DE LVNA medica simul & astronomica narratio. CAPVT V.

c05p01

Luna a primis Graecorum nomenclaturis σελήνη dicta est, quod τὸ σέλας, hoc est lumen, ἄνω desuper, habeat: vel, quod παρὰ τὸ σέλας ἀεὶ νέον ἔχειν, quia lumen semper novum habet. Sed omissa nominis ratione, medice & astronomice de Luna philosophemur.

그리스인들이 처음 이름을 붙일 때 달을 셀레네라고 부른 것은, ‘셀라스’ 곧 빛을 ‘아노’ 곧 위에서 받기 때문이었다. 또는 ‘빛을 언제나 새롭게 지닌다’는 말에서 비롯했다고도 한다. 달이 늘 새로운 빛을 지니기 때문이다. 그러나 이름의 유래는 제쳐 두고, 달에 관하여 의학과 천문학의 관점에서 논의해 보자.

c05p02

Posteaquam perfectum hominem vitalis aura suscepit, seque divinae mentis spiritus, corpori infudit, certum est (ut scripsit Firmicus) quod compositi natura, pro qualitate cursus Lunae, moderatur, eiusque motum ac vires agnoscit. In quam rem verba Claud. Ptolemaei Firmico subscribentis, tibi profero: ἡ σελήνη (inquit) δηλοῖ τὰ τοῦ σώματος, ὡς ὁμοιοῦνται αὐτῇ κατὰ τὴν κίνησιν: quod est. Luna significat ea quae corporis sunt: ut quae ei pro motu similia censeantur: profero & Claud. Galeni, Ptolemaeo concinentis sententiam alteram, ex tertio dierum decretoriorum libro, ne quis commentum putet. Porro illud (inquit) denuo repetendum, quod nos observantes verissimum esse comperimus ab Aegyptiis astronomis inventum, Lunam non modo aegris, sed etiam sanis, dies quales tandem futuri sunt posse praemonstrare. Omitto reliqua tibi in sequentibus fusissime describenda. Est itaque Lunae progressio sagaci inquisitione cum aliis, tum medicis non indigna: cuius statum nisi ad unguem tenuerint, propriae caecitatis duces, & stolidae mentis praecones, in errores quamplurimos prolabentur, ut author est Maternus. Quod viderint scioli aliquot, rerum coeli universarum, nedum solius Lunae derisores, & contemptores: de quibus per occasionem alibi.

완성된 인간을 생명의 숨결이 받아들이고 신적인 정신의 영이 몸에 깃든 다음에는, 피르미쿠스가 썼듯이, 그렇게 결합된 존재의 본성이 달이 운행하는 양상에 따라 조절되고 달의 운동과 힘에 반응한다는 것이 확실하다. 이 점에 관하여 피르미쿠스에게 동의하는 클라우디오스 프톨레마이오스의 말을 그대에게 제시하겠다. ‘달은 신체에 속하는 것들을 나타낸다. 그것들이 운동에 따라 달과 닮아 가기 때문이다.’ 이를 옮기면 이렇다. ‘달은 신체에 관한 것들을 표시한다. 그것들이 운동에 따라 달과 비슷한 것으로 여겨지기 때문이다.’ 누가 꾸며 낸 말로 여기지 않도록, 프톨레마이오스와 뜻을 같이하는 클라우디오스 갈레노스의 또 다른 견해도 『결정일에 관하여』 제3권에서 가져오겠다. 그는 말한다. ‘이집트 천문학자들이 발견했고 우리가 관찰하여 참으로 옳음을 확인한 다음 사실을 다시 말해야 한다. 달은 병든 사람들에게뿐 아니라 건강한 사람들에게도 앞으로 날들이 어떤 성격을 띨지 미리 보여 줄 수 있다.’ 나머지는 뒤에서 그대에게 아주 자세히 설명할 것이므로 지금은 생략한다. 그러므로 달의 진행은 다른 사람들뿐 아니라 의사들에게도 예리한 연구의 대상이 될 만하다. 마테르누스의 말에 따르면, 의사들이 달의 상태를 빈틈없이 파악하지 못하면 자기 자신의 눈먼 상태를 이끄는 자, 어리석은 정신을 알리는 자가 되어 수많은 오류로 미끄러져 들어갈 것이다. 달 하나만이 아니라 하늘의 모든 일을 조롱하고 업신여기는 몇몇 얕은 지식인들은 이를 잘 생각해 보라. 그들에 관해서는 기회가 있을 때 다른 곳에서 이야기하겠다.

