로렌의 샤를 추기경께

ded-heading

GENEROSISSIMO PRINCIPI ET CARDINALI CAROLO A LOTHAringia, literarum parenti & patrono, ANTONIVS MIZALDVS Monslucianus S. P. D.

헌사

지극히 고귀한 군주이자 추기경이며 학문의 아버지이자 후원자이신 로렌의 샤를께, 몽뤼송의 앙투안 미조가 삼가 문안드립니다.

ded-diogenes

CVM olim repentino quodam tumultu erumpente auditum esset à Corinthiis, Cardinalis & princeps illustrissime, Philippum Macedonum Regem suam in illos expeditionem conuertere: & ex ea causa quisque quod esset ex re & vsu patriae perstrenuè aggrederetur: hic scuta sibi apparando, ille loricam induendo, alter ocreas & galeam aptando, nonnulli sese baltheo praecingendo, fraenatos equos admittendo, currus militares conscendendo, tesseram per aciem prodendo, ad manipulos, centurias, & chiliadas excurrendo, bellicas machinas proferendo, aggeribus, fossa, muro, propugnaculis & milite vrbem actu tum muniendo, commeatus parando, lapides ad moenia comportando, tuba, cornu, & tympanis animos faciendo, signa explicando, classicum canendo, susque deque festinando: in summa, pro re & tempore, sedulo (sicuti par erat) quiduis agitando, vt & vrbi, & patriae mature prospiceretur, nec quidquam ad arcendum hostem intentatum relinqueretur, ferunt ἡμερόβιον Diogenem, deposito philosophico & pileo, & pallio, fronte supra pollicare supercilium corrugata, impexo capillitio, eoque cano & sesquipedali, ad haec propexa & incomposita barba, setosisque brachiis, ac vnguibus ad enorme excrementum prominentibus, dolium illud suum versatile (quod palatium cum coelo, & aërijs tempestatibus sese immutans nuncupare solebat) per vicinum vrbi collem, ἄνω καὶ κάτω (quod Graeci dicunt) hoc est sursum ac deorsum, aliquot dies voluisse, reuoluisse, subuoluisse, ac deuoluisse. Quod cum plerique admirarentur, atque adeo rogarent, ecquid insolito, nouoque labore sese conficeret, ne inter tot operarios (respondit) solus cessator videar. Dignum mehercule tanto philosopho ἀπόφθεγμα.

더없이 빛나는 추기경이자 군주이시여, 옛날 갑자기 소요가 일어났을 때 코린토스 사람들은 마케도니아 왕 필리포스가 자신들을 향해 군대를 돌렸다는 소식을 들었습니다. 그래서 저마다 조국에 이롭고 필요한 일에 힘껏 나섰습니다. 어떤 이는 방패를 준비하고, 어떤 이는 갑옷을 입고, 다른 이는 정강이받이와 투구를 갖추었습니다. 허리에 무구를 두르고, 재갈 물린 말을 달리고, 전차에 오르고, 전열에 암호를 전달하고, 소대와 백인대와 천인대 사이를 뛰어다니는 사람들도 있었습니다. 공성 기계를 꺼내고, 둑과 해자와 성벽과 보루와 병사로 도시를 방비하며, 보급품을 마련하고, 성벽으로 돌을 나르고, 나팔과 뿔피리와 북으로 용기를 북돋고, 군기를 펼치고, 전투 나팔을 불며 이리저리 바삐 움직였습니다. 요컨대 도시와 조국을 때맞추어 지키고 적을 막는 데 아무것도 시도하지 않은 채 남겨 두지 않으려고, 상황과 시기에 맞추어 마땅히 온갖 일을 부지런히 했습니다.

