Dialogus decimus, in quo Solis & Lunae cursus, cum vitae humanae curriculo componitur.
VRANIA. Mihi gratulor, tibique gratias ago, Aesculapi, quod harmoniam coelestium corporum & humanorum, non dicam degustare, sed plane cognoscere, nunc demum, te doctore & demonstratore, feliciter pergam. Placet valde quod tam facilem te mihi exhibeas: patientia tua & candore parum deinceps abutar. Age itaque: neminem esse puto in literatura coeli, vt loquitur Plinius, vel mediocriter versatum, qui non videat Solis in signifero circulo anniuersariam peragrationem, & Lunae itidem menstruam, quatuor tum anni, tum mensis tempestates qualitatibus inter se plerunque dissidentes adferre. Ver imprimis, humidum & calidum, maxime si secundum naturam se habuerit: qualis est prima Lunae aetas. Postea, aestatem calidam & siccam: qualis est secunda Lunae aetas. Tertio, autumnum siccum & frigidum: qualis est tertia Lunae aetas. Postremo, hyemem frigidam & humidam, qualis esse solet vltima Lunae aetas. Cui rei, quidnam simile mihi proferas in tuo homine auidissime expecto.
우라니아: 아이스쿨라피우스, 이제야 자네를 스승이자 입증자로 삼아 천체와 인체의 조화를 단순히 맛보는 데 그치지 않고 온전히 알아가는 길에 순조롭게 나아가니, 내게도 기쁜 일이며 자네에게도 감사하네. 자네가 이토록 내게 너그럽게 대해 주어 매우 기쁘네. 앞으로는 자네의 인내와 너그러움을 조금만 더 빌리겠네. 자, 플리니우스의 표현대로 하늘의 학문에 조금이라도 익숙한 사람이라면, 태양이 황도대를 해마다 돌아가는 운행과 달이 달마다 돌아가는 운행이, 한 해와 한 달에 각각 성질이 대체로 서로 다른 네 시기를 가져온다는 것을 모르는 이는 없을 것일세. 먼저 봄은 습하고 따뜻하네. 특히 본성대로일 때 그렇지. 달의 첫째 시기도 그러하네. 다음 여름은 뜨겁고 건조하며, 달의 둘째 시기가 그러하네. 셋째 가을은 건조하고 차가우며, 달의 셋째 시기가 그러하네. 마지막 겨울은 차갑고 습하며, 달의 마지막 시기가 대개 그러하지. 자네의 인간에서 이에 닮은 무엇을 내놓을지 몹시 기대하고 있네.
AESC. Totius humanae vitae eius curriculum tibi propono: quod vnum aetates quatuor, positas hasce tempestates tuas numero & qualitatibus aequantes adferre, a meis medicis, & priscis philosophis adnotatum est. Pueritiam imprimis, quae humida est, & calida, quale Ver proprie sumptum, & de Solis per tria prima signa Zodiaci peragratione circumscriptum: primaque Lunae aetas, a suo cum Sole congressu, seu, a νεομηνίᾳ, ad primum τετραγωνισμὸν, aut, si mauis, schema primum, vel quadraturam primam. Secundo, adolescentiam, seu (vt aliis placet) florentem aetatem, ac iuuenilem, calidam & siccam, qualis est in anno solari aestas: & in mense lunari intercapedo ea quae est a primo illius quadrante, ad plenilunium: vel a διχοτόμῳ primo, ad πανσέληνον, seu plenilunium. Tertio, aetatem consistentem, & ad canos festinantem, quae sicca est, & frigida: qualis esse solet autumnus, & Lunae tempestas ea, quae est a plenilunio, ad vltimam quadraturam. Postremo, decrepitam aetatem, seu senectam, quae frigida est, & humida, saltem excrementis: qualis est hyems secundum naturam se habens: & tempestas ea Lunae, quae est ab vltima eius figuratione cum Sole, ad proximum nouilunium.