c05p03

Constat sane quod Luna in rerum generatione, ob humidum cui praeest, materiae subministratrix habetur: perinde atque Sol, ob calidum, formae: quorum alterum sine altero, individuo, & fraterno societatis vinculo, quam aegre stare possit, vel philosophiae tyrunculo tam notum esse arbitror, quam est cocis suum (quod dicunt) piper. Adducam tamen Ptolemaei testimonium. ἡ Σελήνη (inquit,) τὸ μὲν πλέον ἔχει τῆς δυνάμεως ἐν τῷ ὑγραίνειν, διὰ τὴν ⟦περὶ / πρὸς: 판독 미확정⟧ γεινότητα δηλονότι, καὶ τὴν τῶν ὑγρῶν ἀναθυμιάσεων καὶ οἰκείωσιν, οὕτως ἄντικρυς σώματα πεπαίνουσα τὰ πλεῖστα, κεκοινώνηκε δὲ ἠρέμα καὶ τοῦ θερμαίνειν διὰ τοὺς ἀπὸ τοῦ ἡλίου φωτισμούς. Quod sonat. Luna quidem humectando antecellit, quia terrae proxima est, & humidis vaporibus vicina: manifeste igitur hoc modo corpora afficit, mollia reddit, & plerunque putrefacit: aliquantum vero & calefacit propterea quod a Sole lumen accipit.

달은 자신이 지배하는 습기 때문에 만물의 생성에서 질료를 공급하는 존재로 여겨지고, 태양은 열 때문에 형상을 공급하는 존재로 여겨진다는 것이 분명하다. 이 둘은 갈라놓을 수 없는 형제 같은 결합의 끈으로 묶여 있어서, 하나가 다른 하나 없이 존립하기가 얼마나 어려운지는 철학의 초보자에게도, 속담처럼 요리사가 자기 후추를 아는 만큼 잘 알려져 있다고 생각한다. 그래도 프톨레마이오스의 증언을 들겠다. ‘달의 힘은 대부분 축축하게 하는 데 있다. 이는 분명 땅에 가깝고 습한 증기를 받아들이기 때문이다. 이리하여 대부분의 몸을 직접 익게 하며, 태양으로부터 받는 빛 때문에 덥히는 작용에도 조금 참여한다.’ 그 뜻은 이렇다. ‘달은 땅에 가장 가깝고 습한 증기와 가까이 있으므로 축축하게 하는 작용이 두드러진다. 따라서 그런 방식으로 몸에 뚜렷이 작용하여 부드럽게 하고, 대개는 썩게도 한다. 한편 태양에서 빛을 받기 때문에 어느 정도 덥히기도 한다.’

c05p04

Quam rem dum primi rerum coeli observatores animadvertissent, proxima & coniuncta in Zodiaco domicilia, utrisque appositissime statuisse mihi semper sunt visi: Soli in Leone masculino signo, diurno, calido & sicco. Lunae vero in Cancro, foeminino, nocturno, frigido, & humido, cuiusmodi Luna esse perhibetur. Vnde illa matris vices, ob humidi proventum, & Sol patris, ob calidi largam manum, in rerum generatione, non inepte sustinere traditur. Quibus addes, quod quemadmodum natura negatum est animal nasci, nisi ex utriusque gignentium (maris, inquam, ac foeminae) copula & consortio (putredinem excludo) ita ubi Solis & Lunae congressus ac praesentia desideratur, in inferiori hac rerum materia produci commode potest nihil. Quod egregie intellexisse mihi videtur Orpheus in suis hymnis: utrunque vivificos & prolificos mundi oculos nuncupans: & vere ter maximus Hermes, duo rerum naturae organa praestantissima, Mosi κατ’ ἔμφασιν Luminaria dicta, itidem inscribens. A quibus non longe recessit Plato, Solem & Lunam magnos mundi deos alicubi nominans, & legislatori Mosi acquiescens Ptolemaeus, τὰ φῶτα, hoc est lumina, & hanc & illum perapposite dicens ac vocitans.

