STELLAE quomodo dicendae calidae, frigidae, humidae vel siccae: & quòd à sole non caleant: nec possint illarum qualitates à colore iudicari. CAPVT II.
별을 뜨겁다, 차갑다, 습하다, 건조하다고 부르는 방식. 별은 태양으로 말미암아 뜨거워지지 않으며, 그 성질을 색으로 판단할 수 없다.
NE ILLOTIS, QVOD AIVNT, pedibus coeleste hoc planetarum theatrum ingrediaris: & institutam de illis narrationem, astronomicam perinde atque medicam, temere attentes: precium operae me putaui, si pauca, hic de coeli, & stellarum qualitatibus, de motu, orbibus, corpore, natura, & colore adnotauero. Quod, vt dictum, ita factum existimes, nunquam, opinor, is fuisti, qui dum coelestia corpora, humida, sicca, frigida, vel calida legisti, aut scripsisti, idipsum perinde atque de nostris corporibus, de stirpibus, & elementis, elementaribusque rebus omnibus (vt paucis colligam) intelligere volueris, nedum somniaueris. Nam corruptibilium corporum & vicissitudines subeuntium (quarum coelum est expers) proprium id esse, vel ex primis philosophiae rudimentis iam iam olim didicisti.
그대가 이 행성들의 천상 무대에, 속담처럼 ‘발도 씻지 않고’ 들어서거나, 우리가 시작한 천문학적이면서 의학적인 행성 이야기에 무턱대고 달려들지 않도록, 여기서 하늘과 별의 성질, 운동, 천구, 몸체, 본성과 색에 관해 몇 가지를 적어 두면 좋겠다고 생각했다. 말한 대로 실행하겠다.
그대는 천체가 습하다거나 건조하다거나 차갑거나 뜨겁다는 말을 읽거나 쓸 때, 그것을 우리의 몸이나 식물, 원소, 요컨대 원소로 이루어진 모든 사물에 적용하는 것과 똑같이 이해하려 한 적은 없을 것이다. 하물며 그런 생각을 꿈꾸기라도 했겠는가. 그러한 성질은 썩을 수 있고 변화를 겪는 물체에 속하며, 하늘은 그런 변화와 무관하다는 것을 철학의 첫걸음에서 이미 오래전에 배웠기 때문이다.
Recordaberis itaque nullum coelis inesse elementaris qualitatis excessum, vt Peripateticè loquar: alioquin, siue ita compositum sit, iam esset tot seculis dissolutum, siue etiam simplex sit, tanta saltem magnitudine, potentia, & perenni motione, caetera perdidisset omnia. Itaque tanquam moderatissimum omnia moderabitur, diuersaque in vnum commiscebit. Quando vero dicimus non esse in coelo vllum elementaris qualitatis excessum, intelligimus, nullam ibi esse insignem qualitatem, sed virtutes potius, temperatarum qualitatum effectrices. Atque vbi quaedam illic frigida, siccaque, aut aliter nominamus, haec Platonica accipimus ratione, vt frigidum appelletur, quod minimi caloris est causa: siccum vero, quod humorem nobis exhibet minimum. Sic Ptolemaeus in suo Mathematicarum praedictionum libro, scribit Saturnum corpus nostrum quodammodo frigidum atque siccum efficere, quia calorem & humorem nostro minorem suo radio desuper instillat: & ita de reliquis.
그러므로 페리파토스학파의 말로 표현하자면, 하늘에는 원소적 성질의 과도함이 없다는 것을 기억해야 한다. 그렇지 않다면 하늘이 혼합물일 경우 그 오랜 세월 동안 이미 해체되었을 것이고, 단순한 물체라 하더라도 그처럼 큰 크기와 힘과 끊임없는 운동만으로 다른 모든 것을 파괴했을 것이다. 따라서 하늘은 더없이 절도 있는 것으로서 모든 것을 조절하고 서로 다른 것들을 하나로 섞는다.