그때 하루하루를 살아가던 디오게네스는 철학자의 모자와 외투를 벗고, 한 치나 되는 눈썹 위의 이마를 찌푸린 채, 빗질하지 않아 한 자 반이나 자란 흰 머리칼과 길게 드리워 어지러운 수염, 털투성이 팔과 몹시 길게 자란 손톱을 드러내고, 자신의 굴러가는 통을 도시 근처 언덕에서 며칠 동안 굴리고 되굴리고 밀어 올리고 굴려 내렸다고 합니다. 그는 그 통을 하늘과 날씨에 따라 모습이 달라지는 궁전이라고 부르곤 했습니다. 그리스 말로 ‘위로 또 아래로’ 굴렸던 것입니다. 많은 사람이 이를 이상히 여겨, 왜 낯설고 새로운 노동으로 자신을 지치게 하느냐고 묻자 이렇게 대답했습니다. “이렇게 많은 사람이 일하는데 나 혼자만 게으름뱅이로 보이지 않으려는 것이오.” 참으로 그처럼 위대한 철학자에게 어울리는 명언입니다.

ded-studies

Quod vbi ad aures meas venit, me virum plane fecit: meique officij serio commonuit. Cum enim doctissimos quosque in hac Parisiensi Academia, legendo, scribendo, docendo, & aliter certatim de literis & posteritate bene mereri viderem: Palladisque machinis aduersus ἄγνοιαν foelici Marte pugnare: & eam in rem nouas acies subinde instruere: quae & caesim, & punctim in illam, eiusque fautores & coniuratos sub praestantissimis ducibus irruant: precium operae facturum me putaui, si pro mea tenuitate, in medium campum cum illis prodirem: nec inter tot egregie militantes, vnus de multis (vt dicebat Diogenes) cessator haberer, & proinde, Hesiodi illud in me cadere merito agnoscerem, ἐτώσιον ἄχθος ἀρούρης.

이 이야기를 듣자 저는 진정 사내다운 마음을 갖게 되었고, 제 의무를 진지하게 되새겼습니다. 이곳 파리의 학당에서 더없이 박식한 사람들이 읽고 쓰고 가르치며 그 밖의 여러 방식으로 학문과 후세에 앞다투어 공헌하는 모습을 보았기 때문입니다. 그들은 팔라스의 무기로 무지와 맞서 성공적으로 싸웠으며, 뛰어난 지휘관 아래에서 무지와 그 지지자와 공모자들을 베고 찌르며 공격할 새로운 전열을 거듭 갖추었습니다. 저도 보잘것없는 힘이나마 그들과 함께 싸움터 한가운데로 나아간다면 값진 일을 하리라 생각했습니다. 그토록 훌륭하게 싸우는 많은 사람들 사이에서, 디오게네스의 말처럼 저 혼자 게으름뱅이로 여겨져 헤시오도스의 “대지의 쓸모없는 짐”이라는 말이 마땅히 제게 해당한다고 인정하게 되지는 않으려 했습니다.

ded-mercury

Quid tu his amplius expectas ornatissime Cardinalis & Princeps? Certe, in hac velitatione, & vere Apollinea expeditione, cum armorum (quae mihi vsui essent) delectus peropportune quaereretur: in eoque, diu ac multum frustra à me sudaretur (propterea quod à strenuis militibus occupata essent omnia, nec vllus in castris relictus mihi esset locus: imò vero ne dux quidem propositus, sub cuius vexillis, dato nomine, tutò militarem) confestim de mutando consilio, deserendisque castris, ac transfugiendo deliberare coepi. Quod cum subodoratus esset Castalius Gallorum Mercurius, sub incomparabili Rege nostro Henrico, vnà cum Lotharingo Apolline, studiosae huius militiae Imperator vigilantissimus, Antesignanus impiger, heus heus Mizalde (inquit) quorsum tam subito à doctorum agmine discedere cogitas? quasi vero quidquam sub illustrissimo Lotharingo Apolline (qui te mecum, vnà cum multis alijs fouendum suscipit) in hac acie tibi defuturum polliceri debeas. Eia bono animo esto. Heic plerosque agnoscis pro Grammatica, pro Rhetorica, pro triplici philosophia, pro medicina, pro iuris prudentia, pro Theologia, pro Mathematicis, in summa, pro Latinorum, Graecorum, Hebraeorum (vtinam etiam Arabum) re omni, contra ἄγνοιαν strenuè dimicare: diurnas, nocturnasque excubias agere: & quouis telorum genere in media arma ruere. Eho, tune tam citò clypeum abijcies, ac tam generosos concertatores negliges? En tibi arma, & sumptus, quibus te posthac commodè tuearis: & me duce, pro Vrania, aut si vis, pro coelesti Philosophia, ex animo pugnes.