하늘의 일을 처음 관찰한 이들이 이를 알아차리고 황도에서 서로 붙어 있는 이웃한 도미사일을 두 광체에 정한 것은 참으로 적절했다고 나는 늘 생각했다. 태양에는 남성적이고 주간적이며 뜨겁고 건조한 사자 사인을, 달에는 여성적이고 야간적이며 차갑고 습한 게 사인을 정했다. 달 자체가 그런 성질을 지녔다고 전해진다. 그러므로 만물의 생성에서 달은 습기를 공급하기 때문에 어머니 역할을, 태양은 열을 아낌없이 베풀기 때문에 아버지 역할을 맡는다는 설명은 적절하다. 여기에 다음 사실을 덧붙여라. 자연의 법칙상 낳는 두 존재, 곧 수컷과 암컷의 결합과 협력이 없으면 동물이 태어날 수 없듯이, 태양과 달의 만남과 현존이 없으면 이 아래 세계의 질료에서 어떤 것도 제대로 생겨날 수 없다. 여기서 부패에 의한 생성은 제외한다. 오르페우스는 찬가에서 둘을 생명과 번식을 주는 세계의 두 눈이라고 불렀으니, 이를 훌륭히 이해했다고 생각한다. 참으로 세 번 위대한 헤르메스도, 모세가 강조하여 ‘광체들’이라고 부른 그 둘을 자연의 가장 뛰어난 두 도구라고 이름 붙였다. 플라톤이 어떤 곳에서 태양과 달을 세계의 위대한 신들이라고 부른 것도 이들에게서 멀리 벗어나지 않는다. 프톨레마이오스 역시 입법자 모세에 동의하여 둘을 ‘타 포타’, 곧 빛들이라고 매우 적절하게 불렀다.

c05p05

Ergo, ut e diverticulo in viam redeam: sicuti se habent in generatione materia & forma, adhuc genus, quod e mare constat & foemina, insuper tempus, quod die & nocte metitur, sic se habere solent Sol & Luna, generationis rerum omnium post deum authores, & pene dixerim, parentes. Nam Luna materiam aptat & praestruit, Sol formam inducit. Hic, quia mas, diurnum tempus moderatur: illa, quia foemina, nocturnum. Rursum haec corpori alimoniam praestat, ille, animalitatem, ut ita dicam, servat ac tuetur. Nihil ille negligit eorum quae spiritui & sensibus, quaeque animato corpori conferunt, haec, nihil eorum quae ipsi corpori, & eius materiali compagini debentur.

그러므로 곁길에서 본래의 길로 돌아가자. 생성에서 질료와 형상이, 또한 남성과 여성으로 이루어지는 성의 구분이, 나아가 낮과 밤으로 헤아리는 시간이 서로 관계하듯이 태양과 달도 관계한다. 둘은 하느님 다음으로 만물 생성의 근원이며, 거의 부모라고까지 말할 수 있다. 달은 질료를 알맞게 마련하고 준비하며, 태양은 형상을 부여한다. 태양은 남성이므로 낮의 시간을, 달은 여성이므로 밤의 시간을 다스린다. 또 달은 몸에 영양을 제공하고, 태양은 말하자면 생명체로서의 활력을 유지하고 보호한다. 태양은 정기와 감각, 살아 있는 몸에 도움이 되는 어떤 것도 소홀히 하지 않는다. 달은 몸 자체와 그 물질적 짜임에 필요한 어떤 것도 소홀히 하지 않는다.

c05p06

Quae, & alia multa, cum erudita antiquitas animadvertisset, Lunam Solis sociam, vicariam, & sororem, (unde ut ille Phoebus, ita haec Phoebe dicitur) necnon vitae rerum omnium cum illo custodem recte admodum statuisse mihi semper est visa. Nec temere meo iudicio. Nam ex eodem partu eodemque utero, ut egregie sunt philosophati poetae, utrunque in Delo edidit Latona, mater, & parens. Vnde, fraternis ligari legibus, pariaque habere multa, & furtivam copulationem olim admisisse, ut hodie singulis mensibus manifestam, non est quod legendo, imo vero videndo, posthac mireris: nec admodum movearis, si Lunam morborum testem, ac indicem esse audis: adhuc eorum fere omnium quae incidunt, in his, aut alibi, sociam, & causam cum Sole, pene dixerim magistram. In quam rem duorum in rebus coeli & naturae exercitatissimorum virorum, testimonia, ne quicquam a me hic commentum putes, in medium tibi proferam: Galeni primum, deinde Ptolemaei.

학식 있는 옛사람들은 이 점들과 다른 많은 점을 알아차렸기에, 달을 태양의 동반자이자 대리자이자 누이로, 또 태양과 함께 만물의 생명을 지키는 존재로 정한 것이 참으로 옳았다고 나는 늘 생각했다. 태양이 포이부스라고 불리듯 달이 포이베라고 불리는 까닭도 여기에 있다. 내 판단으로는 근거 없는 일이 아니다. 시인들이 훌륭히 철학한 대로, 어머니이며 부모인 라토나가 델로스에서 같은 자궁, 같은 출산으로 둘을 낳았기 때문이다. 그러므로 둘이 형제의 법칙으로 묶이고 많은 것을 함께 지니며, 오늘날에는 달마다 드러내 놓고 결합하듯이 옛날에는 은밀히 결합했다는 이야기를 읽거나, 아니 직접 보더라도, 그대는 이제 놀랄 필요가 없다. 달이 질병의 증인이자 지표이며, 나아가 이 영역이나 다른 영역에서 생기는 거의 모든 일에서 태양과 함께 참여자이자 원인이고, 거의 주관자라고까지 할 수 있다는 말을 듣더라도 크게 놀라지 말라. 내가 여기서 어떤 것도 지어냈다고 생각하지 않도록, 하늘과 자연의 일에 더없이 숙련된 두 사람의 증언을 제시하겠다. 먼저 갈레노스, 그다음 프톨레마이오스의 말이다.