우리가 하늘에 원소적 성질의 과도함이 없다고 할 때, 거기에 두드러진 성질이 없으며 오히려 조화롭게 섞인 성질들을 만들어 내는 힘이 있다고 이해한다. 하늘의 어떤 것들을 차갑다거나 건조하다거나 그 밖의 말로 부를 때에는 이를 플라톤적인 방식으로 받아들인다. 곧 아주 적은 열을 일으키는 원인을 ‘차갑다’고 하고, 우리에게 아주 적은 습기를 제공하는 것을 ‘건조하다’고 부르는 것이다. 이와 같이 프톨레마이오스는 자신의 천체 예측에 관한 책에서, 토성이 우리보다 적은 열과 습기를 그 광선으로 위에서 내려보내므로 우리의 몸을 어느 정도 차갑고 건조하게 만든다고 썼다. 다른 별들에 관해서도 마찬가지다.
Rectè igitur deinceps existimabis, primos rerum coeli scriptores, primos inuestigatores, primos nomenclatores, dum ex stellis alias humidas, alias siccas, frigidas item, vel calidas scripserunt: aliud nihil innuere voluisse, quam hanc, aut illam qualitatem in rebus inferioribus, magis, minus, pro insita cuique vi, vel augere, vel ciere, vel fouere. Id quod obseruationes eorum quae quotidie contingunt, docere satis queunt. Luna enim, vt etiam Venus, & vaporosa alia quaeuis coeli stella, in humido signo, cum humidis astris collocata, in aëre, & per illum sublunaribus materijs, ea plerunque excitat, quae naturam stellarum cum quibus habet commercium, sequi solent: nimirum humiditatem. Sic Mars cum igneis signis, & stellis, aestum, Saturnus cum frigidis, frigiditatem, & ita deinceps: iuxta congenitam cuique signo ac stellae vim, & naturam.
따라서 앞으로는 이렇게 이해하면 옳다. 하늘의 일들을 처음 기록하고 탐구하고 이름 붙인 이들이 어떤 별은 습하고 어떤 별은 건조하며, 또 차갑거나 뜨겁다고 썼을 때, 그것은 각 별에 깃든 힘에 따라 아래 세상의 이 성질 또는 저 성질을 더 많이 혹은 더 적게 증가시키거나 일으키거나 북돋운다는 뜻일 뿐이었다. 날마다 일어나는 일에 대한 관찰만으로도 이를 충분히 가르칠 수 있다.
달은 금성이나 증기를 일으키는 다른 모든 별과 마찬가지로, 습한 사인에서 습한 천체들과 함께 놓이면 공기 속에, 그리고 공기를 통해 달 아래의 물질 속에, 자신과 관계를 맺는 별들의 본성을 따르는 현상을 대개 일으킨다. 곧 습기다. 이와 같이 화성은 불 같은 사인과 별들과 함께하면 열기를, 토성은 차가운 것들과 함께하면 냉기를 일으킨다. 나머지도 각 사인과 별에 타고난 힘과 본성에 따라 이와 같다.
Ergo in posterum tam hebes non eris, nec vsqueadeò stupidus rerum coeli philosophus, vt credas Solis corpus in suo orbe calidum esse, & proinde superiora nedum inferiora calefacere, adhaec Saturni frigidum, Martis igneum, Lunae humidum Veneris vaporosum, Iouis tepidum, & Mercurij varium: sed bene in elementis, elementaribusque rebus, eiusmodi qualitates inducere, ac mouere, mouendo afficere, & afficiendo apparare, atque contemperare existimabis: vt rerum omnium prouentus deorsum fiat: sequaturque iusta ipsarum qualitatum fermentatio, permixtio, & alternatio: ex quarum probitate ac improbitate, tam generatio quàm corruptio manare solent. Quae cum in coelo nec sint, nec vt fiant necesse est: quorsum ibi calidum, frigidum, humidum, vel siccum statuas? Non itaque coelis, nec partibus illorum stellatis, qualitates vllae elementares inerunt, licet rebus omnibus mundi inferioris illinc, pro vi cuiusque stellae, à primis coelorum fundamentis (si ita loqui fas est) indita, certo impertiuntur, ac deriuent.
그러므로 앞으로 그대는 천상의 일들을 탐구하면서, 태양의 몸체가 자기 천구 안에서 뜨겁고 그래서 아래뿐 아니라 위에 있는 것들도 덥힌다거나, 토성의 몸체는 차갑고 화성은 불 같으며 달은 습하고 금성은 증기 같고 목성은 미지근하며 수성은 변덕스럽다고 믿을 만큼 둔하거나 어리석지는 않을 것이다. 대신 천체들이 원소와 원소로 이루어진 사물 속에 그러한 성질들을 도입하고 움직이며, 움직여서 영향을 주고, 영향을 주어 준비하고 조화롭게 섞는다고 올바르게 생각할 것이다. 이로써 아래 세상에서 모든 것이 생겨나며, 그 성질들의 알맞은 발효와 혼합과 교대가 뒤따른다. 그러한 과정이 적절하거나 부적절한 데서 생성과 소멸이 나오곤 한다.
