foetus in utero accipit, & in altero, nono scilicet, in lucem vitalis emittitur, nisi quod propter summum radiorum temperamentum, vitae, quam in calidi & humidi symmetria positam esse diximus, cum Sole praeesse creditur? Est itaque Iovis stella, naturae temperatae. Quod ex Claud. Ptol. hunc in modum confirmabo, ὁ δὲ τοῦ Διὸς ἀστὴρ, εὔκρατον ἔχει τὸ ποιητικὸν τῆς δυνάμεως μεταξὺ γενόμενος τῆς κινήσεως αὐτοῦ, τοῦ τε κατὰ τὸν κρόνον ψυκτικοῦ, καὶ τοῦ κατὰ τὸν ἄρεα καυστικοῦ, θερμαίνων τε καὶ ὑγραίνων. Quod interpretamur Stella Iovis temperatae est naturae, propterea quod media fertur inter frigidificum Saturnum, & aestuantem Martem, unde calefacit & humectat.
의학점성술가들이 전하듯, 이 행성의 달인 수태 후 둘째 달에 태아가 자궁 안에서 생명을 얻고, 이 행성에 속하는 또 다른 달인 아홉째 달에 살아서 세상으로 나오는 까닭은 무엇인가? 목성이 광선의 지극히 좋은 조화 때문에 태양과 함께 생명을 주재한다고 여겨지기 때문이 아니겠는가? 생명은 뜨거움과 습함의 균형에 놓여 있다고 우리는 말했다. 그러므로 목성이라는 별은 조화로운 본성을 지닌다. 클라우디오스 프톨레마이오스의 다음 말로 이를 뒷받침하겠다. ‘목성의 별은 그 힘의 작용이 조화롭다. 자신의 운동에서 토성의 차갑게 하는 힘과 화성의 태우는 힘 사이에 놓여, 덥히면서 축축하게 하기 때문이다.’ 이를 우리는 이렇게 옮긴다. ‘목성의 별은 조화로운 본성을 지닌다. 차갑게 하는 토성과 뜨겁게 타오르는 화성 사이에서 운행하기 때문이며, 그래서 덥히고 축축하게 한다.’
Caeterum, pulmonibus qui cordi aerem attrahunt, condiunt, & elaborant, praesidere traditur: necnon arteriis, quae pulsatorium continent spiritum: partem in vitali facultate cum Sole habens, & in animali, cum Luna. Sed omnium maxime in naturali se agnoscit, quae sanguifica est, & ex his quae naturali ancillantur coctrice fovens. Nam coctio est a calido temperato, in humido: quas re vera qualitates, una Iovis stella suas esse praedicat. Sed vegetatricem vim, ad quam incrementa referuntur, etiam sibi inauthorat vel ob id unum, quod qui crescunt, ut ἀρχίατρος ille Hippocrates praeclare admodum scripsit, calidi plurimum habent. His addere πάρεργον, non erit, quod Iuppiter sui iuris factus, sicuti Ptolemaeo & Galeno salutaris est planeta & beneficus, necnon temperatus, ita temperata reddit sanguinis miscellanea. Vnde tam animis quam corporibus, quae laudabilia sunt & probata, ac temperata instillare solet.
또 목성은 심장을 위하여 공기를 끌어들이고 알맞게 조절하며 다듬는 폐를 주재한다고 전해진다. 맥동의 정기를 담고 있는 동맥들도 주재하며, 생명 기능에서는 태양과, 동물 기능에서는 달과 몫을 나눈다. 그러나 무엇보다 혈액을 만들어 내는 자연 기능에서 자신의 역할을 가지며, 자연 기능을 보조하는 것들 가운데 소화 기능을 북돋운다. 소화는 습한 것 안에서 조화로운 열에 의해 이루어지는데, 이 성질들은 참으로 목성이라는 별이 특별히 자기 것이라고 일컫는 성질들이기 때문이다. 또한 목성은 성장과 관련되는 생장 능력도 자기 것으로 삼는다. 의사들의 으뜸인 히포크라테스가 매우 훌륭하게 썼듯, 자라는 것들은 많은 열을 지닌다는 사실 하나만으로도 그러하다. 여기에 다음을 덧붙이는 것도 쓸데없는 여담은 아닐 것이다. 목성이 자기 권한을 행사할 때에는 프톨레마이오스와 갈레노스에게 유익하고 은혜로우며 조화로운 행성이듯, 혈액의 혼합도 조화롭게 만든다. 그리하여 마음과 몸에 칭찬할 만하고 훌륭하며 균형 잡힌 것들을 부어 넣곤 한다.