c05p07

Quae incidunt (inquit Galenus) omnibus his quae subsistunt, horum causam Luna habere observata est, maximeque in tetragonis, & diametris stationibus ea immutans. Nam si in Tauro existente illa, semen concipiatur, vel partus, vel alterius cuiusdam principium contigerit, magnas eius mutationes invenias, cum in Leone, Scorpio, & Aquario signiferum ambiverit. deinde haec subnectit. Porro, illud denuo repetendum, quod observantes verissimum esse comperimus ab Aegyptiis astronomis inventum, Lunam non modo aegris, sed etiam sanis dies quales tandem futuri sunt posse praenuntiare. Si enim cum planetis temperatis steterit, (quos etiam salutares Latini, ἀγαθοποιοὺς Graeci nominant) illos faustos, ac bonos producet, si cum intemperatis erit (quos Latini maleficos, Graeci κακοποιοὺς dicunt) graves ac molestos experietur. Fingamus (inquit) homine quodam nascente, salutares planetas in Ariete, malignos vero in Tauro esse. Is homo, cum Luna in Ariete, Cancro, Libra, & Capricorno fuerit, pulchre deget. Cum vero Taurum ipsum, vel eius tetragonum aliquod, vel diametrum signum occupabit, male, & moleste vitam trafiget. Atque morborum initia, huic cum Luna in Tauro, Leone, Scorpio, & Aquario fuerit, pessima erunt: sine periculo autem, & salutaria, cum Arietem, Cancrum, Libram, & Capricornum permearit. Hactenus Galenus.

갈레노스는 말한다. ‘존재하는 모든 것에 일어나는 일들은 달을 원인으로 갖는다고 관찰되었다. 달은 특히 사각과 대립의 위치에서 그것들을 변화시킨다. 달이 황소 사인에 있을 때 수정되거나 출산이 이루어지거나 다른 어떤 일이 시작되었다면, 달이 황도를 돌아 사자·전갈·물병 사인에 이를 때 그 일에 큰 변화가 생기는 것을 발견할 것이다.’ 그는 이어 이렇게 말한다. ‘이집트 천문학자들이 발견했고 우리가 관찰하여 참으로 옳음을 확인한 사실을 다시 말해야 한다. 달은 병든 사람들뿐 아니라 건강한 사람들에게도 앞으로 날들이 어떤 성격을 띨지 예고할 수 있다. 달이 기질이 온화한 행성들과 함께 있으면, 곧 라틴인들이 유익한 별, 그리스인들이 아가토포이오이라고 부르는 별들과 함께 있으면, 길하고 좋은 날들을 낳을 것이다. 반면 기질이 지나친 행성들과 함께 있으면, 곧 라틴인들이 해로운 별, 그리스인들이 카코포이오이라고 부르는 별들과 함께 있으면, 무겁고 괴로운 날들을 겪게 될 것이다. 어떤 사람이 태어날 때 유익한 행성들은 양 사인에, 해로운 행성들은 황소 사인에 있었다고 가정하자. 그 사람은 달이 양·게·천칭·염소 사인에 있을 때 잘 지낼 것이다. 그러나 달이 황소 사인 자체나 그것과 사각을 이루는 어느 사인, 또는 그것과 대립하는 사인에 자리 잡으면 나쁘고 괴롭게 살아갈 것이다. 또 이 사람에게 달이 황소·사자·전갈·물병 사인에 있을 때 시작되는 질병은 가장 나쁠 것이나, 달이 양·게·천칭·염소 사인을 지날 때 시작되면 위험이 없고 회복에 유리할 것이다.’ 갈레노스의 말은 여기까지이다.

c05p08

Sequitur Ptolemaei testimonium, quo in rebus coeli (quod sciam) nullus φυσικώτερος. Si quis recte consideraverit (inquit) facile intelliget non modo constitutiones rerum affici, a Solis, Lunae, & stellarum motibus necesse esse, sed etiam seminum initia, & perfectiones fingi ac informari. addit paulo post. Quicquid in universum accidit, hoc non contemplatione naturae, sed sola observatione de evidentibus Solis & Lunae, necnon reliquarum stellarum configurationibus manare solet. Haec summi illi viri: qui quantum Lunae tribuant: nisi ad illorum sententias, ceu ad ἐπῳδοῦ vocem obsurdescis, vel me tacente, audire facile potes.