그런데 이러한 일들은 하늘에 있지도 않고 일어날 필요도 없다. 그렇다면 어찌하여 거기에 뜨거움, 차가움, 습함, 건조함을 설정하겠는가? 따라서 하늘이나 하늘의 별이 있는 부분에는 원소적 성질이 전혀 내재하지 않는다. 그럼에도, 이렇게 말해도 된다면 하늘의 기초가 처음 놓일 때부터 각 별에 부여된 힘에 따라, 그러한 성질들이 그곳으로부터 아래 세상의 모든 사물에 확실하게 나뉘어 주어지고 흘러든다.
In quo parum admodum stupere debes: quando etiam sub coelesti orbe multa reperias, quae de crassa, & corruptibili materia, pro sibi infusa facultate, id alijs praestare possunt, quod in illis nequaquam agnoscas: vsqueadeo rebus ipsis naturalis quaedam vis subest, qua multa, etiam ad stuporem efficiunt, & arcana via operantur. Quarum rerum si publica à me testimonia exigis, praeter innumera, prodigiosas aliquot aquarum naturas, ex Nasone, Lucretio, & Pontano, hic (nam fusius in nostris rerum occultarum Commentarijs) tibi recitare, neque cunctabor, neque grauabor.
이에 대해서는 별로 놀랄 필요가 없다. 천구 아래에서도 거칠고 썩을 수 있는 물질로 이루어졌으면서, 자신에게 부여된 능력에 따라 그 자체에서는 도무지 발견할 수 없는 것을 다른 사물에 일으키는 것들을 많이 찾아볼 수 있기 때문이다. 사물 자체에는 그만큼 어떤 자연적 힘이 깃들어 있어서, 경탄할 만한 많은 일을 이루고 은밀한 방식으로 작용한다.
그대가 이에 대한 공적으로 전해지는 증거를 요구한다면, 수없이 많은 사례 가운데 몇몇 물의 놀라운 성질을 나소, 루크레티우스, 폰타누스에게서 인용하여 여기 들려주기를 주저하지도, 번거롭게 여기지도 않겠다. 나의 『숨겨진 사물에 관한 주해서』에서는 더 자세히 다룬다.
medio (inquit ille) tua corniger Ammon Vnda die gelida est: ortuque, obituque calescit. Admotis Athamantis aquis accendere lignum Narratur: minimos cum Luna recessit in orbes. Flumen habent Cicones, quod potum saxea reddit Viscera: quod tactis inducit marmora rebus. Crathis, & hinc Sybaris, vestris conterminus oris, Electro similes faciunt, auroque capillos. Cui non audita est obscoenae Salmacis vnda, Aethiopesque lacus? quos si quis faucibus hausit, Aut furit, aut patitur mirum grauitate soporem. Clitorio quicunque sitim de fonte leuârit, Vina fugit, gaudetque meris abstemius vndis. Huic fluit effectu dispar Lyncestius amnis: Quem quicunque parum moderato gutture traxit, Haud aliter titubat, quàm si mera vina bibisset. Est lacus Arcadiae (Phoeneum dixere priores) Ambiguis suspectus aquis, quas nocte timeto: Nocte nocent potae, sine noxa luce bibuntur.
그 시인은 말한다. 뿔 달린 암몬이여, 그대의 샘물은
한낮에 차갑지만 해가 뜨고 질 때에는 따뜻해진다.
아타마스의 물에 나무를 가까이 대면 불이 붙는다고
전해진다. 달이 아주 작은 둥근 모습으로 물러났을 때다.
키코네스에게는 마시면 내장을 돌처럼 만드는 강이 있으니,
닿는 물건들에는 대리석을 입힌다.
그대들 땅과 맞닿은 크라티스와 이곳의 시바리스는
머리칼을 호박과 황금처럼 만든다.