Efficit itaque homines, qui, non ut volunt, sed ut possunt libenter aliis benefaciunt: insuper, quod adest, boni consulunt, & pro suis opibus moenia conficiunt: messe tenus propria vivunt: amicis fidi sunt amici: cera tractabiliores, & columba mitiores: genio indulgent, & sine rivali diligunt: siculissant quandoque, & pergraecantur: sermonibus festivi, dubiam mensam instruunt, omnia cum amicis habent communia: benefactorum sunt memores, alia dant, alia negant: equis & canibus gaudent necnon aprici gramine campi: ad vindictam proclives videntur quandoque, recta viam ingrediuntur, genuinum habent pudorem: digni sunt, quibuscum in tenebris mices: tempori serviunt, & mutuas tradunt operas: de vultu utcunque iudicant, & vicissim iudicantur: gestus habent magna cum dignitate spectabiles: laudis & gloriae studiosi apparent: sunt uxoris, ac liberorum amantissimi, & publici boni procuratores solliciti: fores tritas habent, ac nullos a se reiiciunt: risu omnia condiunt, duabus ancoris navigant: in suo luco & fano gaudent: extra lutum pedes perpetuo gerunt: & in utramvis aurem ac utrunque oculum secure dormiunt &c.
그래서 목성은 남에게 기꺼이 은혜를 베푸는 사람들을 만든다. 그들은 원하는 만큼이 아니라 할 수 있는 만큼 베푼다. 가진 것을 좋게 여기고, 자기 재력에 맞게 성벽을 세우며, 자기 수확의 범위 안에서 살아간다. 벗에게 믿음직한 벗이고, 밀랍보다 다루기 쉬우며 비둘기보다 온순하다. 자기 기분을 즐겁게 해 주고, 경쟁자 없이 사랑한다. 때로 시칠리아 사람들처럼 호화롭게 지내고 그리스인들처럼 흥청거린다. 말이 즐겁고, 무엇을 고를지 망설일 만큼 풍성한 상을 차리며, 모든 것을 친구들과 공유한다. 받은 은혜를 기억하고, 어떤 것은 주며 어떤 것은 거절한다. 말과 개, 햇볕 좋은 들판의 풀밭을 좋아한다. 때로 복수 쪽으로 기우는 듯하지만 곧은 길로 나아가며 타고난 수치심을 지닌다. 어둠 속에서도 함께 손가락 맞히기 놀이를 할 만큼 믿을 만한 사람들이다. 때에 맞추어 행동하고 서로 수고를 나눈다. 얼굴을 보고 어느 정도 판단하며 자신들도 그렇게 판단된다. 몸가짐은 큰 품위를 지녀 볼 만하고, 칭찬과 영광을 열심히 추구하는 듯하다. 아내와 자녀를 매우 사랑하고 공공의 이익을 위해 세심하게 일한다. 드나드는 사람이 많아 문턱이 닳도록 하며 누구도 물리치지 않는다. 모든 일에 웃음을 섞고 두 닻으로 항해한다. 자기 숲과 성소에서 즐거워하며, 늘 발을 진흙 밖에 두고, 어느 쪽 귀를 대고 어느 눈을 감든 안심하고 잠드는 사람들이다.