이어서 프톨레마이오스의 증언을 보자. 내가 아는 한 하늘의 일에 관해서 그보다 자연의 이치에 밝은 사람은 없다. 그는 말한다. ‘제대로 고찰하는 사람이라면, 만물의 상태가 태양과 달과 별들의 운동에 영향을 받을 수밖에 없을 뿐 아니라, 씨앗의 시작과 완성 또한 그 운동에 의해 빚어지고 형성된다는 것을 쉽게 이해할 것이다.’ 조금 뒤에 그는 덧붙인다. ‘전반적으로 일어나는 모든 것이 태양과 달, 그리고 다른 별들의 뚜렷한 배치에서 흘러나온다는 것은 자연에 대한 사변을 통해서가 아니라 관찰만으로 알 수 있다.’ 저 뛰어난 사람들의 말이 이와 같다. 그들이 달에 얼마나 큰 역할을 부여하는지는, 그대가 마치 주문을 외는 자의 목소리를 듣지 않으려 하듯 그들의 견해에 귀를 막지만 않는다면, 내가 말하지 않아도 쉽게 알아들을 수 있다.

c05p09

Quae si parvam adhuc fidem tibi faciunt, unum atque alterum eiusdem Galeni testimonium tibi rursum depromam. Luna (inquit) ut princeps non mediocris inter Solem & nos medius constitutus, terrestrem regionem merito gubernare censetur, non potentia modo caeteros planetas, sed vicinitate etiam superans: crescente ea, augmenta in corporibus sentimus, decrescente vero, damna & detrimenta. Hanc Galeni sententiam Iulius Firmicus, coelestium interpretum, apud Latinos primus & princeps, tibi hunc in modum obfirmabit. Scire (inquit) debemus, quid humani corporis Luna susceperit: & quid illius potestati deputatum sit. Nam & crescentis in ea luminis augmenta: & deficientis, damna sentimus. Medullae humani corporis cum illa crescunt, cum vero luminibus coeperit inanis destitui, tenuati corporis fatigatione languescunt: sed & humanum corpus deficiente ea, deficit: & crescente, solennibus complementis emundatur. Fitque ut omnis substantia terreni corporis, istius numinis providentia gubernetur. Haec ille, ubique sane magnus:

이 말들로도 그대가 아직 충분히 믿지 못한다면, 같은 갈레노스의 증언을 한두 가지 더 꺼내겠다. 그는 말한다. ‘달은 태양과 우리 사이에 자리한 만만치 않은 통치자이므로, 지상의 영역을 다스린다고 여기는 것이 마땅하다. 달은 힘뿐 아니라 가까움에서도 다른 행성들을 앞선다. 달이 차오르면 우리는 몸에서 증가를 느끼고, 기울면 손실과 감소를 느낀다.’ 라틴인들 사이에서 천체 해석의 으뜸이자 지도자인 율리우스 피르미쿠스는 갈레노스의 이 견해를 다음과 같이 뒷받침한다. ‘달이 사람의 몸에서 무엇을 맡았으며 무엇이 달의 권한에 배정되었는지 우리는 알아야 한다. 달빛이 늘 때의 증가와 줄 때의 손실을 우리는 느끼기 때문이다. 사람 몸의 골수는 달과 함께 늘어나며, 달이 빛을 잃어 비기 시작하면 야윈 몸의 피로와 함께 쇠약해진다. 사람의 몸도 달이 줄어들면 줄어들고, 달이 차오르면 정해진 충만의 시기에 정화된다. 그리하여 땅에 속한 몸의 모든 실체가 이 신적 존재의 섭리에 따라 다스려진다.’ 어디서나 참으로 뛰어난 그의 말이 이와 같다.

c05p10

quo dimisso, Claud. Galenum, & item eius contemporaneum Ptolemaeum repeto, ne tibi tota (quod dicunt) testimoniorum plaustra desint: ex quibus, ceu de quodam copiae cornu, leviter accipere poteris quas vires, & quantam energiam Luna in has inferiorum corporum substantias exerceat, & suo sibi iure merito arroget. Luna (inquit Galenus) una est quae menstruorum statum tempus in mulieribus conservat, comitialium circuitus custodit, prout radiorum Solis plus, minusve sibi vendicarit: omnia siquidem quae facere nata est, ubi falcis figuram repraesentat, languida fiunt, dum plena fuerit, convalescunt. quapropter, & fruges interea adauget, maturatque celerrime, ferarum occisa corpora in tabem visu suo resoluit, somno sopitis sub eius lumine, vel aliter diutius immoratis, pallorem & capitis dolorem conciliat: in summa humifico spiritu omnia replet.