음탕한 살마키스의 물과
에티오피아의 호수들을 듣지 못한 이가 누구인가? 누구든 그 물을 들이켜면
미치거나, 놀라우리만큼 깊은 잠에 빠진다.
클리토르의 샘물로 갈증을 풀면 누구든
포도주를 피하고 술을 끊은 채 맑은 물만 즐긴다.
이와 반대되는 효과를 가진 린케스투스 강이 흐르는데,
누구든 절제하지 않고 그 물을 마시면
진한 포도주를 마신 듯 비틀거린다.
아르카디아에는 옛사람들이 페네오스라 부른 호수가 있다.
그 물은 두 가지 작용 때문에 의심스러우니, 밤에는 두려워하라.
밤에 마시면 해롭지만 낮에는 해 없이 마실 수 있다.
Et Lucretius de fonte Iouis Dodonaei in Epiro notissimi. Frigidus est etiam fons, supra quem sita saepe Stupa iacit flammam concepto protinus igni: Taedaque consimili ratione accensa, per vndas Collucet: quocunque natans impellitur auris.
또 루크레티우스는 에페이로스에서 매우 유명한 도도나의 제우스 샘에 관해 말한다.
차가운 샘도 있는데, 그 위에 놓인 삼 부스러기는 흔히
즉시 불이 붙어 불꽃을 낸다.
횃불 나무도 같은 방식으로 타올라 물결 위에서
빛난다. 떠다니며 바람에 밀려 어디로 가든지.
Adhaec Iouianus Pontanus in suis Meteorologicis. videas lapidescere Sarni Caeruleo sub fonte alnum, filicisque manipulos: Et paleae intortos lento cum vimine culmos.
또 조반니 폰타노는 자신의 『기상론』에서 말한다.
사르누스의 푸른 샘 아래에서
오리나무와 고사리 다발들이 돌로 변하는 것을 보리라.
유연한 버들가지와 함께 꼬아 놓은 짚대들도 그러하리라.
Hactenus illi. Quae, si vt scribunt, se habent: si aquae ipsae crudae, materiales, & corruptioni obnoxiae ea dant, ea mouent, & excitant, quae de omni sensuum exploratione non sustinent: credibile est profectò, diuina stellarum corpora, ab omni materia, & corruptione aliena, occulto coelesti priuilegio, multò maiora efficere posse. Volo dicere, ab insita sibi vi, humiditatem, caliditatem, frigiditatem, siccitatem, & (vt paucis dicam) qualitates primas, & item secundas, aliaque, rebus sublunaribus desuper facile instillare, atque afflare, tametsi illas nec habeant, nec in se agnoscant. Sed quibus dominentur, ac pro arbitrio praescribant. Vnde stellae ipsae tales esse prorsum tibi debent, quales sunt qualitates, quas in rebus inferioris naturae vel fouent, vel excitant.
그들의 말은 여기까지다. 만일 기록한 그대로라면, 거칠고 물질적이며 소멸하기 쉬운 물 자체가 감각으로 아무리 살펴도 그 안에서는 찾을 수 없는 것들을 주고 움직이고 일으킨다면, 모든 물질과 소멸에서 벗어난 신적인 별의 몸체들은 은밀한 천상의 특권으로 훨씬 더 큰 일을 할 수 있다고 믿을 만하다.
내 말은, 별들이 자신에게 내재한 힘으로 습함과 뜨거움과 차가움과 건조함, 간단히 말해 제1성질과 제2성질 및 그 밖의 것들을 달 아래 사물에 위로부터 쉽게 스며들게 하고 불어넣을 수 있다는 뜻이다. 별들은 그러한 성질을 지니지도, 자기 안에서 발견하지도 않지만, 그 성질들을 지배하고 제 뜻에 따라 규정한다. 따라서 그대가 별들 자체에 붙이는 성질은 어디까지나 그것들이 아래 본성의 사물들 안에 북돋거나 일으키는 성질에 따른 것이어야 한다.
Sol itaque in suo orbe (vt id denuo repetam) tibi posthac neque calidus esse, neque stellarum corpora calefaciendo, sua propinquitate, aut perfrigerando, sua elongatione, vllo modo afficere existimabitur: affectaque in aliam, atque aliam qualitatem transmutare. Quod si vbi aliter à nobis vel dictum, vel scriptum fuisse leges, vti etiam de stellarum coloribus, id doctrinae, & demonstrationis gratia, modo quodam vsitato factum fuisse tibi persuadebis. Ergo sicuti in coelo nulla fit generatio, nec item corruptio, nec qualitatis vnius in aliam permutatio, ita in illo nullum corpus propriè calidum, frigidum, humidum, aut siccum esse putabitur.