더없이 고귀한 추기경이자 군주이시여, 그다음 일이 궁금하십니까? 이 작은 전투, 실로 아폴론의 원정에서 저는 제게 쓸 만한 무기를 때맞추어 고르려 했으나, 오랫동안 많은 땀을 흘려도 소용이 없었습니다. 용맹한 병사들이 이미 모든 자리를 차지했고, 진영 안에는 제 자리가 하나도 남지 않았습니다. 더구나 이름을 올리고 그 깃발 아래에서 안전하게 싸울 지휘관조차 정해져 있지 않았습니다. 그래서 곧 생각을 바꾸어 진영을 버리고 달아날까 궁리하기 시작했습니다.

그러자 갈리아의 카스탈리아적 메르쿠리우스가 이를 알아챘습니다. 그는 비길 데 없는 우리 앙리 국왕 아래에서 로렌의 아폴론과 함께 이 학문의 군대를 더없이 빈틈없이 지휘하며 부지런히 선두에 서는 이입니다. 그가 말했습니다. “이보게, 미조! 어째서 그렇게 갑자기 학자들의 대열을 떠날 생각인가? 더없이 빛나는 로렌의 아폴론께서 나와 함께 자네와 다른 많은 이들을 돌보아 주시는데, 그분 아래의 이 전열에서 자네에게 무엇이 부족하리라고 예상한단 말인가? 자, 용기를 내게. 여기 있는 많은 이들이 문법, 수사학, 세 갈래 철학, 의학, 법학, 신학, 수학을 위해, 요컨대 라틴인과 그리스인과 히브리인의 모든 학문을 위해 무지와 힘껏 싸우는 모습을 자네도 알고 있지 않은가. 아랍인의 학문까지도 그러면 얼마나 좋겠는가! 그들은 낮과 밤으로 보초를 서고 온갖 무기를 들고 전투 한가운데로 뛰어들고 있네. 그런데 자네는 그렇게 빨리 방패를 내던지고 그처럼 고귀한 전우들을 외면하려는가? 여기 자네를 위한 무기와 비용이 있네. 앞으로 그것으로 충분히 자신을 지키고, 나를 지휘관으로 삼아 우라니아를 위해, 또는 자네가 원한다면 천상 철학을 위해 마음을 다해 싸우게.”

ded-charge

Age itaque, instructissimos milites tecum selige, qui illam de impijs Gygantum manibus eripiant, & in veterem possessionem, veluti postliminio reuersam alacriter asserant: ipsiusque illius cum Philosophia & Medicina coniugium, iamdudum ab impurissimis quibusdam adulteris labefactatum, generosè reparent. Verum enimuero, caue, caue (inquit) ne, quod hodie plerique omnes faciunt, illam ex vmbra in tenebras praecipites: hoc est, diuinas coeli res ad vanas praestigias, mendacia, imposturas, & (vt loquitur Gellius) ceruscationes impudenter traducas. Quod scelus sicuti & Apollini, & mihi item, valde est inuisum, ita breui publicè plectendum. Ergo, coelestia philosophicis & medicis (vt coepisti) ac Vraniam Aesculapio prudenter coniungere, & stabili connubio firmare, satage. Hoc si feceris, quamplurimos tibi demereberis, ac me vbique patronum semper habebis.