Caeterum hisce morbis plurimum tentari solent: synocho, ophthalmia, capitis gravitate, colicis cruciatibus, peripneumonia, homoptoe, calculo, pleuritide, apoplexia, phlegmonis, exenthematibus, convulsionibus, gonorrhoea, lethargo, lyenteria, & aliis huius plumae: qui de sanguine, in qualitate aut quantitate peccante, vel de plethora aut cacochymia, necnon obstructionibus, putrefactione, item ac cruditatibus promanare solent.
그러나 이들은 대개 다음 질병들에 시달리기 쉽다. 지속열·안염·머리가 무거운 증상·대장의 심한 통증·폐렴·객혈·결석·흉막염·졸중·염증성 종창·발진·경련·정액의 유출·혼수성 무기력·불소화성 설사, 그리고 이와 같은 병들이다. 이러한 병들은 혈액의 질이나 양에 문제가 있거나, 과다 충만이나 체액의 나쁜 혼합, 막힘·부패·소화되지 않은 물질에서 비롯되곤 한다.
Iuppiter ex quatuor humoribus corporis sanguinem habet cum Sole, ob qualitates cum illo communes: ex sensibus, auditum, qui, ut ille, plane est aerius. Ioviales homines levi quacunque occasione, sanguinem e naribus, vel de opportuno corporis meatu alio, identidem excernunt: & quia calidi sunt & humidi facile sudant, atque hinc graviter hircum olent, pulsus plenos habent, & quandoque undantes: somniis laetis, & rerum pulchrarum plenis gaudent: in quibus plurimum, vel rubra vident: vel hemorrhagias, & natationem in sanguine, aut similia sibi repraesentari sustinent. Sed haec de Iove plus satis esse, gradivus Mars conqueritur: ad quem nunc demum transire & iuvat, & expedit: ne ille sua in nos tela contorqueat.
목성은 몸의 네 체액 가운데 혈액을 태양과 함께 맡는다. 태양과 공통되는 성질들 때문이다. 감각 가운데서는 청각을 맡는데, 청각은 목성처럼 전적으로 공기적인 성질을 지닌다. 목성적인 사람들은 사소한 계기만 있어도 코나 몸의 다른 알맞은 통로에서 자주 피를 내보낸다. 그들은 뜨겁고 습하므로 쉽게 땀을 흘리고, 그 때문에 수염소 같은 강한 냄새를 풍긴다. 맥박은 충실하며 때로 물결친다. 즐겁고 아름다운 것들로 가득한 꿈을 누리는데, 그런 꿈에서는 대체로 붉은 것들을 보거나, 출혈이나 피 속에서 헤엄치는 일 또는 비슷한 광경이 자신에게 나타나는 경험을 한다. 그러나 진군하는 마르스는 유피테르에 관한 이야기가 충분함을 넘었다고 불평한다. 이제 마르스에게로 넘어가는 것이 즐겁기도 하고 알맞기도 하다. 그가 우리에게 무기를 던지지 않도록 말이다.
Iovis appositissima epitheta.
유피테르에게 매우 잘 어울리는 수식어들.
Mire benefica Iovis natura.
놀랍도록 은혜로운 유피테르의 본성.
Regum officium de Iovis numine.
유피테르의 신성에서 배우는 왕들의 의무.
Lib. i. Apot.
『영향들에 관하여』 제1권.
Iuppiter quibus corporis partibus praesideat.
목성이 주재하는 신체의 부분들.
Iovialium hominum mores & natura.
목성적인 사람들의 성품과 본성.
Vera pictura hominum videlicet sanguineorum.
다혈질 사람들의 참모습.
Morbi Ioviales.
목성의 질병들.
Iuppiter ex rebus corporis quidnam sibi agnoscat.
목성은 몸의 것들 가운데 무엇을 자기 것으로 삼는가.
Notae ab interioribus & excretis hominum Iovialium.
목성적인 사람들의 내부 상태와 배설물에서 얻는 징표.