그러므로 다시 말하거니와, 앞으로 그대는 태양이 자기 천구 안에서 뜨겁다거나, 가까워지면 별들의 몸체를 덥히고 멀어지면 차갑게 하여 어떤 식으로든 영향을 준다거나, 그렇게 영향을 받은 몸체들을 이 성질에서 저 성질로 바꾼다고 생각해서는 안 된다. 만일 우리가 다른 곳에서 이와 달리 말하거나 썼다고 읽게 되더라도, 별들의 색에 관한 말과 마찬가지로 가르치고 설명하기 위해 관습적인 표현을 쓴 것으로 이해해야 한다. 하늘에서는 생성도 소멸도 한 성질에서 다른 성질로의 변화도 일어나지 않는다. 그러므로 하늘의 어떤 몸체도 엄밀한 의미에서 뜨겁거나 차갑거나 습하거나 건조하다고 생각해서는 안 된다.
Sed, hic sciolus quispiam, sic fortasse insurget. Quis praeter vnum IESVM CHRISTVM vnquam de coelis descendit, & rursum in illos ascendit, vt ista exploraret? ô quantum est in rebus inane! Quis, amabo te, nescit experientiam cessare, vbi certa ratio fidem facit? Quis, vel mediocriter in rebus mundi & naturae versatus, non intelligit calorem à solis vibratione & motu excitatum, vbique de radiorum eius reflexione concipi: ipsamque reflexionem, vel in aëre, vel per aërem fieri, ac diffundi? Iam cum in coelo nullus sit aër, nihil prorsus aëreum, nihil corruptibile & ex alia qualitate in aliam (vt id iterum, atque iterum inclamem) conuertibile, quomodo, illic de radiorum solis reflexione vlla fiet calefactio? Eia, hoc si verissimum est, vt re vera esse constat, quid hic nobis experientia opus est? aut quorsum in manifestis, probatis, & confessis palàm haeremus? nihil omnino credentes, nisi quod aut videmus, aut contrectamus?
그러나 여기서 어떤 어설픈 지식인이 아마 이렇게 반박할 것이다. “예수 그리스도 한 분 외에 누가 하늘에서 내려왔다가 다시 올라가서 그런 것을 조사한 적이 있는가?” 아, 세상일에는 얼마나 많은 헛됨이 있는가! 확실한 이성이 믿을 근거를 제시할 때 경험을 요구할 필요가 없어진다는 사실을, 대체 누가 모르겠는가? 우주와 자연의 일에 조금이라도 익숙한 사람이라면, 태양의 빛살과 운동이 일으키는 열은 어디서나 그 광선의 반사로 생기고, 그 반사 자체는 공기 안에서 또는 공기를 통해 일어나 퍼진다는 것을 누가 이해하지 못하겠는가?
그런데 하늘에는 공기도, 공기 같은 것도 전혀 없다. 다시 또다시 강조하거니와, 소멸할 수 있거나 한 성질에서 다른 성질로 바뀔 수 있는 것도 없다. 그렇다면 거기서 태양 광선의 반사로 어떻게 가열이 일어나겠는가? 자, 이것이 지극히 참되고 실제로도 그러함이 분명하다면, 여기서 우리에게 무슨 경험이 더 필요한가? 또는 분명하고 입증되었으며 공공연하게 인정된 것들 앞에서 어찌하여 머뭇거리는가? 우리가 보거나 만지는 것 외에는 아무것도 믿지 않으려는가?
Hoc fortasse mihi concedens, ad alia transfugies: nimirum martiae stellae corpus, igneum ac feruidum idcirco censeri, quia rutilum apparet, & Saturni frigidum, quia liuidum: Solis calidum, quia fuluum, & aureum: Lunae humidum, quia caliginosum: Veneris vaporosum, quia albidum: Iouis temperatum, quia (vt sic dicam) argentaceum: & Mercurij variae naturae, quia versicolor. Ego certè, vt paucis respondeam, audiendos nunquam putaui, qui & planetarum, & reliquarum coeli stellarum qualitates à colore ex alto venandas esse dixerunt. Vel ob id, quòd inter philosophos & medicos admodum conueniat, colores infidos esse primarum qualitatum testes: etiam si tam sibi similes fuerint, quam est (quod dicunt) ouum ouo, aut lac lacti.