“그러니 가장 잘 갖추어진 병사들을 골라 자네와 함께하게 하게. 그들이 불경한 거인들의 손아귀에서 우라니아를 구해 내고, 마치 포로에서 돌아와 옛 권리를 회복한 사람처럼 그 여신을 기꺼이 본래의 자리로 되돌려 놓게 하게. 또한 가장 불결한 간통자들이 오래전부터 손상시켜 온, 그 여신과 철학 및 의학 사이의 혼인을 고귀하게 회복하도록 하게. 그러나 조심하게, 또 조심하게.” 그가 말했습니다. “오늘날 거의 모든 사람이 하는 것처럼 그 여신을 그늘에서 어둠 속으로 떠밀지는 말게. 다시 말해 하늘의 신성한 일을 헛된 속임수와 거짓말, 사기, 그리고 겔리우스의 표현대로 허울 좋은 잔재주로 뻔뻔하게 바꾸어 버리지 말게. 아폴론과 나는 그 죄악을 몹시 미워하네. 머지않아 공공연하게 벌해야 할 일이지. 그러니 자네가 시작한 대로 천상의 일들을 철학과 의학에, 우라니아를 아스클레피오스에 슬기롭게 결합하고 굳건한 혼인으로 맺어 주려 애쓰게. 그렇게 하면 아주 많은 사람의 호의를 얻을 것이며, 언제 어디서나 나를 후원자로 삼을 수 있을 것이네.”

ded-response

O dulcissimum classicum! ô efficacem vocem! ô diuinam exhortationem! Quae, ecquem per deos immortales, vel in scholarum puluere adhuc iacentem non erigat, & excitet? Ad illam sanè animus meus ex demisso erectior factus, ex fracto integer redditus, & ex languido vegetus planè visus, illico & incalescere, & me ad arma cum alijs capessenda extimulare nihil est cunctatus, vt obsessam Vraniam si minus liberare, saltem de muro salutare, & suorum maiorum nomine (philosophorum, inquam, & medicorum) bene valere, & foeliciter sperare nuntiarem. In quam rem, Princeps & Cardinalis eruditissime, literariam hanc machinulam recenter fabricatam, cum praeteritis aliquot alijs hodie ereximus: alias atque alias deinceps emissuri, ni temporum obstiterit iniquitas. Dominus, cui & coelestium, & humanorum corporum summa est cura, conatus nostros, pro sua pietate, adiuuabit: fauereque, vt & Lotharingus Apollo, & Castalius Mercurius, Maecenas noster & patronus, manum nequaquam detrectabit: qui honesta sectantes promouere solent, ac bonis animis vltrò occurrere.

아, 더없이 감미로운 전투 나팔이여! 힘 있는 목소리여! 신성한 권고여! 불멸의 신들께 맹세하건대, 아직 학당의 먼지 속에 누워 있는 사람이라도 이 말에 몸을 일으키고 분발하지 않을 이가 누가 있겠습니까? 그 말을 듣고 제 마음은 풀이 죽어 있다가 곧추서고, 부서졌다가 온전해지고, 나른하다가 완전히 활기를 되찾았습니다. 즉시 뜨거워져 다른 이들과 함께 무기를 잡으라고 저를 조금도 지체하지 않고 재촉했습니다. 포위당한 우라니아를 구출하지는 못할지라도 적어도 성벽에서 인사하고, 그 여신의 옛 벗들, 곧 철학자들과 의사들의 이름으로 안녕을 빌며 좋은 희망을 가지라고 전하려는 것입니다.

더없이 학식 깊은 군주이자 추기경이시여, 이러한 목적에서 저는 최근에 만든 이 작은 학문의 장치를 앞서 만든 몇 가지와 함께 오늘 세웠습니다. 시대의 불운이 가로막지 않는다면 앞으로도 계속 다른 것들을 내놓겠습니다. 천체와 인체를 더없이 돌보시는 주님께서 자비로 저희의 노력을 도우실 것입니다. 고귀한 일을 좇는 이들을 북돋고 선한 뜻을 지닌 이들에게 스스로 다가가시는 로렌의 아폴론과, 저희의 마에케나스이자 후원자인 카스탈리아의 메르쿠리우스처럼, 주님께서도 호의를 베풀고 도움의 손길을 내미는 일을 결코 거절하지 않으실 것입니다.