이제 그를 떠나 다시 클라우디오스 갈레노스와 그의 동시대인 프톨레마이오스로 돌아가겠다. 그대에게 이른바 수레 가득한 증언이 모자라지 않게 하기 위해서이다. 그 증언들을 풍요의 뿔처럼 이용하면, 달이 이 아래 세계의 신체적 실체들에 어떤 힘과 얼마나 큰 작용력을 행사하며, 그것을 얼마나 정당하게 자기 권리로 삼는지 쉽게 알 수 있을 것이다. 갈레노스는 말한다. ‘여성의 월경이 정해진 때에 이루어지도록 유지하고 간질 발작의 주기를 지키는 것은 오직 달이다. 이는 달이 태양 광선을 얼마나 많이 또는 적게 받느냐에 따른다. 달이 본성상 행하는 모든 작용은 낫 모양일 때 약해지고, 보름달이 되면 강해지기 때문이다. 그래서 그때에는 작물을 자라게 하고 매우 빨리 익게 하며, 죽은 짐승들의 몸은 자신의 빛을 쬐어 부패시키고, 달빛 아래 잠든 사람이나 다른 이유로 그 아래 오래 머문 사람에게 창백함과 두통을 일으킨다. 요컨대 달은 축축하게 하는 정기로 만물을 채운다.’

c05p11

Galeno sic Ptolemaeus subscribit. Luna inquit, ut proxima terris, manifeste in terrena influit: cum illa enim consentiunt & commutantur pleraque omnia, & animata, & inanimata, Germina, & animantes, aut omnino, aut aliqua ex parte, una cum ea incrementa, & decrementa sentiunt. Vis iterum, imo vero tertio, & quarto, Galenum Ptolemaeo concinentem, ceu ἐκ ἐπιμέτρου (quod Graeci dicunt) audire? Caeterum (inquit) quod aliae res universae a Luna quoque mutentur, omnibus non perinde constat, sed iis duntaxat, qui huiusmodi accurate observarunt: Addit paulo post. Hoc axioma non Astronomis tantum, vel naturalibus philosophis, sed agricolis quoque, & nautis, hominibusque omnibus receptum est, Lunam terrestrem plagam, veluti principem quendam magni regis Solis immutare.

프톨레마이오스도 이렇게 갈레노스에게 동의한다. ‘달은 땅에 가장 가깝기 때문에 지상의 것들에 뚜렷한 영향을 미친다. 살아 있는 것이든 생명 없는 것이든 거의 모든 것이 달과 호응하여 함께 변하기 때문이다. 싹과 생물들은 전적으로든 부분적으로든 달과 함께 증가와 감소를 겪는다.’ 그대는 갈레노스가 프톨레마이오스와 뜻을 같이하는 말을 다시, 아니 세 번째 네 번째로도, 그리스인들이 말하는 ‘덤으로’ 듣고 싶은가? 그는 말한다. ‘그러나 그 밖의 모든 것 역시 달에 의해 변화한다는 사실이 누구에게나 똑같이 분명한 것은 아니다. 이런 일을 정확히 관찰한 이들에게만 분명하다.’ 조금 뒤에는 이렇게 덧붙인다. ‘달이 위대한 왕 태양의 한 통치자처럼 지상 영역을 변화시킨다는 이 명제는 천문학자나 자연철학자들뿐 아니라 농부와 뱃사람, 모든 사람에게 받아들여져 있다.’

c05p12

In posterioribus enim & ultimis coeli regionibus, ut scribit Firmicus, collocata, & terrae imperium ex vicinitate sortita, omnia corpora quae divinae mentis inspiratione animantur, cursus sui multiplici varietate afficit, movet, ac cum Sole foecundat. Nam & occulto spiraculo, & assidua pervagatione, visione, ut ita dicam, & revisione, cum Sole primum, deinde cum reliquis stellis, via omnem sensum fugiente, humiditates corporum, prout illas invenerit fermentat, & cum proventu in hunc, vel illum statum, exagitat. Quod omnium maxime, vel inviti confitentur, qui fluxionibus ad articulos tentari solent. Sed in Lunae viribus versatum satis: de quibus in nostra Lunae & Oceani harmonia (ut dictum est) ampliorem commentationem, cum fusissima exemplorum demonstratione aliquando es habiturus. Itaque reliqua ad institutum nostrum pertinentia commodum sequor & expedio.