그대는 아마 이 점은 인정하면서 다른 주장으로 물러설 것이다. 곧 화성의 몸체는 붉게 보이므로 불 같고 뜨겁다고 하고, 토성은 납빛이므로 차갑다고 한다는 것이다. 태양은 황갈색이고 금빛이므로 뜨겁고, 달은 어둑하므로 습하며, 금성은 희끄무레하므로 증기 같고, 목성은 말하자면 은빛이므로 조화로우며, 수성은 색이 다채로우므로 본성이 다양하다는 것이다.
간단히 대답하자면, 나는 행성과 다른 별들의 성질을 높은 하늘에서 보이는 색으로 추적해야 한다고 말하는 사람들에게 귀 기울일 필요가 있다고 생각한 적이 없다. 철학자들과 의사들 사이에서도 색은 제1성질을 믿을 만하게 증언하지 못한다는 데 상당한 의견의 일치가 있기 때문이다. 속담처럼 알과 알, 젖과 젖만큼 서로 똑같아 보이더라도 그러하다.
Id quod apertè indicabunt, Leucoij, & nymphaeae siue nenupharis flores. Quorum illi calidissimi sunt, hi vero frigidissimi: licet in luteo colore ambo versentur. In qua differentia, calx & cerussa constituuntur: ex quibus illa calida esse censetur, haec frigida: color vtrobique candidus, & poene idem. Sic flores violae nigrae, & ireos, coerulei quadamtenus sunt: hic tamen cum tota sua planta calet, ille friget. Addam anemones & papaueris florem: qui tametsi sub eodem colore militant, qualitate nihilo minus inter se variè differunt.
레우코이온과 님파이아, 곧 네누파르의 꽃이 이를 분명히 보여 준다. 두 꽃은 모두 노란색이지만, 전자는 매우 뜨겁고 후자는 매우 차갑다. 석회와 연백에도 같은 차이가 있다. 석회는 뜨겁다고, 연백은 차갑다고 여겨지지만, 양쪽의 색은 희고 거의 같다. 또 검은 제비꽃과 붓꽃의 꽃은 어느 정도 푸른색이지만, 붓꽃은 식물 전체와 함께 뜨겁고 제비꽃은 차갑다. 아네모네와 양귀비꽃도 덧붙이겠다. 같은 색을 띠지만, 성질에서는 여전히 서로 여러모로 다르다.
Quae demonstrationes, si tibi sordent, hinc ansam arripiam, vt tibi fortasse negem, sideribus colores vllos propriè & peculiariter inesse (qui à varia primarum qualitatum mixtione, quae in coelis nulla est oboriri solent) statuamque illis potius fulgores, ac splendores, quàm aliud quiduis. Qui per aërem diffusi, quia non vno modo nostros oculos afficiunt, ita nec similes vtique in omnibus & planetis, & stellis apparent: cum ob naturam corporis ex quo splendor ipse exilit, tum etiam ob aëriae regionis constitutionem, mutabilem, fugacem, ac planè variam. Per quam ad nos radij stellarum, modò recti, modò obliqui, & aliter iaculantur. Qui, quoniam à remotissimis, & editissimis locis, per aërias nubeculas, & fumidum, caliginosumque tractum, in oculum defluunt, idcirco varij, vt variae sunt nubes, in qualitate, vel quantitate, nobis indicantur ac collucent.
이러한 설명을 그대가 하찮게 여긴다면, 나는 거기서 실마리를 잡아 별들에는 고유하고 본래적인 의미의 색이 전혀 없다고 주장할 수도 있다. 색은 제1성질들의 다양한 혼합에서 생기곤 하는데, 하늘에는 그런 혼합이 없기 때문이다. 나는 별들에 다른 무엇보다 광휘와 빛남이 있다고 말하겠다.