아이스쿨라피우스: 인간 삶 전체의 과정을 제시하겠네. 내 의사들과 옛 철학자들은 그 하나의 과정이 네 연령기를 가져오며, 그것들이 자네가 제시한 시기들과 수와 성질에서 일치한다고 기록했네. 먼저 어린 시절은 습하고 따뜻하네. 엄밀한 뜻의 봄, 곧 태양이 황도대의 처음 세 사인을 지나는 운행으로 경계 지어지는 봄과 같지. 달이 태양과 만나는 때, 곧 네오메니아라는 신월에서 첫 테트라고니스모스, 다시 말해 첫 배치 또는 첫 사각인 상현까지의 첫째 시기도 그러하네. 둘째는 청소년기, 또는 다른 이들이 말하듯 한창 꽃피는 젊은 시절로, 뜨겁고 건조하네. 태양년의 여름, 그리고 태음월에서 첫 사분기인 상현부터 보름달까지의 기간과 같지. 달리 말하면 첫 디코토모스, 곧 반달에서 판셀레노스, 곧 보름달까지일세. 셋째는 자리가 잡히고 백발을 향해 서둘러 가는 연령기로, 건조하고 차갑네. 대개 가을이 그러하며, 보름달에서 마지막 사각인 하현까지의 달의 시기가 그러하네. 마지막으로 쇠약한 연령기, 곧 노년은 차갑고 습하네. 적어도 노폐물에 관해서는 습하지. 본성대로인 겨울과 같고, 달이 태양과 마지막 배치를 이루는 때부터 다음 신월까지의 시기와 같네.
Quae omnia, vt facilius accipias, Vrania, planius docere ac demonstrare aggredior: a pueritia ceu a fundamentis primis & proximis, gradum faciens. Hanc veri appositissime respondere, cum calido testatur humidum, quibus simul abundat. Sed ita vt ab ipso humido in calidum, perinde atque a Vere in Aestatem, facilis fiat lapsus, & transitus. Sequitur illam iuuentus, cui similis admodum est aestas. In vtraque enim secundum naturam se habente, calor sic efferuescit, vt resiccato bona ex parte humido, subarescere iam inceptent omnia, cum in corpore, tum in terra. His succedit virilis aetas, quae & prouectior, primaque quodammodo senectus dici consueuit, Autumni faciem & typum prae se ferens: cum scilicet siccitas ita increscit, vt exhalante maxima ex parte calido, ingruere iam occipiat vltimae ac morbosae senectutis hyems. Quae calore destituta, & a frigido humescente occupata, in putrilaginem tota vergit: irruente, qua data porta, excrementorum omni agmine: quod obsesso sicco, vltimam frigori facit accessionem: qua ex re sequitur corruptio, & ex corruptione mors, rerumque omnium corporis internecio.
우라니아, 이 모든 것을 더 쉽게 이해하도록 한층 분명히 가르치고 입증해 보겠네. 가장 첫째이자 가까운 토대와 같은 어린 시절에서 출발하세. 어린 시절이 봄에 아주 알맞게 대응한다는 것은 그 안에 함께 풍부한 따뜻함과 습기가 증언하네. 다만 습함에서 따뜻함으로 쉽게 미끄러져 옮아가도록 되어 있지. 봄에서 여름으로 옮아가듯 말일세. 그 뒤에는 여름과 아주 닮은 청년기가 오네. 둘 다 본성대로일 때에는 열이 그토록 끓어올라 습기의 상당 부분을 말려 버리므로, 몸에서도 땅에서도 모든 것이 차츰 마르기 시작하네. 그 뒤에는 장년기가 오네. 나이가 더 든 시기, 어떤 의미에서는 노년의 시작이라고도 흔히 부르며 가을의 모습과 형상을 띠지. 건조함이 그토록 커지고 열의 대부분이 증발하면서 마지막의 병든 노년이라는 겨울이 닥치기 시작하네. 이 겨울은 열을 잃고 습기를 띤 냉기에 점령되어 온통 부패로 기울어지네. 노폐물의 온 군대가 열린 문을 따라 들이닥쳐, 건조함을 에워싼 뒤 냉기에 마지막 증원군을 보태기 때문이지. 여기서 부패가 뒤따르고, 부패에서는 죽음과 몸의 모든 것의 완전한 파멸이 뒤따르네.