피르미쿠스가 쓰듯이 달은 하늘의 뒤쪽이자 가장 끝 영역에 놓여 있고, 가까이 있다는 이유로 대지에 대한 지배권을 얻었기 때문이다. 달은 그 운행의 다채로운 변화로, 신적인 정신의 숨결로 살아나는 모든 몸에 작용하고 그것들을 움직이며 태양과 함께 생식력을 준다. 달은 숨은 숨결과 끊임없는 운행, 말하자면 바라봄과 다시 바라봄을 통해, 먼저 태양과 관계하고 다음으로 다른 별들과 관계하면서, 모든 감각을 벗어나는 방식으로 몸의 습기를 그때그때의 상태에 따라 발효시키고, 늘어나게 하면서 이런 상태나 저런 상태로 몰아간다. 관절에 체액이 흘러들어 고생하는 사람들은 누구보다 이 사실을 인정하며, 원치 않더라도 인정한다. 그러나 달의 힘은 이만큼 다루었으면 충분하다. 앞서 말했듯이 나의 『달과 바다의 조화』에서 언젠가 매우 풍부한 사례의 입증과 함께 더 넓은 논의를 접하게 될 것이다. 그러므로 이제 우리 계획에 해당하는 나머지 사항을 이어서 적절히 설명하겠다.

c05p13

Luna in humano corpore, partes peculiares, & propria organa sibi vendicat. In quibus uterum ac vulvam connumerant: eamque humani diversorii cellulam, quae hodie a Latinis medicis matrix, a Graecis vero μήτρα, dici consuevit, in quibus & foetus concipitur, & conceptio ipsa fovetur, donec imperante Lucina, partus materna claustra ruperit. Quod vel de Claudii Galeni verbis tibi constabit: quem unum de medicis omnibus, & honoris, & eruditionis nomine, tibi multoties obiiciam. Post seminis conceptionem (inquit) omnis impregnatio, & post partum adauctio, magnas alterationes in septimanos Lunae per Zodiacum circuitus retinet. Mamas praeterea sibi inauthorat Luna: e quibus, tanquam ex lympido fonticulo, lac infantulorum alimentum manat. Quae, ut muliebria sunt membra, ita muliebri planetae appositissime destinata fuerunt.

달은 사람의 몸에서 특정 부분과 고유한 기관들을 자기 것으로 삼는다. 사람들은 그 가운데 자궁과 여성의 생식기를 헤아린다. 오늘날 라틴어를 쓰는 의사들이 ‘마트릭스’, 그리스인들이 ‘메트라’라고 흔히 부르는, 인간의 거처 안에 있는 그 작은 방도 여기에 든다. 그 안에서 태아가 잉태되고 잉태된 생명이 보살핌을 받다가, 루키나가 명령하면 아이가 어머니의 빗장을 깨고 나온다. 이는 클라우디오스 갈레노스의 말에서도 확인할 수 있다. 나는 모든 의사 가운데 명성과 학식 양쪽에서 뛰어난 그를 그대에게 거듭 제시할 것이다. 그는 말한다. ‘수정 뒤의 모든 임신 과정과 출산 뒤의 성장은 달이 황도를 운행하는 일곱 날의 주기마다 큰 변화를 간직한다.’ 달은 또 유방을 자기 것으로 삼는다. 거기서 맑은 작은 샘에서처럼 어린아이들의 양식인 젖이 흘러나온다. 유방이 여성의 기관이듯 그것을 여성적인 행성에 배정한 것도 지극히 적절했다.

c05p14

Porro quia Luna solaris luminis (ut toties cecinimus) est vicaria, & ut scripsit Aristoteles, parvulus quidam Sol, idcirco in humano corpore, sinistrum oculum, perinde atque Sol dextrum, de antiquo sibi vendicat privilegio. Vt enim dextra masculina esse traduntur, ita sinistra, foeminina. Volunt insuper illam eandem cum Sole dominari stomacho, omnium quibus corpus alitur receptaculo nobilissimo: vel ob id unum, quod coctio sit a calido in humido. Adhaec cerebro, quod qui male affectum habent, & Lunae metamorphoses & inconstantiae ex intervallis agnoscunt, Lunatici vulgo nuncupari solent. Ex facultatibus humanum corpus dispensantibus, Ptolemaeus naturalem illi adscribit: ἡ σελήνη (inquit) τῆς φυσικῆς δυνάμεώς ἐστι πηγή. quod est. Luna naturalis facultatis fons est. Eidem ex humoribus corporis, antiqui pituitam addixerunt: quae crescente Luna, crescere plurimum solet, decrescente vero minui, aut saltem minus molesta esse. Sed de Luna, quod ad hunc locum attinet, paucula haec de multis erunt satis. Itaque, ab imo planetarum ad summum & supremum me confero: nimirum a Luna ad Saturnum falciferum vetulum tardigradumque Deum.