그 빛은 공기를 통해 퍼지면서 우리의 눈에 한 가지 방식으로만 영향을 주지 않으므로, 모든 행성과 별에서 똑같게 보이지 않는다. 이는 빛이 나오는 몸체의 본성 때문이기도 하고, 변화하며 덧없고 실로 다양한 대기 영역의 상태 때문이기도 하다. 별빛은 그 영역을 지나 때로는 곧게, 때로는 비스듬하게, 또 다른 방식으로 우리에게 쏘아진다. 아주 멀고 높은 곳에서 작은 구름들과 연기 끼고 어둑한 공간을 지나 눈에 이르므로, 구름의 성질이나 양이 다양하듯 우리에게도 다양하게 나타나 빛나는 것이다.
Ad quae visus nostri errorem, & hallucinationem etiam adijcies: qui hos, vel illos colores in coelestibus corporibus, imò vero in aërijs nubibus (quae haud ita procul iacent) diuersimodè mentiri solet atque effingere. Exempla, vt quotidiana, ita minime obscura habes in Sole & Luna: quorum corpora, sub alio colore spectari in tractu coeli orientali & occidentali, quàm in meridiano nullus non videt, nisi fortasse oculis malè lippus inunctis. Adhaec, per vapidum aërem aliter apparere, quàm per rubicundas nubes, per pallidum coelum, luteum, rufum, aut fuscum, quàm per coeruleum, lympidum, ac serenum. In quarum rerum demonstrationibus, causis, & signis, quia Phaenomena nostra, siue aëriae Ephemerides, totae sunt, verbum non amplius addo.
여기에 우리 시각의 착오와 착시도 더해야 한다. 시각은 천체에 이러저러한 색을 거짓으로 만들어 내곤 하며, 그다지 멀리 있지도 않은 공중의 구름에 대해서도 그렇게 한다. 태양과 달에서 우리는 날마다 보는, 조금도 모호하지 않은 사례를 얻는다. 눈병이 나서 눈에 연고까지 잘못 바른 사람이 아니라면, 태양과 달의 몸체가 하늘의 동쪽과 서쪽에서는 남중할 때와 다른 색으로 보인다는 것을 누구나 본다. 또한 증기 낀 공기를 통과할 때와 붉은 구름을 통과할 때 모습이 다르며, 창백하거나 노랗거나 붉거나 어두운 하늘을 지날 때와 푸르고 투명하고 맑은 하늘을 지날 때도 다르다. 나의 『현상들』, 또는 『대기의 일지』가 온통 이러한 일들의 설명과 원인과 징표를 다루고 있으므로, 더는 말을 덧붙이지 않겠다.
Authoris scopus, & institutum.
저자의 목적과 계획.
Coelum corruptibilis qualitatis expers esse.
하늘에는 소멸할 수 있는 성질이 없다.
Stellae quomodo frigidae, humidae &c.
별들을 어떤 의미에서 차갑고 습하다고 하는가.
Demonstratio sanequam pulchra, & apposita.
참으로 훌륭하고 적절한 설명.
Quomodo stellis qualitates adscribendae.
별들에게 어떤 방식으로 성질을 돌려야 하는가.
Rerum mundi plurimae occultae sunt vires, ac operationes.
세상 사물의 힘과 작용 중 매우 많은 것이 숨겨져 있다.
Ouid. lib. 15. Meta.
오비디우스, 『변신 이야기』 제15권.
Mirabiles aquarum naturae & proprietates.
물의 놀라운 본성과 특성.
Stellas diuino priuilegio in mouendis qualitatibus dotatas esse.
별들은 성질들을 움직이는 데 신적인 특권을 부여받았다.
Solem stellarum corpora non calefacere.
태양은 별들의 몸체를 덥히지 않는다.
Inepta planè & ridicula obiectio.
전혀 터무니없고 우스운 반론.
Vnde aut quomodo Sol calorem imprimat.
태양은 어디서, 또는 어떻게 열을 부여하는가.
Planetarum, caeterarum stellarum qualitates ex colore pessimè iudicari.
행성과 다른 별들의 성질을 색으로 판단하는 것은 아주 잘못이다.
Demonstrationes elegantissimae.
매우 훌륭한 설명들.
Stellis fulgores potius quam colores inesse.
별들에 있는 것은 색보다는 광휘다.
Vnde varietas colorum in stellis, & illarum radijs?
별과 그 광선에서 색이 다양하게 나타나는 까닭은 무엇인가?