VRA. Foemineae simplicitati tua facilitas condonabit, Aesculapi, vt tuam patientiam rursus exerceam. Lunare corpus, aut, si vis, Lunae facies, successionum vicissitudine per aetates mutatur: adeo, vt a natiuitate (sic falcatam illius apparitionem primam appellabo) ad plenilunium vsque crescat, & vigorem habeat: iam inde, veluti tabescat, & in senium transeat. Cui rei in humano corpore quidnam simile habes?
우라니아: 아이스쿨라피우스, 여자의 소박함을 자네의 너그러움으로 용서하여, 내가 다시 자네의 인내를 시험하게 해 주게. 달의 몸, 또는 자네가 원한다면 달의 얼굴은 이어지는 변화 속에서 여러 시기를 거치며 달라지네. 태어남, 낫처럼 굽어 처음 나타나는 모습을 그렇게 부르겠네만, 그때부터 보름달까지 자라 힘이 왕성해지고, 그 뒤에는 마치 쇠약해져 노년으로 들어가는 듯하지. 사람 몸에서 이에 닮은 무엇을 찾겠는가?
AES CV. Ipsum humanum corpus, Vrania: nam ex quo in lucem prodiit, a natiuitate ad vigorem vsque, successionum vicissitudine quadam per aetates mutatur, increscit, ac augetur. Subinde vero, sensim tabescit, & ad corruptionem paulatim tendit, donec pro incrementi prioris proportione, diminuto calore, decrescendo vniuersum dissoluatur ac vanescat. Sed haec quia trita esse scio, & tibi, Vrania, propriis tuis coelis notiora, verbum non amplius addo. Interim si quid habes reliqui, quod possis proponere, alacriter, vt hactenus fecisti, expedi.
아이스쿨라피우스: 바로 사람 몸일세, 우라니아. 몸은 세상에 나온 뒤 태어남에서 왕성함에 이르기까지, 이어지는 변화 속에서 여러 연령기를 거치며 달라지고 자라고 커지네. 그 뒤에는 서서히 쇠약해지고 차츰 부패를 향해 나아가다가, 전에 자랐던 비례에 맞추어 열이 줄고 몸이 작아져, 마침내 전체가 풀어지고 사라지지. 하지만 이것들은 익히 알려진 것이고, 우라니아, 자네에게는 자네 자신의 하늘보다도 더 익숙하다는 것을 아니 더는 한마디도 덧붙이지 않겠네. 그동안 아직 제기할 것이 남아 있다면 지금까지 그랬듯 활기차게 내놓게.
Solis & Lunae per Zodiacum progressio, quatuor tempestates temperamento differentes excitat.
태양과 달의 황도대 운행은 기질이 서로 다른 네 시기를 일으킨다.
Vitae humanae per hunc mundum progressio, quatuor aetates temperamento differentes excitat.
인간 삶이 이 세상을 거쳐 나아가는 과정은 기질이 서로 다른 네 연령기를 일으킨다.
Humanum corpus per certas aetates mutatur.
사람 몸은 정해진 연령기들을 거치며 변화한다.
irruente, qua data porta, excrementorum omni agmine: quod obsesso sicco, vltima[m] frigori facit accessione[m]
저본에서 얼룩으로 가려진 부분은 같은 1555년판의 다른 소장본과 대조하여 읽었다. 노폐물의 군대가 건조함을 에워싸고 냉기에 마지막 증원군을 보탠다는 군사적 비유이며, ‘냉기에’에 해당하는 원문은 frigori이다.