나아가 달은 우리가 거듭 말했듯 태양 빛의 대리자이며, 아리스토텔레스가 썼듯 일종의 작은 태양이다. 그러므로 태양이 오른쪽 눈을 맡듯, 달은 오래된 특권에 따라 사람 몸의 왼쪽 눈을 자기 것으로 삼는다. 오른쪽이 남성적이라고 전해지듯 왼쪽은 여성적이기 때문이다. 또한 사람들은 달이 태양과 함께 위를 다스린다고 한다. 위는 몸에 영양을 주는 모든 것을 받아들이는 가장 귀한 그릇이다. 소화가 습한 것 안에서 열에 의해 이루어진다는 사실 하나만으로도 그렇게 말할 수 있다. 달은 또 뇌를 다스린다. 뇌가 병들어 달의 모습 변화와 불안정함에 주기적으로 반응하는 이들은 흔히 ‘루나티키’, 곧 달의 영향을 받는 사람들로 불린다. 프톨레마이오스는 사람의 몸을 관리하는 기능들 가운데 자연 기능을 달에 귀속시킨다. 그는 ‘달은 자연적 능력의 샘이다’라고 말한다. 이를 옮기면 ‘달은 자연 기능의 근원이다’라는 뜻이다. 옛사람들은 몸의 체액 가운데 점액을 달에 배정했다. 점액은 달이 차오를 때 크게 늘어나고, 달이 기울 때 줄어들거나 적어도 덜 괴롭게 하는 경향이 있기 때문이다. 그러나 여기서 다루려는 달의 문제에 관해서는, 많은 사항 가운데 이 몇 가지만으로 충분할 것이다. 그러므로 이제 가장 낮은 행성에서 가장 높고 가장 위에 있는 행성으로, 곧 달에서 낫을 든 늙고 더디게 걷는 신 사투르누스로 옮겨 가겠다.

Original printed marginal scholia

Humanum corpus motui Lunae subiici.

사람의 몸이 달의 운동에 종속된다.

Aphor. lxi.

『잠언』 제61항.

Galeni sententia medicis summe advertenda.

의사들이 각별히 주목해야 할 갈레노스의 견해.

Luna materiae est subministratrix, et Sol formae.

달은 질료를, 태양은 형상을 공급한다.

Lib. i. Apotel.

『영향들에 관하여』 제1권.

Solis & Lunae proxima in coelo domicilia.

하늘에서 이웃하는 태양과 달의 도미사일.

Solis & Lunae praestantia, ac dignitas.

태양과 달의 뛰어남과 존귀함.

Sol & Luna generationis rerum authores & fomites.

태양과 달은 만물 생성의 근원이자 불씨이다.

Luna Solis socia, vicaria, & soror.

달은 태양의 동반자이자 대리자이자 누이이다.

Luna morborum testis est ac index.

달은 질병의 증인이자 지표이다.

Lib. iii. de diebus decre.

『결정일에 관하여』 제3권.

Galenus rerum coelestium peritissimus.

갈레노스는 천체의 일에 매우 정통하다.

Lib. i. Apotel.

『영향들에 관하여』 제1권.

Lib. eodem.

같은 책.

Lib. suae matheseos. 4.

그의 『마테시스』 제4권.

Testimoniorum multitudo ad faciendam fidem est efficax.

여러 증언은 믿음을 형성하는 데 효과가 있다.

Lib. eod.

같은 책.

Vires lunae in haec inferiora magnae.

이 아래 세계에 미치는 달의 힘은 크다.

Lib. eod.

같은 책.

Lib. eodem.

같은 책.

Lunae cursum sentiunt omnia.

만물은 달의 운행을 느낀다.

Luna, quas partes in corpore sibi vendicet.

달이 몸에서 자기 것으로 삼는 부분들.

Galenus lib. iii. de dieb. decre.

갈레노스, 『결정일에 관하여』 제3권.

Luna parvulus quidam Sol.

달은 일종의 작은 태양이다.

Lunatici unde dicti.

루나티키라는 이름의 유래.

Aphor. 86.

『잠언』 제86항.