ded-end

Haec sunt, Princeps & Cardinalis amplissime, quae me subinuitarunt vt praesentem Planetologiam, astronomicam aeque, atque medicam ac philosophicam cum suis appendicibus, in tuo nomine diuulgarem. Quem verè noui, non solum rerum coeli & medicinae studiosos, sed & alios quosuis eruditione aliqua insignes amare, domi & foris alere, meritis honoribus augere, & tandem honestis modis locupletare: non sine immortali nominis tui gloria. Quam viam, & heroes, & heroum filij omnes ingressi, locum inter astra sibi demereuerunt. Quod si mihi heic hortandus est, qui alios hortari, iuuare, ac excitare solet: ego Gallicum Apollinem, Gallicum Principem, Gallicum Cardinalem (vt Teucrum Myceneus ille apud Homerum) hunc in modum hortabor, βάλλ᾽ οὕτως. Sic iace, non sagittas (inquam) vt ille de scuto fratris sui Aiacis, sed pulchra, vt coepisti, immortalitatis tuae fundamenta, literas, & illarum professores locupletando: Iace (inquam) radios tuos, ô Gallicane Apollo, in literarum orbem: qui te, vnà cum meo Mercurio reueretur, suspicit, & meritò amat. Hoc si feceris, non amplius eris Carolus, sed literis omnibus, & illarum cultoribus Chara Lux. Quam nobis diutissime seruare dignetur, qui & vera, & vitalis, & sempiterna est lux, illuminans omnem hominem venientem in hunc mundum. Bene vale. Lutetiae, postridie assumpta Virgine in coelum. 1551.

더없이 존귀한 군주이자 추기경이시여, 이것이 천문학적이면서 동시에 의학적이고 철학적인 이 『행성론』을 부속 글들과 함께 각하의 이름으로 출판하도록 저를 이끈 까닭입니다. 저는 각하께서 하늘의 일과 의학을 탐구하는 이들뿐 아니라 어떤 학문으로든 뛰어난 모든 이를 사랑하시고, 안팎에서 그들을 보살피고, 마땅한 명예를 더해 주시며, 마침내 떳떳한 방법으로 풍요롭게 해 주신다는 것을 잘 압니다. 이로써 각하의 이름은 불멸의 영광을 얻습니다. 영웅들과 영웅의 아들들은 모두 이 길로 나아가 별들 사이의 자리를 얻었습니다.

늘 다른 사람을 격려하고 돕고 북돋우시는 분을 제가 여기서 격려해야 한다면, 갈리아의 아폴론, 갈리아의 군주, 갈리아의 추기경께, 호메로스에서 미케네의 그 인물이 테우크로스를 격려했듯이, 이렇게 말씀드리겠습니다. “그렇게 계속 쏘십시오.” 제가 말씀드리는 것은 테우크로스가 형제 아이아스의 방패 뒤에서 쏘던 화살이 아닙니다. 시작하신 그대로 학문과 그 가르치는 이들을 풍요롭게 함으로써 각하의 불멸을 위한 아름다운 기초를 놓으시라는 뜻입니다. 갈리아의 아폴론이시여, 각하의 광선을 학문의 세계에 던지십시오. 그 세계는 저의 메르쿠리우스와 함께 각하를 공경하고 우러러보며 마땅히 사랑합니다. 그렇게 하시면 각하께서는 더 이상 단지 카롤루스가 아니라 모든 학문과 그 학문을 닦는 이들에게 ‘사랑스러운 빛’이 되실 것입니다. 이 세상에 오는 모든 사람을 비추시는 참되고 생명을 주며 영원한 빛께서 그 빛을 저희에게 오래도록 보존해 주시기를 빕니다. 평안히 지내십시오. 파리에서, 동정녀께서 하늘로 들어 올려지신 날의 이튿날, 1551년.

R1-ded-margin — 원주

Cardinalis à Lotharingia, & à Castilione, sub Christianissimo Rege Henrico, duo hodie literarum patroni.

지극히 그리스도교적인 앙리 국왕 아래에서 로렌 추기경과 샤티용 추기경은 오늘날 학문의 두 후원자이다.